Shahroudi: ابرابزار

2024-10-24T17:54:38Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات پادشاهی
| نام =
| عنوان = '''مَلِکِ رُستَمدار''' '''{{سخ}}[[لقب]]''': سعدالدوله{{سخ}}'''[[نام کوچک]]''': توس
| دوران =۷۸۲ تا ۸۰۷ هجری
| تاجگذاری =
| تصویر =
| زیرنویس تصویر =
| اندازه تصویر =
| لقب =
| زادروز =۷۳۴ هجری
| زادگاه =
| تاریخ درگذشت = ۸۰۷ هجری (در سن ۷۳ سالگی)
| محل درگذشت =
| پیش از = [[کیومرث یکم]]
| پس از = [[عضدالدوله قباد|قباد دوم]]
| دودمان = [[پادوسپانیان]]
| کاخ =
| صدراعظم =
| پدر = [[تاج‌الدوله زیار]]
| مادر =
| ولیعهد =
| همسر =
| فرزندان =
| دین = [[اسلام]]
}}
{{تاریخ طبرستان|collapsed=۱}}
'''سعدالدوله توس''' یا '''مَلِکْ توس''' سی و پنجمین فرمانروای دودمان [[پادوسپانیان]] بود که میان سال‌های ۷۸۲ تا ۸۰۷ هجری در [[رویان (طبرستان)|رویان]] حکومت داشت. دوران سردمداری وی به دو دوره تقسیم می‌شود؛ از ۷۸۲ تا ۷۹۲، به مدت ده سال، صرفاً ملک پادوسپانیان بود ولی در اثر تازش [[مرعشیان]] قلمروی نداشت و از ۷۹۲ تا ۸۰۷ هجری، که به مدت پانزده سال، بر رستمدار تسلط کامل یافت.<ref>{{پک|اعظمی سنگسری||ص=۱۱۳}}</ref>

== زندگی‌نامه ==
[[پرونده:Timur Golden Horde campaign.jpg|بندانگشتی|راست|مسیر یورش [[تیمور لنگ]]]]
ملک توس کوچک‌ترین فرزند [[تاج‌الدوله زیار]] بود و در زمان مرگ پدرش خردسال بود.<ref>{{پک|اعظمی سنگسری||ص=۱۰۳}}</ref>

پس از آن که [[ملک قباد]] توسط [[مرعشیان]]، در جنگ کشته شد، ملک توس به سردمداری پادوسپانیان رسید. او، که در این هنگام حدود پنجاه سال سن داشت، به جای ادامه دادن نبرد با مرعشیان، در مناطقی که دست درویشان به او نمی‌رسید، زندگیش را ادامه داد و از تجاوز متقابل صرف نظر کرد. ملک توس با جابه‌جایی‌های پیاپی مانع از آن می‌شد که درویشان بتوانند او را دستگیر کنند؛ لذا علی‌رغم گستردگی لشکرکشی‌های [[فخرالدین مرعشی]] و تصرف مناطق بسیاری در غرب مازندران و حتی البرز جنوبی، هیچ‌گاه ملک توس با او مواجه نشد.<ref>{{پک|اعظمی سنگسری||ص=۱۰۳–۱۰۴}}</ref>

در محرم سال ۷۸۴ هجری [[میربزرگ]]، رهبر مرعشیان، درگذشت و پس از مدتی [[تیمور گورکانی]] در سال ۷۸۶ هجری به [[جرجان]] و سپس [[مازندران]] آمد. در این اردوکشی تیمور به مرعشیان تعرض نکرد ولی پس از چند سال، در ۷۹۲ هجری، با تحریک [[اسکندر شیخی]]، تیمور به قلمرو مرعشیان هجوم آورد. سادات مرعشی پس از یورش تیمور، قلمرو پیشین پادوسپانیان را به ملک توس واگذار کردند، تا مانع از پیوستن او به جبههٔ دشمن شوند. با این حال ملک توس، از راه سمنان و دامغان، به اردوی تیمور در [[استرآباد]] رفت و اعلان اطاعت کرد. سرانجام تیمور در [[نبرد قراطوغان]] مرعشیان را شکست داد و در ۲۶ ذی‌القعده ۷۹۴ هجری مازندران به متصرفات [[تیموریان]] پیوست.<ref>{{پک|اعظمی سنگسری||ص=۱۰۷–۱۰۵}}</ref>

تیمور پس از آنکه سادات را به اسارت گرفت، در فکر توجیه اعمال خلاف ادعاهای خویش، در احترام گذاردن به [[اهل‌بیت]] بود، لذا نقشهٔ جدیدی طراحی کرد و زمانی که [[اسکندر چلاوی]] نزد تیمور رفته و تقاضای [[قصاص]] خون پدرش ([[کیا افراسیاب چلاوی]]) را کرد، تیمور پاسخ به وی گفت: «این‌ها تنها خونی تو نیستند، ملک رویان را نیز اینان کشته‌اند. ملک طوس را نیز حاضر گردانید تا خونی او با او سپرده شود، تا قصاص بکند.»<ref>{{پک|مجد|۱۳۸۸|ص=۱۴۶}}</ref>

پس از حاضر شدن ملک توس، تیمور از او خواست تا آن کس را که خونی اوست، قصاص نماید.<ref>{{پک|سنگسری|۱۳۵۴|ص=۱۰۹}}</ref><ref>{{پک|مجد|۱۳۸۸|ص=۱۴۶}}</ref> ملک توس، با این عمل مخالفت کرد<ref>{{پک|مجد|۱۳۸۸|ص=۱۴۶}}</ref> و گفت:
{{نقل قول|ایشان هیچ‌کدامین مردم ما را قتل نکرده‌اند که بر ما قصاص لازم آید شرعاً، زیرا که در صف هیجاء تیری از نوکران ایشان برکسان ما آمده مرده‌اند یا به شمشیری مجهول به شرف هلاک پیوسته باشند. عجب اگر این قتل را قصاص جایز باشد و دیگر آن که ایشان [[سید]]اند، هر که ایشان را بکشد فردا روز قیامت یقین در پهلوی [[یزید بن معاویه|یزید لعین]] باید استادن و سؤال ایزدی را جواب دادن و مرا طاقت شرکت یزید نیست. باقی شما حاکمید.<ref>{{پک|سنگسری|۱۳۵۴|ص=۱۰۹}}</ref>}}

امیر تیمور گورکانی، چون این سخنان را شنید، به ملک سعدالدوله گفت:
{{نقل قول|رحمت بر تو باد که مرا و خود را از آتش [[دوزخ]] نجات دادی لعنت بر اسکندر شیخی که می‌خواست، مرا همعنان خویش، به نار جحیم رساند.<ref>{{پک|خواندمیر|۱۳۶۲|ص=۳۴۷}}</ref>}}

سپس اسکندر چلاوی و چند تن دیگر، «رشانقه» را از «سادات» جدا کرد و به دستور تیمور هر کس که سید نبود را، «[[قتل‌عام]]» نمودند.<ref>{{پک|مجد|۱۳۸۸|ص=۱۴۶}}</ref> تیمور پس از آن، برای اینکه مرعشیان دوباره به حکومت نرسند و منطقه را دچار شورش نکنند و همچنین برای آنکه آن‌ها را تحت نظر داشته باشد، فرمان داد سادات را به [[فرارود]]، مرکز حکومتش، انتقال دهند. به فرمان تیمور همهٔ مرعشیان را در کشتی نشانده و به فرارود بردند.<ref>{{پک|میرجعفری|بهار و تابستان ۱۳۸۳}}</ref> چنان‌که کمال‌الدین را به [[خوارزم]]، مرتضی و عبدالله را به [[تاشکند|چاچ]]، فخرالدین را به [[کاشغر]] و زین‌العابدین را به [[سیرام]] تبعید کردند.<ref>{{پک|مجد|۱۳۸۸|ص=۱۴۸–۱۴۹}}</ref> تیمور نیز پس از [[تبعید]] سادات مرعشی، حکومت ساری را به '''جمشید قارن غوری''' و آمل را به اسکندر شیخی و رستمدار را به ملک طوس و نور را به [[کیومرث یکم|ملک کیومرث]] اهدا نمود.<ref>{{پک|میرجعفری|بهار و تابستان ۱۳۸۳}}</ref>

== پانویس ==

=== ارجاعات ===
{{پانویس|۲}}

=== منابع ===
{{پادوسپانیان}}
{{نوار درگاه|طبرستان|زندگی‌نامه|تاریخ}}

[[رده:اهالی ایران در سده ۱۴ (میلادی)]]
[[رده:حکم‌رانان سده ۱۴ (میلادی) در خاورمیانه]]
[[رده:درگذشتگان ۱۳۹۴ (میلادی)]]
[[رده:درگذشتگان ۸۰۷ (قمری)]]
[[رده:زادگان ۷۳۴ (قمری)]]
[[رده:زادگان سده ۱۴ (میلادی)]]
[[رده:فرمانروایان پادوسپانیان]]

سعدالدوله توس - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: ابرابزار