Shahroudi: ابرابزار

2024-11-08T03:05:10Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

[[پرونده:British Museum Yemen 05.jpg|بندانگشتی|جایگزین=سنگ قبر زن جوانی به نام ابان از [[عربستان پیش از اسلام]]. بالا گرفتن دست راست و خوشهٔ گندم در دست چپ، نشانهٔ باروری هستند.|سنگ قبر زن جوانی به نام ابان از عربستان پیش از اسلام. بالا گرفتن دست راست و خوشهٔ گندم در دست چپ، نشانهٔ باروری هستند. بنگرید به [[دین و باروری]].]]
'''زنان در عربستان پیش از اسلام''' از موقعیتی متفاوت از دوران پس از [[اسلام]] برخوردار بودند. دانش به موقعیت زنان در این دوره، به شناخت جایگاه [[زن در اسلام]] کمک بسیاری می‌کند. حداقل از سال ۶۹۰ قبل از میلاد مدارکی از حکومت ملکه‌ها در [[عربستان پیش از اسلام]] موجود است که یکی از آن‌ها به صورت قصهٔ افسانه‌ای سفر «[[بلقیس|ملکهٔ سبا]]» از جنوب عربستان به [[اورشلیم]] در [[پادشاهی اسرائیل (پادشاهی متحد)|پادشاهی اسرائیل]] عهد [[سلیمان]] در [[کتاب مقدس]] بازتاب یافته است.<ref dir=ltr>{{پک|Abramsky|Sperling|2007|ک=Encyclopaedia Judaica|ف=Solomon|زبان=en|ص=757}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Ishida|1992|ک=The Anchor Bible Dictionary|ف=Solomon|زبان=en}}</ref>

در منابع اسلامی مطالب بسیاری دربارهٔ زنان در عربستان پیش از اسلام موجود است، اما این مطالب دو قرن بعد از وقایع و توسط خارجی‌ها نوشته شده‌اند، به‌صورت شفاهی منتقل می‌شدند و بنا به دلایل دینی، شخصی و غیره دستخوش تحریف شده‌اند و امروزه فاقد ارزش تاریخی محسوب می‌شوند.{{sfn|Anthony|2020|pp=۲}}{{sfn|Robin|2019|pp=۵۴|ref=LeCoran2019}} در [[قرآن]] چند اشارهٔ کوتاه به دختران محل زندگی [[محمد]] شده است؛ یکی آیهٔ ۸ [[تکویر|سورهٔ تکویر]] است که می‌گوید در [[آخرالزمان]] «از دختر مدفون پرسیده می‌شود به چه گناهی کشته شد.» در متن عربی مشخص نیست منظور «زنده به گور شدن» این دختر باشد. در عوض، به گفتهٔ جبرئیل سعید رینولدز، این آیه نه دربارهٔ زنده به گور کردن دختران، بلکه شبیه به یکی از موعظه‌های [[افرایم سوری]] است که در آن افرایم آخرالزمانی را تجسم می‌کند کودکان [[سقط جنین|سِقط شده در رَحِم]] که در زمین دفن شدند، در آن جهان همین بلا را بر سر مادرشان می‌آورند.{{sfn|Reynolds|2018|p=۸۸۹}}

== زنان پیش از اسلام در منابع اسلامی ==
بر اساس گزارش منابع اسلامی چون [[ابوالحسن ماوردی|ماوردی]] در ''[[الحاوی الکبیر]]''، زنان در [[جاهلیت|عصر موسوم به «جاهلیت»]] [[عربستان سعودی|عربستان]]، از اولین حقوق انسانی محروم بودند.<ref>{{پک|محمدیان|سلحشور|۱۴۰۰|ف=اخلاق تشریع کیفر برای بانوان|ک=مطالعات زن و خانواده}}</ref> از عقاید مشترک میان اعراب پیش از [[اسلام]] و [[انجیل]] و [[تورات]]، اعتقاد به وابستگی و طفیلی بودن زن در کنار وجود مرد است که بر اساس آن زن در خلقت یک فرع به حساب می‌آمد. زنان از این رو در حقوق خود مورد تضعیف قرار می‌گرفتند. اعراب همچنین به عدم مجالست با زنان در ایام [[چرخه قاعدگی|حیض]] آنها پایبند بودند و این روش در اعراب [[مدینه]] که بیشتر با فرهنگ [[یهودیان|یهود]] مأنوس بودند، بیشتر گزارش شده است. عدم حق انتخاب در [[ازدواج]]، محرومیت از [[ارث]] و کالا قلمداد کردن زنان از نمونه‌های عدم اهتمام به جنس زن در این دوره بوده است. عرب پیش از اسلام زن را مظهر مکر و نیرنگ می‌دانست و عقیده داشت همچون [[شیطان]] در پی فریب دادن مردان است و همواره او را به مار تشبیه می‌کرد. بر اساس ضرب‌المثلی<ref group="یادداشت">به عربی: «الطیره فی الثالث: فی المراة و الدابة و الدار» (رک: {{پک|پروین|نوری خسروشاهی|مهدوی‌راد|صفری|۱۴۰۰|ف=مطالعه تطبیقی طلاق|ک=پژوهش‌نامه قرآن و حدیث}})</ref> در میان اعراب پیش از اسلام، زن در کنار خانه و مرکب از شوم‌ها توصیف می‌شد. در این عصر، زنان فاقد عقل و رای به‌شمار می‌رفتند.<ref>{{پک|پروین|نوری خسروشاهی|مهدوی‌راد|صفری|۱۴۰۰|ف=مطالعه تطبیقی طلاق|ک=پژوهش‌نامه قرآن و حدیث}}</ref> منزلت زنان در جامعهٔ عرب پیش از اسلام، داشتن فرزند پسر یا نسب فامیلی بود.<ref>{{پک|شمسینی غیاثوند|نجفی|۱۳۹۵|ف=واکاوی مشارکت سیاسی زنان در جهان اسلام|ک=مطالعات سیاسی جهان اسلام}}</ref>

قرآن با انتقاد به اعراب گزارش می‌کند که با اطلاع از صاحب فرزند دختر شدن، از شدت ناراحتی چهره آنان سیاه می‌شد.<ref>{{پک|ثعلبی|۱۴۲۲|ک=کشف البیان|ص=۲۳|ج=۶}}</ref><ref>{{پک|Jawad|۱۹۹۸|ک=The Rights of Women in Islam|زبان=en|ص=۲}}</ref> منابع اسلامی می‌گویند زنان تا پیش از ظهور اسلام در میان قبایل عرب خود در عربستان، با سنت [[زنده به گور کردن دختران]] — به عربی: واد بنات — مواجه بودند. این عار در [[تفسیر قرآن|تفاسیر]] بسیاری از [[شیعه]] و [[سنی]]، به ضعف جسمانی دختران و در نتیجه اسارتشان در جنگ‌ها عنوان شده است. در آیات دیگری از قران نیز از قتل اولاد به جهت فقر یا قربانی کردن آنها در برابر [[بت‌پرستی|بت‌ها]] یاد شده است. به عقیده [[سید محمدحسین طباطبایی|طباطبایی]]، مفسر شیعه، این دو نوع قتل با هم متفاوت است و یکی مختص به دختران و دیگری اعم از دختران و پسران بود. به گزارش کیال و [[جارالله زمخشری|زمخشری]]، روش‌های دیگری غیر از زنده به گور کردن دختران در رسوم عرب پیش از اسلام وجود داشت؛ همچون خاک ریختن در دهان، بستن راه تنفس با چیزی، پرتاب در آب یا از بالای درختان، بریدن سر طفل یا قرار دادن دختران در معرض خورده شدن توسط حیوانات وحشی و پرندگان. از ماجرای اسارت دختران [[قیس بن عاصم]] و عدم بازگشت آنها در زمان صلح، به عنوان یکی از عوامل این سنت یاد شده است. بر این اساس، قیس پس از این اتفاق، تصمیم گرفت تا دخترانی که بعد از این واقعه برایش به دنیا می‌آمدند را زنده به گور کند. الحوفی در این عامل، با دید تردید نگریسته است و با گزارش فاصله زمانی بین مسلمان شدن قیس و ماجرای صورت گرفته، چنین نتیجه می‌گیرد که این پدیده اینچنین قابلیت گسترش در فرهنگ عرب را نداشته است. بنابر گزارش‌هایی در منابع اسلامی، برخی مردان برای ممانعت از زنده به گوری برخی دختران، خرج آنها را برای خانواده‌هایشان متقبل می‌شدند. [[فخر رازی]]، [[آلوسی]] و جمعی از مفسران سنی مذهب، از اعتقاد اعراب پیش از اسلام به مؤنث بودن [[فرشته|فرشتگان]] یاد کرده‌اند که بر همین اساس، دخترانشان را با قتل به ملائکه ملحق می‌کردند. کیال نیز از شوم دانستن دختران توسط اعراب گزارش می‌کند. در اینکه سنت زنده به گور کردن دختران، در میان تمام اعراب شایع بوده است یا تنها به قبایل معدودی از آنها منتسب بوده است، اختلاف‌هایی وجود دارد. آنطور که از گزارش‌های اسلامی به دست می‌آید، این رسم تنها توسط مردان صورت نمی‌گرفت و زنان نیز در آن شریک بوده‌اند.<ref>{{پک|نصیری|زارعکار|۱۳۹۶|ف=تحلیل زنده‌به‌گور کردن دختران|ک=پژوهش‌های تاریخی}}</ref>

و با وجود گزارش‌هایی فراوان منابع اسلامی از نقض حقوق زنان در عربستان پیش از اسلام، گزارش‌هایی معدود از احترام به زنان و محبت نسبت به آنها وجود دارد که بیشتر مربوط به زندگی اشراف اعراب بوده است.<ref>{{پک|پروین|نوری خسروشاهی|مهدوی‌راد|صفری|۱۴۰۰|ف=مطالعه تطبیقی طلاق|ک=پژوهش‌نامه قرآن و حدیث}}</ref> همچنین راه زنان برای دست یافتن به مزایای اجتماعی در این عصر هرگز بسته نبوده است. به گواه گزارش‌های تاریخی، زنانی در عصر پیش از اسلام به فعالیت‌های اقتصادی مشغول بودند. ام منذر بنت قیس که به شغل خرما فروشی و اسما بنت مخرمه که به شغل تجارت مشغول بودند از این میان هستند.<ref>{{پک|علویان|حسینی|اکبری|۱۳۹۶|ک=مطالعات راهبردی زنان|ف=حق رأی زنان در نظام سیاسی اسلام}}</ref> همچنین به جهت قبیله‌ای بودن زندگی در عربستان پیش از اسلام، امکان [[تفکیک جنسیتی]] در میان زنان وجود نداشت و زنان به جهت [[عفت]] و پاکدامنی خود در قبایل مورد ستایش قرار می‌گرفتند.<ref>{{پک|Sonbol|۲۰۰۳|ف=Rise of Islam|ک=Encyclopedia of Women & Islamic Cultures|زبان=en}}</ref> حضور زنان در جنگ‌های پیش از اسلام که بیشتر به عنوان عاملی انگیزشی برای تهیج مردان به جنگ صورت می‌گرفت، از دیگر فعالیت‌های اجتماعی زنان در آن عصر بود.<ref>{{پک|ضابطی|رشاد|۱۳۹۹|ک=پژوهش اجتماعی|ف=رویکرد جامعه‌شناختی به سیاست زنان در صدر اسلام}}</ref>
[[پرونده:Khadija_al-Kubra.jpg|بندانگشتی|تصویری خیالی از [[خدیجه]] همسر محمد، که به سال ۱۵۵۳ رسم شده است.]]
منابع اسلامی گزارش می‌کنند که طلاق در عصر پیش از اسلام، به معنای کوتاه آمدن مرد از انجام تعهداتش در مقابل همسر تلقی می‌شد و زوج می‌توانست بدون هیچ محدودیت و با کوچک‌ترین دلایل، همسر خود را طلاق دهد. سنت طلاق در عربستان پیش از اسلام به صورت بی حد و حصر و اهانت آمیز صورت می‌گرفت. در سنت عرب پیش از اسلام، طلاق از اختیارات مرد بود و او می‌توانست در هر لحظه و با هر شرایطی، زن را طلاق دهد. پس از طلاق نیز زن حق ازدواج با مرد دیگری نداشت و در پاره‌ای از موارد، مرد با دریافت مالی، اجازه ازدواج همسر سابقش با مرد دیگری را می‌داد. در طلاق عرب پیش از اسلام، مرد برای آزار زن می‌توانست دائم در طلاق و رجوع باشد<ref>{{پک|پروین|نوری خسروشاهی|مهدوی‌راد|صفری|۱۴۰۰|ف=مطالعه تطبیقی طلاق|ک=پژوهش‌نامه قرآن و حدیث}}</ref> و به هر تعداد بار که بخواهد، زن را طلاق دهد و به او رجوع کند.<ref>{{پک|Jawad|۱۹۹۸|ک=The Rights of Women in Islam|زبان=en|ص=۳}}</ref><ref>{{پک|Sonbol|۲۰۰۳|ف=Rise of Islam|ک=Encyclopedia of Women & Islamic Cultures|زبان=en}}</ref> طلاق در عربستان پیش از اسلام با الفاظ صورت نمی‌گرفت و به شیوه ورود مرد به خیمه مشخص می‌شد. با این وجود از ممنوعیت رجوع بعد از سومین طلاق در اشعار جاهلی گزارشی وجود دارد.<ref>{{پک|پروین|نوری خسروشاهی|مهدوی‌راد|صفری|۱۴۰۰|ف=مطالعه تطبیقی طلاق|ک=پژوهش‌نامه قرآن و حدیث}}</ref> مسئله عده نیز از مسائلی است که پیش از اسلام برای اطمینان از عدم بارداری زن صورت می‌گرفت<ref>{{پک|Sonbol|۲۰۰۳|ف=Rise of Islam|ک=Encyclopedia of Women & Islamic Cultures|زبان=en}}</ref> اما برای عده زمان مشخصی وضع نشده بود و برخی زنان مجبور بودند تا یک سال برای اتمام عده صبر کنند درحالی که برخی زنان بلافاصله بعد از طلاق یا مرگ شوهر، ازدواج می‌کردند.<ref>{{پک|Jawad|۱۹۹۸|ک=The Rights of Women in Islam|زبان=en|ص=۳}}</ref> زنان همچنین در امر ازدواج نیر آزادی کافی نداشتند و بسته به نیاز قبیله و تشخیص رئیس هر قبیله، ازدواج‌های در راستای ارتباط با سایر قبایل صورت می‌گرفت. با این وجود گزارش‌هایی از اهمیت نظر زنان در امر ازدواج در عصر پیش از اسلام گزارش شده است.<ref>{{پک|Sonbol|۲۰۰۳|ف=Rise of Islam|ک=Encyclopedia of Women & Islamic Cultures|زبان=en}}</ref>

== پانویس ==

=== یادداشت‌ها ===
{{پانویس|گروه=یادداشت|۲}}

=== ارجاعات ===
{{پانویس}}

=== منابع ===
{{آغاز پانویس|30em}}
{{چپ‌چین}}
* {{یادکرد کتاب|عنوان=Muhammad and the empires of faith|سال=۲۰۲۰|ناشر=University of California Press|زبان=en|شابک=9780520974524|مکان=Oakland|نام خانوادگی۱=Anthony|نام۱=Sean W}}
* {{Cite book|first1=Gabriel Said|last1=Reynolds|year=2018 |title=The Qurʾān and the Bible: Text and Commentary|publisher=Yale University Press}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Amir-Moezzi|مکان=[[پاریس|Paris]]|ناشر=Cerf|سال=۲۰۱۹|نام=Mohammad Ali||زبان=fr|title=Le Coran des historiens|ref=LeCoran2019}}
{{پایان چپ‌چین}}
{{پایان پانویس}}
[[رده:اسلام و زنان]]
[[رده:جاهلیت]]
[[رده:زنان بر پایه دوره]]

زنان در عربستان پیش از اسلام - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: ابرابزار