زنان در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi در ‏۹ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۳:۴۸

2023-11-09T03:48:55Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۳:۴۸
خط ۱:		خط ۱:
	[[قرآن]] در ۱۹۶ [[آیه]] مستقیماً دربارهٔ زنان سخن گفته است. این آیات در موضوعات احکام شرعی، آفرینش زنان، زنان بهشتی، زنان اهل کتاب، رابطه زن و مرد، همسرداری، زنان مستضعف، ~~زنان~~ محمد و سایر زنان پیامبران گزارش شده‌اند. آیاتی که به‌طور مستقیم به موضوع زنان می‌پردازند با واژه‌هایی همچون «نساء، اِمرَأة، امّ، مومنات، صالحات، بنات، زوجة، اخت و …» آمده‌اند. از مجموع ۷۴ آیه قرآن که به زنان شایسته و ناشایست پرداخته است، ۶۳ آیه در وصف زنان شایسته و ۱۱ آیه در توصیف زنان ناشایست ~~می‌باشند~~.<ref>{{پک\|مرادی خلج\|۱۳۸۹\|ک=بانوان شیعه\|ف=زنان صالح در قرآن}}</ref> یکی از [[سوره]]‌های طولانی قرآن به نام [[نساء]] نام‌گذاری شده است که مطالب بسیاری را در موضوعات مرتبط با زنان شامل می‌شود. در مجموع قرآن، آیات متعددی با محتوای پندگونه برای نصیحت زنان در خصوص اموری چون ازدواج و روابط نامشروع، احکام [[ارث]] و [[طلاق]] وجود دارد. سوره دیگری نیز در قرآن به نام [[مریم ~~(سوره)~~\|مریم]] نام‌گذاری شده است.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref>		'''زنان در قرآن'''، مخاطب برخی از آیات هستند. [[قرآن]] در ۱۹۶ [[آیه]] مستقیماً دربارهٔ زنان سخن گفته است. این آیات در موضوعات احکام شرعی، آفرینش زنان، زنان بهشتی، زنان اهل کتاب، رابطه زن و مرد، همسرداری، زنان مستضعف، [[همسران محمد]] و سایر زنان [[پیامبر\|پیامبران]] گزارش شده‌اند. آیاتی که به‌طور مستقیم به موضوع زنان می‌پردازند با واژه‌هایی همچون «نساء، اِمرَأة، امّ، مومنات، صالحات، بنات، زوجة، اخت و …» آمده‌اند. از مجموع ۷۴ آیه قرآن که به زنان شایسته و ناشایست پرداخته است، ۶۳ آیه در وصف زنان شایسته و ۱۱ آیه در توصیف زنان ناشایست است.<ref>{{پک\|مرادی خلج\|۱۳۸۹\|ک=بانوان شیعه\|ف=زنان صالح در قرآن}}</ref> یکی از [[سوره]]‌های طولانی قرآن به نام [[سوره نساء\|نساء]] نام‌گذاری شده است که مطالب بسیاری را در موضوعات مرتبط با زنان شامل می‌شود. در مجموع قرآن، آیات متعددی با محتوای پندگونه برای نصیحت زنان در خصوص اموری چون ازدواج و روابط نامشروع، احکام [[ارث]] و [[طلاق]] وجود دارد. سوره دیگری نیز در قرآن به نام [[سوره مریم\|مریم]] نام‌گذاری شده است.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref>

	== سیمای زنان در قرآن ==		== سیمای زنان در قرآن ==
	در متن [[قرآن]]، خلقت اولین زن، همچون و همزمان خلقت اولین مرد توصیف شده است. در نقل ماجرای وسوسه [[آدم]] و [[حوا]] در قرآن نیز، وسوسه به هر دوی آنان نسبت داده می‌شود و حوا، مسئول وسوسه آدم نبوده و حتی این آدم است که گناه بیشتری را متحمل شده است. با این وجود تفاسیر اولیه قرآن، وسوسه را به حوا نسبت می‌دهند و از [[توبه]] او، کمتر سخن می‌گویند. این عملکرد مفسران سبب می‌شود تا عذاب‌هایی چون درد [[زایمان]] و [[قاعدگی]] که حوا در پی این وسوسه می‌بیند، بیشتر جلوه نماید؛ بنابراین دانشمندان کلاسیک مسلمان، اولین زن را تهدیدی برای شوهرش و به‌طور گسترده برای نوع بشر معرفی کرده‌اند. بر اساس تفاسیر [[فمینیسم اسلامی\|فمینیستی]] از آیات مربوط به آدم و حوا، مسئله خلقت حوا از دنده آدم به‌طور کلی انکار شده است و آن را محصول روایت و خوانش‌هایی از کتاب مقدس مسیحیان و ترجمه نادرست متن ~~قران~~ دانسته‌اند. در داستان [[یوسف]] و همسر [[پوتیفار\|عزیز مصر]] نیز به حیله‌های زنانه و اشتیاق آنها به یوسف، مورد اشاره قرار گرفته است تا جایی که یوسف برای رهایی از این نیرنگ‌ها، زندانی شدن را بر آزادی ترجیح می‌دهد. اما در نهایت این داستان قرآنی، همسر عزیز مصر که نماد زن خطرناک است، به همسر ایدئال تبدیل می‌شود و همسر و مادر فرزندان یوسف می‌شود.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref>		در متن [[قرآن]]، خلقت اولین زن، همچون و همزمان خلقت اولین مرد توصیف شده است. در نقل ماجرای وسوسه [[آدم]] و [[حوا]] در قرآن نیز، وسوسه به هر دوی آنان نسبت داده می‌شود و حوا، مسئول وسوسه آدم نبوده و حتی این آدم است که گناه بیشتری را متحمل شده است. با این وجود تفاسیر اولیه قرآن، وسوسه را به حوا نسبت می‌دهند و از [[توبه]] او، کمتر سخن می‌گویند. این عملکرد مفسران سبب می‌شود تا عذاب‌هایی چون درد [[زایمان]] و [[قاعدگی]] که حوا در پی این وسوسه می‌بیند، بیشتر جلوه نماید؛ بنابراین دانشمندان کلاسیک مسلمان، اولین زن را تهدیدی برای شوهرش و به‌طور گسترده برای نوع بشر معرفی کرده‌اند. بر اساس تفاسیر [[فمینیسم اسلامی\|فمینیستی]] از آیات مربوط به آدم و حوا، مسئله خلقت حوا از دنده آدم به‌طور کلی انکار شده است و آن را محصول روایت و خوانش‌هایی از کتاب مقدس مسیحیان و ترجمه نادرست متن قرآن دانسته‌اند. در داستان [[یوسف]] و همسر [[پوتیفار\|عزیز مصر]] نیز به حیله‌های زنانه و اشتیاق آنها به یوسف، مورد اشاره قرار گرفته است تا جایی که یوسف برای رهایی از این نیرنگ‌ها، زندانی شدن را بر آزادی ترجیح می‌دهد. اما در نهایت این داستان قرآنی، همسر عزیز مصر که نماد زن خطرناک است، به همسر ایدئال تبدیل می‌شود و همسر و مادر فرزندان یوسف می‌شود.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref>

	در بیشتر قرآن زنان و مردان با هم برابر تلقی شده‌اند و دارای وظایف دینی مشترکی هستند. قرآن زن و شوهر را لباس، یاور و جفت یکدیگر لقب داده است. همچنین از زنان به عنوان خلق شده برای شوهرانشان یاد شده است.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref> قرآن زن و مرد را در آفرینش از جوهر (نفس) واحدی معرفی کرده و فضیلت به جنسیت یا نژاد را نفی کرده است.<ref>{{پک\|Jawad\|۱۹۹۸\|ک=The Rights of Women in Islam\|زبان=en\|ص=۵}}</ref> در قرآن مشترکاً از مردان و زنان با پسوندهایی چون [[منافق]]، [[مؤمن]] و [[بت‌پرستی\|بت‌پرست]] یاد شده است. بر اساس آموزه‌های قرآن، زنان همچون مردان موظف به انجام [[احکام اسلام\|وظایف شرعی]] هستند و همچون آنان به [[بهشت]] یا [[جهنم]] می‌روند. در قرآن، سرنوشت زنان در [[رستاخیز\|آخرت]]، به شوهرانشان مرتبط شده است.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref> آنطور که در قرآن آمده است، زن و مرد از جهت حیثیت انسانی و قابلیت کسب فضایل اخلاقی و پاداش‌های اخروی، برابرند و در پاره‌ای از حقوق، تفاوت‌هایی بین آنها تأسیس شده است. از این میان می‌توان به محول کردن سرپرستی خانواده به مردان، جواز تعدد زوجات نسبت به مردان و به صورت محدود و تفاوت‌هایی در مسائل ارث و شهادت اشاره کرد.<ref>{{پک\|بستان\|۱۳۸۳\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=حقوق زنان}}</ref> طبق مفهومی که از [[آیه ۱ سوره نساء]] برداشت می‌شود، نقش مشارکتی زن در تولید نسل، نقشی جوهری و اساسی تلقی شده است.<ref>{{پک\|محمدیان\|سلحشور\|۱۴۰۰\|ف=اخلاق تشریع کیفر برای بانوان\|ک=مطالعات زن و خانواده}}</ref><ref>{{پک\|پروین\|نوری خسروشاهی\|مهدوی‌راد\|صفری\|۱۴۰۰\|ف=مطالعه تطبیقی طلاق\|ک=پژوهش‌نامه قرآن و حدیث}}</ref> [[روث رودد]] در ''[[دانشنامه قرآن]]''، گزارش می‌کند که عادت ماهانه زنان در قرآن «ناپاکی» و «بیماری» توصیف شده است.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref> در مقابل منابع اسلامی، دو واژه «اذی» و «محیض» در قرآن را «کراهت» و «ناخوشایندی» دانسته‌اند که یا به محدودیت رابطه جنسی یا ناملایمتی‌هایی چون درد و بی‌حوصلگی در دوران قاعدگی زنان تعلیل خورده است. به عقیده و گواه منابع اسلامی، واژه «ناپاکی» در مقابل «نجاست» و «کثیفی» به‌کار نرفته است و به انقطاع خون حیض اشاره دارد.<ref>{{پک\|بنئی\|جلالی کندری\|۱۳۹۵\|ک=تحقیقات علوم قرآن و حدیث\|ف=تحلیل مدخل زنان و قرآن}}</ref> توصیف زنان به کشتزار در [[آیه ۲۲۳ سوره بقره]]، سبب شده است تا رودد، زنان را از منظر ~~قران~~ به کالا بودن تشبیه کند؛ در حالی که منابع اسلامی، چنین توجیه کرده‌اند که زنان از بابت اینکه نیازمند مراقبت هستند، به کشتزار توصیف شده‌اند.<ref>{{پک\|بنئی\|جلالی کندری\|۱۳۹۵\|ک=تحقیقات علوم قرآن و حدیث\|ف=تحلیل مدخل زنان و قرآن}}</ref> روث در مجموع، سیمای نمادین زن در قرآن را موجودی «ضعیف، پرخطا و منفعل» می‌داند.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref>[[پرونده:Virgin Mary and Jesus (old Persian miniature).jpg\|بندانگشتی\|نقاشی مینیاتور از مریم — تنها زنی که نامش در قرآن آمده است — که عیسی را در آغوش گرفته است.]]		در بیشتر قرآن زنان و مردان با هم برابر تلقی شده‌اند و دارای وظایف دینی مشترکی هستند. قرآن زن و شوهر را لباس، یاور و جفت یکدیگر لقب داده است. همچنین از زنان به عنوان خلق شده برای شوهرانشان یاد شده است.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref> قرآن زن و مرد را در آفرینش از جوهر (نفس) واحدی معرفی کرده و فضیلت به جنسیت یا نژاد را نفی کرده است.<ref>{{پک\|Jawad\|۱۹۹۸\|ک=The Rights of Women in Islam\|زبان=en\|ص=۵}}</ref> در قرآن مشترکاً از مردان و زنان با پسوندهایی چون [[منافق]]، [[مؤمن]] و [[بت‌پرستی\|بت‌پرست]] یاد شده است. بر اساس آموزه‌های قرآن، زنان همچون مردان موظف به انجام [[احکام اسلام\|وظایف شرعی]] هستند و همچون آنان به [[بهشت]] یا [[جهنم]] می‌روند. در قرآن، سرنوشت زنان در [[رستاخیز\|آخرت]]، به شوهرانشان مرتبط شده است.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref> آنطور که در قرآن آمده است، زن و مرد از جهت حیثیت انسانی و قابلیت کسب فضایل اخلاقی و پاداش‌های اخروی، برابرند و در پاره‌ای از حقوق، تفاوت‌هایی بین آنها تأسیس شده است. از این میان می‌توان به محول کردن سرپرستی خانواده به مردان، جواز تعدد زوجات نسبت به مردان و به صورت محدود و تفاوت‌هایی در مسائل ارث و شهادت اشاره کرد.<ref>{{پک\|بستان\|۱۳۸۳\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=حقوق زنان}}</ref> طبق مفهومی که از [[آیه ۱ سوره نساء]] برداشت می‌شود، نقش مشارکتی زن در تولید نسل، نقشی جوهری و اساسی تلقی شده است.<ref>{{پک\|محمدیان\|سلحشور\|۱۴۰۰\|ف=اخلاق تشریع کیفر برای بانوان\|ک=مطالعات زن و خانواده}}</ref><ref>{{پک\|پروین\|نوری خسروشاهی\|مهدوی‌راد\|صفری\|۱۴۰۰\|ف=مطالعه تطبیقی طلاق\|ک=پژوهش‌نامه قرآن و حدیث}}</ref> [[روث رودد]] در ''[[دانشنامه قرآن]]''، گزارش می‌کند که عادت ماهانه زنان در قرآن «ناپاکی» و «بیماری» توصیف شده است.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref> در مقابل منابع اسلامی، دو واژه «اذی» و «محیض» در قرآن را «کراهت» و «ناخوشایندی» دانسته‌اند که یا به محدودیت رابطه جنسی یا ناملایمتی‌هایی چون درد و بی‌حوصلگی در دوران قاعدگی زنان تعلیل خورده است. به عقیده و گواه منابع اسلامی، واژه «ناپاکی» در مقابل «نجاست» و «کثیفی» به‌کار نرفته است و به انقطاع خون حیض اشاره دارد.<ref>{{پک\|بنئی\|جلالی کندری\|۱۳۹۵\|ک=تحقیقات علوم قرآن و حدیث\|ف=تحلیل مدخل زنان و قرآن}}</ref> توصیف زنان به کشتزار در [[آیه ۲۲۳ سوره بقره]]، سبب شده است تا رودد، زنان را از منظر قرآن به کالا بودن تشبیه کند؛ در حالی که منابع اسلامی، چنین توجیه کرده‌اند که زنان از بابت اینکه نیازمند مراقبت هستند، به کشتزار توصیف شده‌اند.<ref>{{پک\|بنئی\|جلالی کندری\|۱۳۹۵\|ک=تحقیقات علوم قرآن و حدیث\|ف=تحلیل مدخل زنان و قرآن}}</ref> روث در مجموع، سیمای نمادین زن در قرآن را موجودی «ضعیف، پرخطا و منفعل» می‌داند.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref>[[پرونده:Virgin Mary and Jesus (old Persian miniature).jpg\|بندانگشتی\|نقاشی مینیاتور از مریم — تنها زنی که نامش در قرآن آمده است — که عیسی را در آغوش گرفته است.]]

	== زنان قرآنی ==		== زنان قرآنی ==
	شخصیت‌های زنی که در قرآن به آنها اشاره شده است، عبارتند از [[حوا]]، مادر و نامادری موسی، همسر عزیز مصر، [[بلقیس\|ملکه سبا]]، [[مریم\|مادر عیسی]]. از زنان [[ابراهیم]]، [[نوح]]، [[لوط]] و [[موسی]] نیز در آیاتی به ندرت یاد شده است.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref> از زنان دیگری که در ~~قران~~ مورد اشاره قرار گرفته است [[ام جمیل\|همسر ابولهب]]، مادر مریم، خواهر موسی و همسر زکریا را می‌توان یاد کرد. از این میان بیشترین آیات دربارهٔ مریم بوده است که ۳۶ آیه را شامل می‌شود و کمترین آنها مربوط به همسر فرعون با ۲ بار استفاده در ~~قران~~ است. در آیه‌ای از قرآن نیز از دختران شعیب یاد شده است.<ref>{{پک\|مرادی خلج\|۱۳۸۹\|ک=بانوان شیعه\|ف=زنان صالح در قرآن}}</ref> مفسران سعی کرده‌اند تا از لابلای آیات قرآن، زنان دیگری که آیات در خصوص آنها نازل شده است را استخراج کنند. از جمله آنها [[زینب بنت جحش]] و [[عایشه]] — از [[همسران محمد]] — را می‌توان یاد کرد که از لابلای آیاتی چون آیه افک به آنها اشاره شده است. از این میان تنها زنی که در [[قرآن]] از وی نام برده شده است، [[مریم]] است. از همسر آدم، در قرآن نامی به میان نیامده است و در چند آیه به سرگذشت او پرداخته شده است. در داستان آدم و حوا، از زندگی آنها در بهشت یاد شده است. در متن کتاب مقدس مسلمانان، وسوسه صورت گرفته به آدم و حوا — هر دو — منتسب شده است. قرآن در بیان ماجرای یوسف نیز، به داستان وسوسه زن عزیز مصر — که زلیخا نام داشت — برای یوسف اشاره می‌کند. این وسوسه توسط یوسف رد می‌شود و پس از آنکه عزیز مصر از این خیانت مطلع می‌شود، همسرش را شماتت کرده و از مکر او به خودش شکایت می‌کند. داستان تلاش [[آسیه]]، همسر فرعون برای نجات موسی از کشته‌شدن توسط شوهرش، از دیگر داستان‌های مورد اشاره ~~قران~~ است که در آن نیکوکاری آسیه مورد تمجید قرار گرفته است. ملکه سبا نیز دیگر داستان مورد اشاره قرآن است. بر اساس آیات قرآنی وی از هم‌عصران [[سلیمان]] بود که توسط نامه‌ای از جانب سلیمان، به تسلیم دعوت می‌شود. او نیز طی ماجراهایی معجزه‌گونه، در نهایت به تسلیم سلیمان در می‌آید و یکتاپرست می‌شود. ماجرای مریم نیز به عنوان مادر عیسی که بدون پدر به دنیا آمده است، مورد اشاره قرآن است. در قرآن، مریم به عنوان یک زن باکره توصیف شده است که از تمام زنان جهان، برتر است. همچنین در آموزه‌های قرآنی، این باور که عیسی و مادرش از خدایان هستند، به‌طور صریح رد می‌شود.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref>		شخصیت‌های زنی که در قرآن به آنها اشاره شده است، عبارتند از [[حوا]]، مادر و نامادری موسی، همسر عزیز مصر، [[بلقیس\|ملکه سبا]]، [[مریم\|مادر عیسی]]. از زنان [[ابراهیم]]، [[نوح]]، [[لوط]] و [[موسی]] نیز در آیاتی به ندرت یاد شده است.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref> از زنان دیگری که در قرآن مورد اشاره قرار گرفته است [[ام جمیل\|همسر ابولهب]]، مادر مریم، خواهر موسی و همسر زکریا را می‌توان یاد کرد. از این میان بیشترین آیات دربارهٔ مریم بوده است که ۳۶ آیه را شامل می‌شود و کمترین آنها مربوط به همسر فرعون با ۲ بار استفاده در قرآن است. در آیه‌ای از قرآن نیز از دختران شعیب یاد شده است.<ref>{{پک\|مرادی خلج\|۱۳۸۹\|ک=بانوان شیعه\|ف=زنان صالح در قرآن}}</ref> مفسران سعی کرده‌اند تا از لابلای آیات قرآن، زنان دیگری که آیات در خصوص آنها نازل شده است را استخراج کنند. از جمله آنها [[زینب بنت جحش]] و [[عایشه]] — از [[همسران محمد]] — را می‌توان یاد کرد که از لابلای آیاتی چون [[آیه افک]] به آنها اشاره شده است. از این میان تنها زنی که در [[قرآن]] از وی نام برده شده است، [[مریم]] است. از همسر آدم، در قرآن نامی به میان نیامده است و در چند آیه به سرگذشت او پرداخته شده است. در داستان آدم و حوا، از زندگی آنها در بهشت یاد شده است. در متن کتاب مقدس مسلمانان، وسوسه صورت گرفته به آدم و حوا — هر دو — منتسب شده است. قرآن در بیان ماجرای یوسف نیز، به داستان وسوسه زن عزیز مصر — که زلیخا نام داشت — برای یوسف اشاره می‌کند. این وسوسه توسط یوسف رد می‌شود و پس از آنکه عزیز مصر از این خیانت مطلع می‌شود، همسرش را شماتت کرده و از مکر او به خودش شکایت می‌کند. داستان تلاش [[آسیه]]، همسر فرعون برای نجات موسی از کشته‌شدن توسط شوهرش، از دیگر داستان‌های مورد اشاره قرآن است که در آن نیکوکاری آسیه مورد تمجید قرار گرفته است. ملکه سبا نیز دیگر داستان مورد اشاره قرآن است. بر اساس آیات قرآنی وی از هم‌عصران [[سلیمان]] بود که توسط نامه‌ای از جانب سلیمان، به تسلیم دعوت می‌شود. او نیز طی ماجراهایی معجزه‌گونه، در نهایت به تسلیم سلیمان در می‌آید و یکتاپرست می‌شود. ماجرای مریم نیز به عنوان مادر عیسی که بدون پدر به دنیا آمده است، مورد اشاره قرآن است. در قرآن، مریم به عنوان یک زن باکره توصیف شده است که از تمام زنان جهان، برتر است. همچنین در آموزه‌های قرآنی، این باور که عیسی و مادرش از خدایان هستند، به‌طور صریح رد می‌شود.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref>

	غیر از مریم، حضور باقی زنان در قرآن به واسطه رابطه خویشاوندی آن‌ها با مردان است.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref>		غیر از مریم، حضور باقی زنان در قرآن به واسطه رابطه خویشاوندی آن‌ها با مردان است.<ref>{{پک\|Roded\|۲۰۰۴\|ف=Women and the Qurān\|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān\|زبان=en}}</ref>

Shahroudi در ‏۹ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۳:۴۴

2023-11-09T03:44:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۳:۴۴
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=Jawad\|نام=Haifaa A.\|ناشر=MACMILLAN PRESS LTD\|سال=۱۹۹۸\|شابک=۰-۳۳۳-۶۵۰۸۶-۷\|زبان=en\|عنوان=The Rights of Women in Islam\|مکان=Britain}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=Jawad\|نام=Haifaa A.\|ناشر=MACMILLAN PRESS LTD\|سال=۱۹۹۸\|شابک=۰-۳۳۳-۶۵۰۸۶-۷\|زبان=en\|عنوان=The Rights of Women in Islam\|مکان=Britain}}
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=Roded\|نام خانوادگی ویراستار۳=Dost\|entry-url-access=subscription\|پیوند مدخل=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-the-quran/women-and-the-quran-EQCOM_00220\|مدخل=Women and the Qurān\|نام خانوادگی ویراستار۱=Archer\|نام ویراستار۱=George\|نام خانوادگی ویراستار۲=Boisliveau\|نام ویراستار۲=Anne-Sylvie\|نام=Ruth\|مکان=\|نام ویراستار۳=Suleyman\|نام خانوادگی ویراستار۴=Naguib\|نام ویراستار۴=Shuruq\|دانشنامه=[[دانشنامه قرآن\|Encyclopaedia of the Qur'ān]]\|ویرایش=1rd\|سال=۲۰۰۴\|ناشر=[[انتشارات بریل\|Brill]]\|زبان=en}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=Roded\|نام خانوادگی ویراستار۳=Dost\|entry-url-access=subscription\|پیوند مدخل=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-the-quran/women-and-the-quran-EQCOM_00220\|مدخل=Women and the Qurān\|نام خانوادگی ویراستار۱=Archer\|نام ویراستار۱=George\|نام خانوادگی ویراستار۲=Boisliveau\|نام ویراستار۲=Anne-Sylvie\|نام=Ruth\|مکان=\|نام ویراستار۳=Suleyman\|نام خانوادگی ویراستار۴=Naguib\|نام ویراستار۴=Shuruq\|دانشنامه=[[دانشنامه قرآن\|Encyclopaedia of the Qur'ān]]\|ویرایش=1rd\|سال=۲۰۰۴\|ناشر=[[انتشارات بریل\|Brill]]\|زبان=en}}

			{{قرآن}}
			{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

			[[رده:اسلام و زنان]]
			[[رده:حقوق زنان در اسلام]]
			[[رده:شخصیت‌های قرآن]]

Aboammar: صفحه‌ای تازه حاوی «قرآن در ۱۹۶ آیه مستقیماً دربارهٔ زنان سخن گفته است. این آیات در موضوعات احکام شرعی، آفرینش زنان، زنان بهشتی، زنان اهل کتاب، رابطه زن و مرد، همسرداری، زنان مستضعف، زنان محمد و سایر زنان پیامبران گزارش شده‌اند. آیاتی که به‌طور مستقیم به مو...» ایجاد کرد

2023-11-02T08:57:21Z

صفحه‌ای تازه حاوی «قرآن در ۱۹۶ آیه مستقیماً دربارهٔ زنان سخن گفته است. این آیات در موضوعات احکام شرعی، آفرینش زنان، زنان بهشتی، زنان اهل کتاب، رابطه زن و مرد، همسرداری، زنان مستضعف، زنان محمد و سایر زنان پیامبران گزارش شده‌اند. آیاتی که به‌طور مستقیم به مو...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[قرآن]] در ۱۹۶ [[آیه]] مستقیماً دربارهٔ زنان سخن گفته است. این آیات در موضوعات احکام شرعی، آفرینش زنان، زنان بهشتی، زنان اهل کتاب، رابطه زن و مرد، همسرداری، زنان مستضعف، زنان محمد و سایر زنان پیامبران گزارش شده‌اند. آیاتی که به‌طور مستقیم به موضوع زنان می‌پردازند با واژه‌هایی همچون «نساء، اِمرَأة، امّ، مومنات، صالحات، بنات، زوجة، اخت و …» آمده‌اند. از مجموع ۷۴ آیه قرآن که به زنان شایسته و ناشایست پرداخته است، ۶۳ آیه در وصف زنان شایسته و ۱۱ آیه در توصیف زنان ناشایست می‌باشند.<ref>{{پک|مرادی خلج|۱۳۸۹|ک=بانوان شیعه|ف=زنان صالح در قرآن}}</ref> یکی از [[سوره]]‌های طولانی قرآن به نام [[نساء]] نام‌گذاری شده است که مطالب بسیاری را در موضوعات مرتبط با زنان شامل می‌شود. در مجموع قرآن، آیات متعددی با محتوای پندگونه برای نصیحت زنان در خصوص اموری چون ازدواج و روابط نامشروع، احکام [[ارث]] و [[طلاق]] وجود دارد. سوره دیگری نیز در قرآن به نام [[مریم (سوره)|مریم]] نام‌گذاری شده است.<ref>{{پک|Roded|۲۰۰۴|ف=Women and the Qurān|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān|زبان=en}}</ref>

== سیمای زنان در قرآن ==
در متن [[قرآن]]، خلقت اولین زن، همچون و همزمان خلقت اولین مرد توصیف شده است. در نقل ماجرای وسوسه [[آدم]] و [[حوا]] در قرآن نیز، وسوسه به هر دوی آنان نسبت داده می‌شود و حوا، مسئول وسوسه آدم نبوده و حتی این آدم است که گناه بیشتری را متحمل شده است. با این وجود تفاسیر اولیه قرآن، وسوسه را به حوا نسبت می‌دهند و از [[توبه]] او، کمتر سخن می‌گویند. این عملکرد مفسران سبب می‌شود تا عذاب‌هایی چون درد [[زایمان]] و [[قاعدگی]] که حوا در پی این وسوسه می‌بیند، بیشتر جلوه نماید؛ بنابراین دانشمندان کلاسیک مسلمان، اولین زن را تهدیدی برای شوهرش و به‌طور گسترده برای نوع بشر معرفی کرده‌اند. بر اساس تفاسیر [[فمینیسم اسلامی|فمینیستی]] از آیات مربوط به آدم و حوا، مسئله خلقت حوا از دنده آدم به‌طور کلی انکار شده است و آن را محصول روایت و خوانش‌هایی از کتاب مقدس مسیحیان و ترجمه نادرست متن قران دانسته‌اند. در داستان [[یوسف]] و همسر [[پوتیفار|عزیز مصر]] نیز به حیله‌های زنانه و اشتیاق آنها به یوسف، مورد اشاره قرار گرفته است تا جایی که یوسف برای رهایی از این نیرنگ‌ها، زندانی شدن را بر آزادی ترجیح می‌دهد. اما در نهایت این داستان قرآنی، همسر عزیز مصر که نماد زن خطرناک است، به همسر ایدئال تبدیل می‌شود و همسر و مادر فرزندان یوسف می‌شود.<ref>{{پک|Roded|۲۰۰۴|ف=Women and the Qurān|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān|زبان=en}}</ref>

در بیشتر قرآن زنان و مردان با هم برابر تلقی شده‌اند و دارای وظایف دینی مشترکی هستند. قرآن زن و شوهر را لباس، یاور و جفت یکدیگر لقب داده است. همچنین از زنان به عنوان خلق شده برای شوهرانشان یاد شده است.<ref>{{پک|Roded|۲۰۰۴|ف=Women and the Qurān|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān|زبان=en}}</ref> قرآن زن و مرد را در آفرینش از جوهر (نفس) واحدی معرفی کرده و فضیلت به جنسیت یا نژاد را نفی کرده است.<ref>{{پک|Jawad|۱۹۹۸|ک=The Rights of Women in Islam|زبان=en|ص=۵}}</ref> در قرآن مشترکاً از مردان و زنان با پسوندهایی چون [[منافق]]، [[مؤمن]] و [[بت‌پرستی|بت‌پرست]] یاد شده است. بر اساس آموزه‌های قرآن، زنان همچون مردان موظف به انجام [[احکام اسلام|وظایف شرعی]] هستند و همچون آنان به [[بهشت]] یا [[جهنم]] می‌روند. در قرآن، سرنوشت زنان در [[رستاخیز|آخرت]]، به شوهرانشان مرتبط شده است.<ref>{{پک|Roded|۲۰۰۴|ف=Women and the Qurān|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān|زبان=en}}</ref> آنطور که در قرآن آمده است، زن و مرد از جهت حیثیت انسانی و قابلیت کسب فضایل اخلاقی و پاداش‌های اخروی، برابرند و در پاره‌ای از حقوق، تفاوت‌هایی بین آنها تأسیس شده است. از این میان می‌توان به محول کردن سرپرستی خانواده به مردان، جواز تعدد زوجات نسبت به مردان و به صورت محدود و تفاوت‌هایی در مسائل ارث و شهادت اشاره کرد.<ref>{{پک|بستان|۱۳۸۳|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حقوق زنان}}</ref> طبق مفهومی که از [[آیه ۱ سوره نساء]] برداشت می‌شود، نقش مشارکتی زن در تولید نسل، نقشی جوهری و اساسی تلقی شده است.<ref>{{پک|محمدیان|سلحشور|۱۴۰۰|ف=اخلاق تشریع کیفر برای بانوان|ک=مطالعات زن و خانواده}}</ref><ref>{{پک|پروین|نوری خسروشاهی|مهدوی‌راد|صفری|۱۴۰۰|ف=مطالعه تطبیقی طلاق|ک=پژوهش‌نامه قرآن و حدیث}}</ref> [[روث رودد]] در ''[[دانشنامه قرآن]]''، گزارش می‌کند که عادت ماهانه زنان در قرآن «ناپاکی» و «بیماری» توصیف شده است.<ref>{{پک|Roded|۲۰۰۴|ف=Women and the Qurān|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān|زبان=en}}</ref> در مقابل منابع اسلامی، دو واژه «اذی» و «محیض» در قرآن را «کراهت» و «ناخوشایندی» دانسته‌اند که یا به محدودیت رابطه جنسی یا ناملایمتی‌هایی چون درد و بی‌حوصلگی در دوران قاعدگی زنان تعلیل خورده است. به عقیده و گواه منابع اسلامی، واژه «ناپاکی» در مقابل «نجاست» و «کثیفی» به‌کار نرفته است و به انقطاع خون حیض اشاره دارد.<ref>{{پک|بنئی|جلالی کندری|۱۳۹۵|ک=تحقیقات علوم قرآن و حدیث|ف=تحلیل مدخل زنان و قرآن}}</ref> توصیف زنان به کشتزار در [[آیه ۲۲۳ سوره بقره]]، سبب شده است تا رودد، زنان را از منظر قران به کالا بودن تشبیه کند؛ در حالی که منابع اسلامی، چنین توجیه کرده‌اند که زنان از بابت اینکه نیازمند مراقبت هستند، به کشتزار توصیف شده‌اند.<ref>{{پک|بنئی|جلالی کندری|۱۳۹۵|ک=تحقیقات علوم قرآن و حدیث|ف=تحلیل مدخل زنان و قرآن}}</ref> روث در مجموع، سیمای نمادین زن در قرآن را موجودی «ضعیف، پرخطا و منفعل» می‌داند.<ref>{{پک|Roded|۲۰۰۴|ف=Women and the Qurān|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān|زبان=en}}</ref>[[پرونده:Virgin Mary and Jesus (old Persian miniature).jpg|بندانگشتی|نقاشی مینیاتور از مریم — تنها زنی که نامش در قرآن آمده است — که عیسی را در آغوش گرفته است.]]

== زنان قرآنی ==
شخصیت‌های زنی که در قرآن به آنها اشاره شده است، عبارتند از [[حوا]]، مادر و نامادری موسی، همسر عزیز مصر، [[بلقیس|ملکه سبا]]، [[مریم|مادر عیسی]]. از زنان [[ابراهیم]]، [[نوح]]، [[لوط]] و [[موسی]] نیز در آیاتی به ندرت یاد شده است.<ref>{{پک|Roded|۲۰۰۴|ف=Women and the Qurān|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān|زبان=en}}</ref> از زنان دیگری که در قران مورد اشاره قرار گرفته است [[ام جمیل|همسر ابولهب]]، مادر مریم، خواهر موسی و همسر زکریا را می‌توان یاد کرد. از این میان بیشترین آیات دربارهٔ مریم بوده است که ۳۶ آیه را شامل می‌شود و کمترین آنها مربوط به همسر فرعون با ۲ بار استفاده در قران است. در آیه‌ای از قرآن نیز از دختران شعیب یاد شده است.<ref>{{پک|مرادی خلج|۱۳۸۹|ک=بانوان شیعه|ف=زنان صالح در قرآن}}</ref> مفسران سعی کرده‌اند تا از لابلای آیات قرآن، زنان دیگری که آیات در خصوص آنها نازل شده است را استخراج کنند. از جمله آنها [[زینب بنت جحش]] و [[عایشه]] — از [[همسران محمد]] — را می‌توان یاد کرد که از لابلای آیاتی چون آیه افک به آنها اشاره شده است. از این میان تنها زنی که در [[قرآن]] از وی نام برده شده است، [[مریم]] است. از همسر آدم، در قرآن نامی به میان نیامده است و در چند آیه به سرگذشت او پرداخته شده است. در داستان آدم و حوا، از زندگی آنها در بهشت یاد شده است. در متن کتاب مقدس مسلمانان، وسوسه صورت گرفته به آدم و حوا — هر دو — منتسب شده است. قرآن در بیان ماجرای یوسف نیز، به داستان وسوسه زن عزیز مصر — که زلیخا نام داشت — برای یوسف اشاره می‌کند. این وسوسه توسط یوسف رد می‌شود و پس از آنکه عزیز مصر از این خیانت مطلع می‌شود، همسرش را شماتت کرده و از مکر او به خودش شکایت می‌کند. داستان تلاش [[آسیه]]، همسر فرعون برای نجات موسی از کشته‌شدن توسط شوهرش، از دیگر داستان‌های مورد اشاره قران است که در آن نیکوکاری آسیه مورد تمجید قرار گرفته است. ملکه سبا نیز دیگر داستان مورد اشاره قرآن است. بر اساس آیات قرآنی وی از هم‌عصران [[سلیمان]] بود که توسط نامه‌ای از جانب سلیمان، به تسلیم دعوت می‌شود. او نیز طی ماجراهایی معجزه‌گونه، در نهایت به تسلیم سلیمان در می‌آید و یکتاپرست می‌شود. ماجرای مریم نیز به عنوان مادر عیسی که بدون پدر به دنیا آمده است، مورد اشاره قرآن است. در قرآن، مریم به عنوان یک زن باکره توصیف شده است که از تمام زنان جهان، برتر است. همچنین در آموزه‌های قرآنی، این باور که عیسی و مادرش از خدایان هستند، به‌طور صریح رد می‌شود.<ref>{{پک|Roded|۲۰۰۴|ف=Women and the Qurān|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān|زبان=en}}</ref>

غیر از مریم، حضور باقی زنان در قرآن به واسطه رابطه خویشاوندی آن‌ها با مردان است.<ref>{{پک|Roded|۲۰۰۴|ف=Women and the Qurān|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān|زبان=en}}</ref>

علاوه بر این، در قرآن، آیات بسیاری خطاب به [[همسران محمد|امهات مؤمنین]] — همسران محمد — نازل شده است و آنها را به عنوان الگویی برای مسلمانان قرار داده است؛ با این حال مشمول وظایف سخت‌گیرانه‌تری نیز شده‌اند. از این میان هیچ‌کدام از آنها با نام مشخص نشده‌اند. از همین رو تلاش‌هایی صورت گرفته است تا با توجه به اسباب نزول و داستان‌های گزارش شده برای آیات، پیوند هر آیه با همسر مورد نظر، پیدا شود.<ref>{{پک|Roded|۲۰۰۴|ف=Women and the Qurān|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān|زبان=en}}</ref> دیگر آیه مرتبط با زنان، [[افک|آیات افک]] است که دربارهٔ تهمت زدن گروهی از مردم به یکی از زنان مسلمان است. در این آیات، خداوند مردم را به دلیل اتهام وارد کردن و دامن زدن به شایعات، تقبیح می‌کند. اغلب مفسران شیعه و اهل سنت شخص متهم شده را [[عایشه]] می‌دانند.<ref>{{پک|بنئی|جلالی کندری|۱۳۹۵|ک=تحقیقات علوم قرآن و حدیث|ف=تحلیل مدخل زنان و قرآن}}</ref> همچنین در قرآن از جنس مؤنثی با نام اصطلاحی [[حوری]] برای مردان یاد شده است که غالباً باکره توصیف شده‌اند و در بهشت از نعمت‌های اعطاشده به مردان هستند.<ref>{{پک|Roded|۲۰۰۴|ف=Women and the Qurān|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān|زبان=en}}</ref>

== احکام شرعی، حقوقی و اجتماعی ==
{{اصلی|آیات حجاب}}
در [[آیه ۵۳ سوره احزاب]]، به مسئله حجاب زنان پرداخته شده است و در ذیل آن به مردان دستور داده می‌شود که با همسران پیامبر، از پشت پرده سخن بگویند. در این آیه از همسران پیامبر خواسته شده است تا در برابر دیدگان [[محرم (خویشاوند)|نامحرم]] حضور نداشته باشند و تأکید شده است این دستور برای هر دو طرف بهتر است. در [[آیه ۵۹ سوره احزاب]] نیز به زنان دستور داده شده است تا خود را با پوششی به نام [[جلباب]]، بپوشانند.<ref>{{پک|سعیدی|۱۳۸۳|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاب}}</ref><ref>{{پک|Roded|۲۰۰۴|ف=Women and the Qurān|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān|زبان=en}}</ref> جلباب، لباسی فراخ توصیف شده است که از سر تا پای زنان را همچون چادر می‌پوشانده و به گزارشی در منابع روایی، نوعی از لباس مردان نیز جلباب نام داشته است. این روایت، معنای لباسی فراخ را برای جلباب، محتمل‌تر می‌کند. [[آیه ۳۱ سوره نور]]، دیگر آیه در زمینه حجاب است که پس از نزول آن، حجاب به عنوان حکمی شرعی بر همه زنان مسلمان واجب شد.<ref>{{پک|سعیدی|۱۳۸۳|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاب}}</ref> بر طبق این آیه، زنان مسلمان باید چشمان و دامن خود را از خطا مصون دارند و زینت‌های خود جز آنچه به‌طور طبیعی آشکار است، برای دیگران آشکار نسازند.<ref>{{پک|Roded|۲۰۰۴|ف=Women and the Qurān|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|سعیدی|۱۳۸۳|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاب}}</ref> از دیگر آیاتی که مربوط به احکام زنان است، آیات مربوط به طلاق است. یک سوره از قرآن نیز به نام [[طلاق (سوره)|طلاق]] است. در موضوع ارث نیز مسائل با جزئیات بیشتری در قرآن منعکس شده‌اند. در قرآنی احکامی چون [[سنگسار در اسلام|سنگسار]]، [[بریدن آلت زنانه در اسلام|ختنه]] و [[مساحقه|همجنسگرایی زنان]] نیامده است.<ref>{{پک|Roded|۲۰۰۴|ف=Women and the Qurān|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān|زبان=en}}</ref>

بیشتر مطالب در حوزه حقوقی قرآنی که مربوط به جنسیت است، به زنان اشاره دارد. در مسائل اجتماعی زنان که در قرآن منعکس شده است، همواره به صورت دو سویه به تصویر کشیده شده است. در قرآن داستان موسی و هارون گزارش شده است و در آن از هارون با لقب «پسر مادرم» یاد شده است. در آیاتی از قرآن نیز از عیسی با لقب «پسر مریم» یاد شده است. در قرآن از رجحان پسر بر دختر توسط اعراب جاهلی یاد شده است و آن را گناه مشرکان توصیف کرده است.<ref>{{پک|Roded|۲۰۰۴|ف=Women and the Qurān|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān|زبان=en}}</ref> در [[آیه ۱۲ سوره ممتحنه]]، به تصریح، مشارکت‌های سیاسی زنان به رسمیت شناخته شده است و محمد به پذیرش بیعت با زنان ترغیب شده است.<ref>{{پک|محمدیان|سلحشور|۱۴۰۰|ف=اخلاق تشریع کیفر برای بانوان|ک=مطالعات زن و خانواده}}</ref> به عقیده روث رودد، دلیل برخی از احکام شرعی اسلامی همچون منع سفر زنان بیش از سه روز بدون اجازه ولی آنها را، ابهام‌هایی در آیه‌های قرآن است.<ref>{{پک|Roded|۲۰۰۴|ف=Women and the Qurān|ک=Encyclopaedia of the Qurʾān|زبان=en}}</ref>
==پانویس==
===ارجاعات===
{{پانویس|۳|اندازه=ریز}}
===منابع===

* {{یادکرد ژورنال|عنوان=زنان صالح در قرآن|ژورنال=بانوان شیعه|مکان=|شماره=۲۳|تاریخ=۱۳۸۹|صفحه=۱۳۲–۱۵۱|پیوند=http://ensani.ir/file/download/article/20120614194814-9011-5.pdf|نام خانوادگی۱=مرادی خلج|نام۱=محمدمهدی}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=بستان|نام=حسن|مقاله=حقوق زنان|دانشنامه=[[دانشنامه جهان اسلام]]|عنوان جلد=دانشنامه جهان اسلام|سال=۱۳۸۳|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|پیوند مدخل=https://ar.lib.eshia.ir/23019/1/6353/زنان}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=محمدیان|نام=علی|نام خانوادگی۲=سلحشور|نام۲=بتول|عنوان=اخلاق تشریع کیفر برای بانوان در فقه امامیه|ژورنال=مطالعات زن و خانواده|مکان=تهران|شماره=۲|تاریخ=۱۴۰۰|صفحه=۱۵۲–۱۶۷|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1818307/|دسترسی پیوند=آبونمان|توسط=[[نورمگز]]}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۲=نوری خسروشاهی|نام۲=پریا|عنوان=مطالعهٔ تطبیقی طلاق در فرهنگ جاهلیت و قرآن با تکیه بر بسترهای معرفتی|ژورنال=پژوهش‌نامه قران و حدیث|مکان=تهران|شماره=۲۸|تاریخ=۱۴۰۰|صفحه=۴۵–۷۴|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1756248/|دسترسی پیوند=آبونمان|توسط=[[نورمگز]]|نام۳=محمدعلی|نام۴=علی|نام خانوادگی۳=مهدوی‌راد|نام خانوادگی۴=صفری|نام خانوادگی=پروین|نام=جلیل}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۲=جلالی کندری|نام۲=سهیلا|عنوان=تحلیل مدخل "زنان و قرآن" در دایرة المعارف قرآن "EQ" |ژورنال=تحقیقات علوم قرآن و حدیث|مکان=تهران|شماره=۳|تاریخ=۱۳۹۵|صفحه=۹۳–۱۱۸|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1152558/|دسترسی پیوند=آبونمان|توسط=[[نورمگز]]|نام خانوادگی=بنئی|نام=ساجده}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=سعیدی|نام=فریده|مقاله=حجاب|دانشنامه=[[دانشنامه جهان اسلام]]|عنوان جلد=دانشنامه جهان اسلام|سال=۱۳۸۳|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|پیوند مدخل=https://ar.lib.eshia.ir/23019/1/5816}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Jawad|نام=Haifaa A.|ناشر=MACMILLAN PRESS LTD|سال=۱۹۹۸|شابک=۰-۳۳۳-۶۵۰۸۶-۷|زبان=en|عنوان=The Rights of Women in Islam|مکان=Britain}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=Roded|نام خانوادگی ویراستار۳=Dost|entry-url-access=subscription|پیوند مدخل=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-the-quran/women-and-the-quran-EQCOM_00220|مدخل=Women and the Qurān|نام خانوادگی ویراستار۱=Archer|نام ویراستار۱=George|نام خانوادگی ویراستار۲=Boisliveau|نام ویراستار۲=Anne-Sylvie|نام=Ruth|مکان=|نام ویراستار۳=Suleyman|نام خانوادگی ویراستار۴=Naguib|نام ویراستار۴=Shuruq|دانشنامه=[[دانشنامه قرآن|Encyclopaedia of the Qur'ān]]|ویرایش=1rd|سال=۲۰۰۴|ناشر=[[انتشارات بریل|Brill]]|زبان=en}}