https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7_%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF_%28%DB%B1%DB%B6%DB%B3%DB%B8%29سقوط بغداد (۱۶۳۸) - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-11T00:21:15Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7_%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF_(%DB%B1%DB%B6%DB%B3%DB%B8)&diff=95904&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2024-11-07T03:21:57Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه جنگ<br />
| درگیری = محاصره و سقوط بغداد (۱۶۳۸)<br />
| بخشی از = [[جنگهای ایران و عثمانی]]<br />
| تصویر = [[پرونده:Verovering van Bagdad door de Turken, 1638, RP-P-1896-A-19368-1955.jpg|300px]]<br />
| توضیح تصویر = فتح بغداد توسط عثمانی ۱۶۳۸ میلادی<br />
| تاریخ = ۱۰۴۷ ه.ق / ۱۵ نوامبر تا ۲۵ دسامبر ۱۶۳۸<br />
| مکان = [[بغداد]]<br />
| مختصات =<br />
| علت = بازپسگیری ولایات از دست رفته از دوره سلطنت [[شاه عباس بزرگ]]<br />
| قلمرو =<br />
| نتیجه = پیروزی قاطع عثمانی، [[عهدنامه زهاب]]<br />
| درگیر۱ = [[پرونده:Safavid Flag.svg|30px]] [[ایران]]<br />
| درگیر۲ = [[پرونده:Flag of the Ottoman Empire.svg|30px]] [[امپراتوری عثمانی]]<br />
| فرمانده۱ = [[بکتاشخان گرجی]] ([[شاه صفی]]) {{تسلیم شده}}{{اعدامشده}}<br />
| فرمانده۲ = [[مراد چهارم|سلطان مراد چهارم]]{{سخ}}طیار محمد پاشا{{کدن}}<br />
| قوا۱ = ۴۰۰۰۰ پیادهنظام{{سخ}}۲۱۱ برج و باروی مستحکم دور شهر{{سخ}}۱۰۰ توپ<ref name="ReferenceA">{{پک|Mikaberidze|2011|ک=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia|ص=}}</ref><br />
| قوا۲ = ۳۵۰۰۰ پیادهنظام{{سخ}}۷۳۰۰۰ سواره نظام{{سخ}}۲۰۰ توپ{{سخ}}۸۰۰۰ معدنچی و نقبزن (برای حفاری){{سخ}}۲۴۰۰۰ کارگر نظامی<ref name="ReferenceA">{{پک|Mikaberidze|2011|ک=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia|ص=}}</ref><br />
| تلفات۱ = کل پادگان<br />
| تلفات۲ = زیاد<br />
| تلفات۳ =<br />
| پانویس = {{درگیریهای شاه صفی}}<br />
}}<br />
در سال ۱۰۴۷ ه.ق / دسامبر ۱۶۳۸ میلادی بار دیگر سلطان مراد به ایران لشکر کشید.<ref name="ReferenceB">{{پک|بابایی|۱۳۸۹|ک= تاریخ ارتش ایران|ص=۴۰۳}}</ref><br />
فاصله پرواز پرندهها بین [[استانبول]] و [[بغداد]] حدود ۱۶۰۰ کیلومتر (۹۹۰ مایل) است. براساس نظر [[جوزف فون هامر]] تاریخدان اتریشی، ارتش عثمانی این مسیر را ۱۹۷ روزه و با احتساب ۱۱۰ ایستگاه اتراق در راه، طی کرد.<ref name="ReferenceA">{{پک|Mikaberidze|2011|ک=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia|ص=}}</ref><br />
سلطان مراد این بار به یاری؛ طیار محمد (محمت) پاشا، صدراعظم خود بغداد را محاصره گرفت.<ref name="ReferenceB"/><br />
<br />
محاصره ۱۵ نوامبر ۱۶۳۸ آغاز شد. [[دودمان صفوی|صفویان]] اندازه اردوگاه نظامی را حدود ۴ تا ۵ برابر افزایش دادند. از طریق چهار دروازه اصلی میشد به شهر رسید؛ دروازه شمالی به نام اعظمیه یا امام اعظم (ابوحنفیه)، دروازه جنوبی با نام کارنالیک، آک و دروازه کوپرو.<ref name="ReferenceA">{{پک|Mikaberidze|2011|ک=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia|ص=}}</ref><br />
ناظر عثمانی ضیاءالدین ابراهیم نوری استحکامات شهر را به این صورت توصیف کرده است:<br />
{{Cquote|بلندای دیوارهای شهر ۲۵ متر است و ۷ تا ۱۰ متر ضخامت دارد. این دیوارها با باروهای خاکی، تقویت شدهاند تا در برابر بمباران توپخانه مقاومت کنند و [[خندق]]ی گسترده و عمیق اطراف دیوارها وجود دارد.<ref name="ReferenceA">{{پک|Mikaberidze|2011|ک=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia|ص=}}</ref> از شمال تا جنوب دیوارها، ۱۱۴ برج نگهبانی وجود دارد و ۹۴ برج دیگر هم به موازات [[دجله]] ساخته شده است.<ref name="ReferenceC">{{پک|von Hammer||ک=Geschichte der osmanischen Dichtkunst Vol II (translation: Mehmet Ata)|ص=۲۲۰–۲۲۱}}</ref>}}<br />
فرمانده صفوی، بکتاشخان، استحکامات را بهصورت گسترده (یا اساسی) تعمیر کرده بود. دو پاشا مقابل دو دروازه اول قرار گرفتند اما وزیر اعظم، طیار محمد پاشا دریافت که این دو دروازه، بهخوبی مستحکم شدهاند؛ بنابراین تصمیم گرفت به دروازه سوم (آک) که استحکاماتش ضعیفتر بهنظر میرسید، حمله کند. در طول محاصره، صفویان دست به انجام حملههایی زدند که ۶۰۰۰ تن در آن شرکت داشتند. این حملهها، با عقبنشینی توأم میشدند و آنها پس از استراحت، دوباره با ۶۰۰۰ سرباز تازهنفس، حمله میکردند. این شکل از حمله و عقبنشینی تلفات عثمانیها را بسیار بالا برد. محاصره (۴۰ روز<ref name="ReferenceC">{{پک|von Hammer||ک=Geschichte der osmanischen Dichtkunst Vol II (translation: Mehmet Ata)|ص=۲۲۰–۲۲۱}}</ref><ref name="ReferenceD">{{پک|زرین کوب|۱۳۸۲|ک=روزگاران: تاریخ ایران از آغاز تا سقوط سلطنت پهلوی|ص=۷۰۰}}</ref> یا ۵۰ روز<ref name="ReferenceB"/>) طول کشید تا اینکه [[مراد چهارم|مراد]] بیتاب، وزیر اعظم را برانگیخت تا حملهای همهجانبه ترتیب دهد. حمله با موفقیت همراه بود و شهر، در ۲۵ دسامبر ۱۶۳۸ (در صدوشانزدهمین سالگرد فتح [[رودس]] به دست [[سلیمان یکم]]) فتح شد. با اینهمه، وزیر اعظم طیار محمد پاشا؛ طی درگیری نهایی به ضرب گلوله کشته شد.<ref name="ReferenceC">{{پک|von Hammer||ک=Geschichte der osmanischen Dichtkunst Vol II (translation: Mehmet Ata)|ص=۲۲۰–۲۲۱}}</ref><ref name="Baghdad 1638">{{پک|ویکی انگلیسی|ک=Capture of Baghdad (1638)}}</ref><br />
<br />
== عواقب ==<br />
[[شاه صفی]] که تازه از اصفهان راه افتاده بود که به کمک بغداد برود، در همدان از تسلیم شدن آن خبردار شد.<ref name="ReferenceD"/> او در رأس یک سپاه دوازده هزار نفری در قصر شیرین ظاهر شد و چون امکان مقابله نداشت و از بیم اینکه جنگ به داخل ایران نیز کشیده شود، به ناچار تقاضای صلح نمود.<ref name="ReferenceE">{{پک|صفاکیش|ک= صفویان در گذرگاه تاریخ |ص=۱۱۱}}</ref><br />
<br />
== عهدنامه زهاب یا قصر شیرین ==<br />
{{اصلی|عهدنامه زهاب}}<br />
معاهدهٔ [[عهدنامه زهاب|صلح زهاب]] (قصر شیرین) در ۱۰۴۹ ه.ق / ۱۶۳۹ میلادی بین وزیراعظم صفویان، [[سارو تقی اعتمادالدوله]] و کمانکش (کماندار) مصطفی پاشا، صدراعظم عثمانی به امضا رسید.<ref>{{پک|بابایی|۱۳۸۹|ک= تاریخ ارتش ایران|ص=۴۰۴}}</ref><br />
با انعقاد معاهدهٔ «[[عهدنامه قصرشیرین|قصرشیرین]]» یا «ذهاب»، جنگهای طولانی میان ایران و عثمانی خاتمه یافت و دوران صلح تا برافتادن صفویان ادامه یافت. بنابر مفاد این عهدنامه، مرز میان دو دولت تعیین شد که امروزه نیز با اندک تغییری برقرار است. برطبق مفاد این قرارداد، آذربایجان و ارمنستان به ایران واگذار شد و بغداد نیز به عثمانی تعلق گرفت و بهاین ترتیب، شهر تبریز بهمدت نزدیک به ۹۰ سال از تعرض عثمانیان مصون ماند.<ref>{{پک|احمد پاکتچی|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref><br />
شرایط دیگر قرارداد این بود که دولت و ملت ایران از سب و لعن خلفای سهگانه و سب طعنهٔ عایشه خودداری کنند.<ref name="ReferenceE"/><br />
این صلح که قرار آن در ذهاب گذاشته شد، چون بیشتر به نفع عثمانی بود، سالها دوام پیدا کرد.<ref name="ReferenceD"/><br />
فتح بغداد و پیوستن آن به امپراطوری عثمانی، به اندازهای برای عثمانیان مهم بود که یه دستور سلطان مراد خان؛ در [[توپقاپی|کاخ توپقاپی]] بنای یادبودی به نام کوشک بغداد، به یاد پیروزی سال ۱۶۳۸ میلادی بر ایرانیان بر پا نمودند.<ref>{{پک|رایزنی فرهنگی و توریستی سفارت ترکیه در ایران}}</ref><br />
معاهده زهاب از زمان بسته شدن تا حدود هشتاد سال، (تا زمان [[نادر شاه]] و [[کریم خان زند]])، مورد استناد و پذیرش ایران و عثمانی بوده است. معاهده زهاب نه در آرشیوهای ایران موجود است و نه در عثمانی. هر کدام از منابع نیز بهطور جداگانه و با تفاوتهای بسیار آن را نقل کردهاند.<ref>{{پک|ویکی انگلیسی|ک=Treaty of Zuhab}}</ref><br />
<br />
== اتفاقات دیگر ==<br />
در طول محاصره بغداد، مراد دو وزیر اعظمش را از دست داد. اولی بایرام پاشا که در ۱۷ اوت ۱۶۳۸ در راه رسیدن به بغداد درگذشت و دومی، طیار محمد پاشا که در ۲۴ دسامبر ۱۶۳۸ و در حین نبرد کشته شد. طیار محمد پاشا، سومین وزیر اعظم عثمانی است که در میدان نبرد کشته شده است (اولی، هادیم علی پاشا در ۱۵۱۱ و دومی، هادیم سینان پاشا در ۱۵۱۷).<ref name="Baghdad 1638"/><br />
<br />
مراد پس از پیروزی و فتح بغداد، کوشک مجللی در کاخ توپقاپی به نام «کوشک بغداد» بنا کرد.<ref name="Baghdad 1638"/><br />
{{-}}<br />
== پانویس ==<br />
<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد کتاب| نام خانوادگی =زرین کوب| نام = عبدالحسین| پیوند نویسنده = عبدالحسین زرینکوب| عنوان= روزگاران: تاریخ ایران از آغاز تا سقوط سلطنت پهلوی| سال =۱۳۸۲| ناشر = انتشارات سخن|صفحه=۷۰۰ تا ۷۰۳| شابک= ۹۶۴۶۹۶۱۱۱۸| ref = harv}}<br />
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= صفاکیش|نام= حمیدرضا| پیوند نویسنده =|کتاب= صفویان در گذرگاه تاریخ | ناشر= انتشارات سخن|سال= ۱۳۹۰|شابک= ۹۷۸۹۶۴۳۷۲۵۳۸۹}}<br />
* {{یادکرد دانشنامه|نویسنده= احمد پاکتچی |مقاله = تبریز |پیوند مقاله = http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=5747|دانشنامه=[[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|ناشر=مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|شابک=|سال=|تاریخ بازبینی= ۲۹ شهریور ۱۳۹۱}}<br />
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=علی بابایی|نام=غلامرضا|پیوند نویسنده=|کتاب=تاریخ ارتش ایران (از ۵۵۸ پیش از میلاد تا ۱۳۵۷ شمسی)|سال=۱۳۸۹|ناشر=انتشارات محقق|شهر=تهران|شابک=964-7518-14-5}}<br />
* https://en.wikipedia.org/wiki/Capture_of_Baghdad_(1638)<br />
* {{یادکرد کتاب<br />
|نویسنده= Alexander Mikaberidze<br />
| فصل =<br />
| عنوان = Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia<br />
| جلد =<br />
| سری =<br />
| سال = 2011<br />
| ناشر = ABC-CLIO<br />
| شابک = 9781598843378<br />
| نشانی = https://books.google.com/books?id=jBBYD2J2oE4C&pg=PA177&dq=baghdad+1638&hl=en&sa=X&ei=yFu4Ub7aCdKb1AXvuoEg&ved=0CDkQ6AEwAg#v=onepage&q=baghdad%201638&f=false<br />
| بازبینی =<br />
| زبان = en}}<br />
* {{یادکرد کتاب<br />
|نویسنده= Joseph von Hammer<br />
| فصل =<br />
| عنوان = Geschichte der osmanischen Dichtkunst Vol II (translation: Mehmet Ata)<br />
| جلد =<br />
| سری =<br />
| سال =<br />
| ناشر = Milliyet yayınları<br />
| شابک =<br />
| نشانی =<br />
| بازبینی =<br />
| زبان = en}}<br />
<br />
{{شاه صفی}}<br />
<br />
[[رده:آسیا در ۱۶۳۸ (میلادی)]]<br />
[[رده:امپراتوری عثمانی در دهه ۱۶۳۰ (میلادی)]]<br />
[[رده:امپراتوری عثمانی در سده ۱۷ (میلادی)]]<br />
[[رده:ایران در دهه ۱۶۳۰ (میلادی)]]<br />
[[رده:ایران در سده ۱۷ (میلادی)]]<br />
[[رده:جنگهای ایران و عثمانی]]<br />
[[رده:جنگهای دوره صفویان]]<br />
[[رده:جنگهای شاه صفی]]<br />
[[رده:درگیریهای دهه ۱۶۳۰ (میلادی)]]<br />
[[رده:درگیریهای سده ۱۷ (میلادی)]]<br />
[[رده:صفویان]]<br />
[[رده:محاصرههای بغداد]]</div>Shahroudi