Shahroudi در ‏۶ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۳:۳۹

2024-11-06T03:39:50Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۳:۳۹
خط ۱۳۷:		خط ۱۳۷:
	حکومت سلجوقیان عراق عجم با سطنت [[محمد بن ملکشاه]](۴۹۸–۵۱۱ه‍.ق) آغاز شد. او که پس از برادرش ([[برکیارق]]) مدعی سلطنت بود، فرزند برادر خود [[ملکشاه دوم\|ملکشاه بن برکیارق]] را از سلطنت خلع کرد و خود را سلطان خواند (۴۹۸ه‍.ق). او فتنه [[اسماعیلیه]] را در شاهدژ اصفهان فرونشاند و حتی به محاصره [[الموت]] اقدام کرد که نصیبی نبرد.		حکومت سلجوقیان عراق عجم با سطنت [[محمد بن ملکشاه]](۴۹۸–۵۱۱ه‍.ق) آغاز شد. او که پس از برادرش ([[برکیارق]]) مدعی سلطنت بود، فرزند برادر خود [[ملکشاه دوم\|ملکشاه بن برکیارق]] را از سلطنت خلع کرد و خود را سلطان خواند (۴۹۸ه‍.ق). او فتنه [[اسماعیلیه]] را در شاهدژ اصفهان فرونشاند و حتی به محاصره [[الموت]] اقدام کرد که نصیبی نبرد.
	{{سخ}}		{{سخ}}
	سلطان محمد در اواخر عمر به [[شام]] لشکرکشی کرد و با [[صلیبیون]] جنگید اما شکست خورد و به اصفهان بازگشت (۵۰۹ه‍.ق) و دو سال بعد در ذیحجه سال ۵۱۱ه‍.ق درگذشت. پس از سلطان محمد، قلمرو او در آذربایجان و عراق به پسرش [[محمود بن محمد]](۵۱۳–۵۲۵ه‍.ق) رسید. محمود در ابتدای حکومتش به مخالفت با [[سلطان سنجر]] پرداخت، اما در حوالی [[ساوه]] از سلطان بزرگ شکست خورد. اما سنجر علاوه بر اینکه او را عفو کرد، امارت مناطقی را که از پدرش به او رسیده بود برایش باقی گذاشت و مناطقی از جبال را به آن افزود همچنین او را به ولیعهدی خود برگزید.<ref>{{پک\|زرین کوب\|۱۳۹۱\|ک=روزگاران\|ص=۴۶۷،۴۶۶}}</ref> سلطنت محمود چهارده سال به طول انجامید و در طی آن به تدریج از قلمروی تحت امرش کاسته شد. بعد از سلطان محمود، برادر وی، طغرل (۵۲۶–۵۲۹ ه‍.ق) بر تخت سلطنت نشست و بعد از او [[مسعود سلجوقی\|سلطان مسعودبن محمد]](۵۲۹–۵۴۷ه‍.ق) به حکومت رسید که هجده سال فرمانروایی کرد با این وجود هرگز قلمرویش از صلح و ایمنی برخوردار نشد. وی با [[المسترشد بالله]] خلیفه عباسی اختلاف نظر پیدا کرد و در حوالی دینور با وی جنگید و به اسارت گرفت.<ref>{{پک\|زرین کوب\|۱۳۹۱\|ک=روزگاران\|ص=۴۶۸}}</ref> مهم‌ترین مسئله این دولت از بدو تأسیس، مجادله اعضای خاندان بر سر قدرت و عصیان فرمانروایان قدرتمند محلی بود؛ امیرانی که با عنوان اتابک، وظیفه تربیت شاهزادگان سلجوقی را داشتند. ایشان به موازات ضعف حکومت مرکزی، به تدریج مقتدر شدند و نسبت به حکومت و استقلال ادعا داشتند. از جمله منگو برس که یکی از اتابکان آلب ارسلان بن طغرل بود و ضد مسعود اتحادی پدیدآورد. ابرس خود در نبرد با سلطان مسعود در اطراف همدان کشته شد؛ ولی یارانش لشکر سلطان را درهم شکستند و سلطان را به آذربایجان فراری دادند. چندی بعد امیر قراسنقر که از نزدیکان مسعود بود هم قیام کرد.<ref>{{پک\|اوزگودنلی\|۱۳۹۳\|ک=تاریخ جامع ایران جلد هشتم، ایران در عصر سلجوقیان\|ص=۶۳۵}}</ref> مسعود به خواست او رفتار کرد و کار به صلح انجامید. از سوی دیگر [[عمادالدین زنگی]] هم به سبب آشوب‌ها که ایجاد می‌کرد مورد حمله سلطان مسعود قرار گرفت (۵۳۸ه‍.ق) ولی اینجا نیز کار با صلح خاتمه یافت.		سلطان محمد در اواخر عمر به [[شام]] لشکرکشی کرد و با [[صلیبیون]] جنگید اما شکست خورد و به اصفهان بازگشت (۵۰۹ه‍.ق) و دو سال بعد در ذیحجه سال ۵۱۱ه‍.ق درگذشت. پس از سلطان محمد، قلمرو او در آذربایجان و عراق به پسرش [[محمود بن محمد]](۵۱۳–۵۲۵ه‍.ق) رسید. محمود در ابتدای حکومتش به مخالفت با [[سلطان سنجر]] پرداخت، اما در حوالی [[ساوه]] از سلطان بزرگ شکست خورد. اما سنجر علاوه بر اینکه او را عفو کرد، امارت مناطقی را که از پدرش به او رسیده بود برایش باقی گذاشت و مناطقی از جبال را به آن افزود همچنین او را به ولیعهدی خود برگزید.<ref>{{پک\|زرین کوب\|۱۳۹۱\|ک=روزگاران\|ص=۴۶۷،۴۶۶}}</ref> سلطنت محمود چهارده سال به طول انجامید و در طی آن به تدریج از قلمروی تحت امرش کاسته شد. بعد از سلطان محمود، برادر وی، طغرل (۵۲۶–۵۲۹ ه‍.ق) بر تخت سلطنت نشست و بعد از او [[مسعود سلجوقی\|سلطان مسعودبن محمد]](۵۲۹–۵۴۷ه‍.ق) به حکومت رسید که هجده سال فرمانروایی کرد با این وجود هرگز قلمرویش از صلح و ایمنی برخوردار نشد. وی با [[المسترشد بالله]] خلیفه عباسی اختلاف نظر پیدا کرد و در حوالی دینور با وی جنگید و به اسارت گرفت.<ref>{{پک\|زرین کوب\|۱۳۹۱\|ک=روزگاران\|ص=۴۶۸}}</ref> مهم‌ترین مسئله این دولت از بدو تأسیس، مجادله اعضای خاندان بر سر قدرت و عصیان فرمانروایان قدرتمند محلی بود؛ امیرانی که با عنوان اتابک، وظیفه تربیت شاهزادگان سلجوقی را داشتند. ایشان به موازات ضعف حکومت مرکزی، به تدریج مقتدر شدند و نسبت به حکومت و استقلال ادعا داشتند. از جمله منگو برس که یکی از اتابکان آلب ارسلان بن طغرل بود و ضد مسعود اتحادی پدیدآورد. ابرس خود در نبرد با سلطان مسعود در اطراف همدان کشته شد؛ ولی یارانش لشکر سلطان را درهم شکستند و سلطان را به آذربایجان فراری دادند. چندی بعد امیر قراسنقر که از نزدیکان مسعود بود هم قیام کرد.<ref>{{پک\|اوزگودنلی\|۱۳۹۳\|ک=تاریخ جامع ایران جلد هشتم، ایران در عصر سلجوقیان\|ص=۶۳۵}}</ref>{{سخ}}
	~~{{سخ}}~~
	یکی از مهم‌ترین عصیان‌های داخلی، عصیان امیر [[بوزآبه]] بود که پس از قتل امیر منگوبرس بر منطقه فارس تسلط یافته بود. امیر قراسنقر که امور حکومت عراق را در دست داشت، برای سرکوب او عازم آن دیار شد. پس از ماجراهایی که به ناکامی سلطان مسعود انجامید، بوزآبه بر همدان نیز مستولی شد. اما مسعود مدتی بعد او را به فارس عقب راند. در این شرایط امیر چاولی از مردان مورد اعتماد مسعود، با بوزآبه متحد شد و تصمیم گرفت محمد سلجوقی را به سلطنت بردارد. اما امیر چاولی درگذشت و بوزآبه و محمد سلجوقی که از اقدامات مسعود نگران بودند، دست از سرکشی برداشته و اظهار اطاعت کردند. سلطان مسعود نیز محمد را به ولیعهدی خود برگزید.
	~~{{سخ}}~~
	پس از این حوادث امرای حکمران ولایات مختلف مانند؛ [[ایلدگز]] حاکم آذربایجان، [[الب قوش]] حاکم جبال، [[تورونتای]] شحنه واسط، حاجب تاتار و امیر قیصر، باهم متحد شدند و علیه حکومت مرکزی شورش کردند. ایشان برای مشروعیت بخشی به کار خویش ملک محمد را نیز همراه خود کردند و به سمت بغداد راه افتادند. (۵۴۳ه‍.ق) خلیفه [[المقتفی لامر الله]] کوشید که با آنان به توافق برسد اما موفق نشد و به پیشنهاد مسعود به دفاع از بغداد پرداخت. با طولانی شدن مدت محاصره، شورشیان دچار اختلاف شدند و از اطراف بغداد پراکنده شدند.
	{{سخ}}
	در ذیحجه سال بعد مسعود پس از مذاکره با سنجر به بغداد آمد و مورد استقبال خلیغه قرار گرفت. او شورشیان را عفو کرد. او در بهار سال ۵۴۶ه‍.ق به سمت همدان حرکت کردو در راه بیمار شد و با وجود تلاش‌های پزشکان در ۴۵ سالگی درگذشت. جنازه اش را در مدرسه‌ای که [[جمال الدین اقبال]] در همدان ساخته بود دفن کردند. سلطان مسعود از علما و شعرا حمایت می‌کرد و به کارهای عمرانی می‌پرداخت. او برای تشویق فعالیت علمی<ref>{{پک\|اوزگودنلی\|۱۳۹۳\|ک=تاریخ جامع ایران جلد هشتم، ایران در عصر سلجوقیان\|ص=۶۳۶}}</ref> در ۵۲۷ه‍.ق مدرسه‌ای در بغداد بنا کرد که به نام خودش غیاثیه نامیده می‌شد. همچنین برای رونق گرفتن کشاورزی در سال ۵۳۶ه‍.ق در [[نهروان]] شبکه آبیاری ای احداث کرد.		در ذیحجه سال بعد مسعود پس از مذاکره با سنجر به بغداد آمد و مورد استقبال خلیغه قرار گرفت. او شورشیان را عفو کرد. او در بهار سال ۵۴۶ه‍.ق به سمت همدان حرکت کردو در راه بیمار شد و با وجود تلاش‌های پزشکان در ۴۵ سالگی درگذشت. جنازه اش را در مدرسه‌ای که [[جمال الدین اقبال]] در همدان ساخته بود دفن کردند. سلطان مسعود از علما و شعرا حمایت می‌کرد و به کارهای عمرانی می‌پرداخت. او برای تشویق فعالیت علمی<ref>{{پک\|اوزگودنلی\|۱۳۹۳\|ک=تاریخ جامع ایران جلد هشتم، ایران در عصر سلجوقیان\|ص=۶۳۶}}</ref> در ۵۲۷ه‍.ق مدرسه‌ای در بغداد بنا کرد که به نام خودش غیاثیه نامیده می‌شد. همچنین برای رونق گرفتن کشاورزی در سال ۵۳۶ه‍.ق در [[نهروان]] شبکه آبیاری ای احداث کرد.
	{{سخ}}		{{سخ}}
خط ۲۳۰:		خط ۲۲۵:
	# دیوان عرض به ریاست عارض.<ref>{{پک\|فروزانی\|۱۳۹۴\|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام\|ص=۳۴۷}}</ref>		# دیوان عرض به ریاست عارض.<ref>{{پک\|فروزانی\|۱۳۹۴\|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام\|ص=۳۴۷}}</ref>
	به درستی وظایف و میزان اختیارات رؤسای دیوانهای پنجگانه مشخض نیست، اما هرکدام از مقامات یاد شده منشیانی داشتند و دارای نایب هم بودند.<ref>{{پک\|فروزانی\|۱۳۹۴\|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام\|ص=۳۴۸}}</ref>		به درستی وظایف و میزان اختیارات رؤسای دیوانهای پنجگانه مشخض نیست، اما هرکدام از مقامات یاد شده منشیانی داشتند و دارای نایب هم بودند.<ref>{{پک\|فروزانی\|۱۳۹۴\|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام\|ص=۳۴۸}}</ref>
	تیول داران سلطنتی همچون همسران سلطان یا ملکه مادر یا حتی شاهزادگان سلجوقی نیز در املاک شخصی خود تشکیلات دیوانی داشتند که از دیوان‌های مرکزی الگو برداری می‌شد.<ref>{{پک\|بازورث و دیگران\|۱۳۸۰\|ک=سلجوقیان\|ص=۱۳۲}}</ref>		تیول داران سلطنتی همچون همسران سلطان یا ملکه مادر یا حتی شاهزادگان سلجوقی نیز در املاک شخصی خود تشکیلات دیوانی داشتند که از دیوان‌های مرکزی الگو برداری می‌شد.<ref>{{پک\|بازورث و دیگران\|۱۳۸۰\|ک=سلجوقیان\|ص=۱۳۲}}</ref> به غیر از دیوانهایی که تحت نظر وزیر انجام وظیفه می‌کردند، نهادها و مناصب و مقامات دیگری نیز وجود داشتند که بعضی از مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:
			سپاه دائمی، نهاد قضاوت و دیوان مظالم، دیوان برید (سازمان نامه رسانی)، دیوان اوقاف و دیوان حسبه.

	به غیر از دیوانهایی که تحت نظر وزیر انجام وظیفه می‌کردند، نهادها و مناصب و مقامات دیگری نیز وجود داشتند که بعضی از مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:
	~~سپاه دائمی، نهاد قضاوت و دیوان مظالم، دیوان برید (سازمان نامه رسانی)، دیوان اوقاف و دیوان حسبه.~~
	~~{{سخ}}~~
	'''منابع درآمدی حکومت''':		'''منابع درآمدی حکومت''':
	~~{{سخ}}~~
	عمده‌ترین منبع درآمد سلاجقه، خراج اراضی بود که بر اساس قوانینی معین به صورت نقدی یا سهمی از محصول زمین دریافت می‌شد. از عشایر کوچ‌نشین نیز خراج را بر اساس تعداد دام یا خانوار دریافت می‌کردند. همچنین عوارض راه‌ها نیز از مردم به شکل‌های گوناگون اخذ می‌شد. در زمینهایی که به‌طور مستقیم توسط حکومت اداره می‌شد، کار جمع‌آوری خراج به وسیله عمال حکومت انجام می‌شد و به احتمال فراوان توسط مقطع یا نمایندگان آن‌ها انجام می‌شد. وجود تشکیلاتی به نام دیوان مصادره نمایانگر رواج تصرف اموال افرادی بود که مورد غضب سلطان واقع می‌شدند یا به هر دلیل مقام خود را از دست می‌دادند. فروش مشاغل و مناصب، هدایا و پیشکشهای اشراف، خراج پرداختی حاکمان محلی و پادشاهان ممالک تابع، غرامت‌ها و غنائم جنگی و مالیات دریافتی از اهل ذمه نیز از از منابع درآمد حکومت محسوب می‌شد.<ref>{{پک\|فروزانی\|۱۳۹۴\|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام\|ص=۳۶۴}}</ref>		عمده‌ترین منبع درآمد سلاجقه، خراج اراضی بود که بر اساس قوانینی معین به صورت نقدی یا سهمی از محصول زمین دریافت می‌شد. از عشایر کوچ‌نشین نیز خراج را بر اساس تعداد دام یا خانوار دریافت می‌کردند. همچنین عوارض راه‌ها نیز از مردم به شکل‌های گوناگون اخذ می‌شد. در زمینهایی که به‌طور مستقیم توسط حکومت اداره می‌شد، کار جمع‌آوری خراج به وسیله عمال حکومت انجام می‌شد و به احتمال فراوان توسط مقطع یا نمایندگان آن‌ها انجام می‌شد. وجود تشکیلاتی به نام دیوان مصادره نمایانگر رواج تصرف اموال افرادی بود که مورد غضب سلطان واقع می‌شدند یا به هر دلیل مقام خود را از دست می‌دادند. فروش مشاغل و مناصب، هدایا و پیشکشهای اشراف، خراج پرداختی حاکمان محلی و پادشاهان ممالک تابع، غرامت‌ها و غنائم جنگی و مالیات دریافتی از اهل ذمه نیز از از منابع درآمد حکومت محسوب می‌شد.<ref>{{پک\|فروزانی\|۱۳۹۴\|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام\|ص=۳۶۴}}</ref>

خط ۲۷۶:		خط ۲۶۹:

	== پانویس ==		== پانویس ==

			=== ارجاعات ===
	{{پانویس\|۲}}		{{پانویس\|۲}}

	== منابع ==		=== منابع ===
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=فروزانی\|نام=ابوالقاسم\|پیوند نویسنده=سید ابوالقاسم فروزانی\|عنوان=سلجوقیان از آغاز تا فرجام\|سال=۱۳۹۴\|ناشر=انتشارات سمت\|مکان=تهران}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=فروزانی\|نام=ابوالقاسم\|پیوند نویسنده=سید ابوالقاسم فروزانی\|عنوان=سلجوقیان از آغاز تا فرجام\|سال=۱۳۹۴\|ناشر=انتشارات سمت\|مکان=تهران}}
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=جعفریان\|نام=رسول\|پیوند نویسنده=رسول جعفریان\|عنوان=تاریخ ایران اسلامی، از طلوع طاهریان تا غروب خوارزمشاهیان\|جلد=دو\|سال=۱۳۸۶\|ناشر=کانون اندیشه جوان\|مکان=تهران}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=جعفریان\|نام=رسول\|پیوند نویسنده=رسول جعفریان\|عنوان=تاریخ ایران اسلامی، از طلوع طاهریان تا غروب خوارزمشاهیان\|جلد=دو\|سال=۱۳۸۶\|ناشر=کانون اندیشه جوان\|مکان=تهران}}

Shahroudi: ابرابزار

2024-11-06T03:29:55Z

ابرابزار

نمایش تغییرات

سلجوقیان عراق عجم - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi در ‏۶ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۳:۳۹

Shahroudi: ابرابزار