https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF_%D8%BA%D8%B2%D9%86%D9%88%DB%8C 2026-06-20T20:43:56Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.41.1 https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF_%D8%BA%D8%B2%D9%86%D9%88%DB%8C&diff=95778&oldid=prev 2024-11-07T02:39:36Z

<p>ابرابزار</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{Infobox royalty<br /> |name= سلطان محمود غزنوی<br /> |title= پرویز المله{{سخ}} یمین‌الدوله{{سخ}}سیف‌الدوله{{سخ}}ناصر دین‌الله{{سخ}}امیر ماضی{{سخ}}محمود بت‌شکن<br /> |image= Mahmud in robe from the caliph.jpg<br /> |image_size= 250px<br /> |caption= نگاره‌ای از کتاب جامع‌التواریخ با نقش سلطان محمود غزنوی هنگام دریافت [[خلعت]] از [[فهرست خلفا|خلیفه]] [[القادر بالله]]<br /> | succession = امیر [[غزنویان]]<br /> | reign=۹۹۸ – ۱۰۰۲ میلادی<br /> |coronation=<br /> | predecessor= [[اسماعیل بن سبکتگین]]<br /> | successor= خودش به عنوان سلطان<br /> |birth_date={{birth date|971|11|2|df=y}} میلادی<br /> |birth_place= [[غزنی]]، [[زابلستان]]، [[سامانیان|امپراتوری سامانی]] ([[افغانستان]] امروزی)<br /> |death_date={{death date and age|1030|4|30|971|11|2|df=y}}<br /> |death_place= [[غزنی]]، زابلستان، امپراتوری غزنوی (افغانستان امروزی)<br /> |spouse= کوثر جهان<br /> |issue=[[محمد غزنوی|جلال‌الدوله محمد]]{{سخ}}[[مسعود یکم غزنوی|شهاب‌الدوله مسعود]]{{سخ}}[[عبدالرشید غزنوی|عزالدوله عبدالرشید]]{{سخ}}سلیمان{{سخ}}شجاع<br /> |full name=&#039;&#039;&#039;[[نام عربی|لقب]]&#039;&#039;&#039;: یمین الدوله و امین‌المله ابوالقاسم محمود بن سبکتگین<br /> |house= [[غزنویان|خاندان غزنوی]]<br /> |father=[[سبکتگین]]<br /> |religion=[[اسلام]]، [[سنی]] ([[شافعی]])<br /> | succession1= سلطان [[غزنویان]]<br /> | reign1=۱۰۰۲ – ۳۰ آوریل ۱۰۳۰<br /> | predecessor1= خودش به‌عنوان امیر<br /> | successor1= [[محمد غزنوی]]<br /> |place of burial= [[آرامگاه سلطان محمود غزنوی]]، [[ولایت غزنی]]، [[افغانستان]]<br /> | module = {{Infobox military person | embed = yes<br /> | serviceyears = {{c.}} ۹۹۸ – ۱۰۳۰<br /> | battles =<br /> * [[نبرد غزنی (۹۹۸)]]<br /> * [[نبردهای غزنویان در هند]]<br /> * [[محاصره لاهکوت (۱۰۱۵)]]<br /> * [[نبرد سومنات]]<br /> * [[نبرد چاچ]]<br /> * [[نبرد پشاور (۱۰۰۱)]]<br /> }}<br /> }}&#039;&#039;&#039;ابوالقَاسِم مَحْمُود بن سبُکْتِگِین&#039;&#039;&#039; (۳۶۱–۴۲۱ ه‍.ق)، ملقب به سیف‌الدوله، سلطان ماضی، پرویز الملة، [[غازی]]، فاتح هندوستان، محمود بت‌شکن و مشهور به &#039;&#039;&#039;سلطان محمود غزنوی&#039;&#039;&#039; مقتدرترین [[سلطان]] از سلسله [[مردمان ترک|تُرک‌تبار]] [[غزنویان]] بود. سلطان محمود که اولین فرمانروای مستقل و بزرگ‌ترین فرد خاندان غزنوی بود، به جنگاوری و بی‌باکی و کثرت فتوحات و شکوه دربار در تاریخ اسلام، مخصوصاً غزوات او در [[شبه قاره هند|هند]] و غنایمی که از آنجا آورده مشهور است. وی نخستین فرمانروا در قلمرو خلافت اسلامی بود که به خود عنوان «سلطان» داد تا استقلال خود را، از دستگاه [[خلافت عباسی]] نشان دهد هر چند خلیفه فقط لقب امیر را برای او پذیرفته بود. وی شهر [[غزنی]] را به مرکز حکومت خود که شامل کشورهای کنونی [[افغانستان]]، شمال غرب هند، قسمتی از [[پاکستان]] و شرق [[ایران]] می‌شد، تبدیل کرد. سلطان محمود فتوحات خود را به غرب و شمال ایران گسترش داد و در سال ۱۰۲۹ به [[شهر ری|ری]] لشکر کشید، حاکم آن یعنی [[مجدالدوله دیلمی|مجدالدوله رستم دیلمی]] را خلع کرد و حملات خود را به شمال‌غربی ایران ادامه داد، بنابراین سلطان محمود، قدرتمندترین و گسترده‌ترین امپراتوری شناخته شدهٔ جهان اسلام در دوران خلافت عباسی را تشکیل داد.<br /> <br /> == سلطنت ==<br /> [[پرونده:Mahmud of Ghazni.svg|250px|بندانگشتی|راست|مسیر لشکرکشی‌های سلطان محمود]]<br /> سبکتگین در سال ۹۹۷ (میلادی) درگذشت و پسرش اسماعیل را به عنوان حاکم سلسله غزنوی جانشین خود کرد. دلیل انتخاب سبکتگین برای انتصاب اسماعیل به عنوان وارث نظر به محمود باتجربه‌تر، نامشخص است. ممکن است به دلیل مادر اسماعیل که دختر استاد قدیمی سبکتگین، آلپتیگین بود، باشد.{{sfn|بازوُرث|۲۰۱۲}} محمود در مقابل این تصمیم واکنش نشان داد و با کمک برادر دیگرش [[نصر بن سبکتگین|ابوالمظفر نصر]] که والی بُست بود، سال بعد در جنگ غزنی اسماعیل را شکست داده و بر سریر سلطنت دودمان غزنوی تسلط یافت.{{sfn|ناظم|بازوُرث|۱۹۹۱|p=۶۵}} در همان سال (۹۹۸)، محمود سپس به [[بلخ]] سفر کرد و به بزرگداشت امیر [[منصور یکم سامانی|ابوالحارث منصور]] بن [[نوح یکم سامانی|نوح]] پرداخت.{{sfn|بازوُرث|۱۹۶۳|p=۴۵}}. وی سپس [[ابوالعباس اسفراینی|ابوالحسن اسفراینی]] را به عنوان وزیر خود منصوب کرد{{sfn|بازوُرث|۱۹۸۳|pp=۳۰۳–۳۰۴}}<br /> <br /> === هندوستان ===<br /> &#039;&#039;نوشتار بنیادین: [[نبردهای غزنویان در هند]]&#039;&#039;<br /> <br /> اولین حمله محمود به هند شمالی در ۲۸ نوامبر ۱۰۰۱ آغاز گردید. لشکر وی در نبرد پیشاور با لشکر جی پال حکمران [[شاهی هندو|هندوشاهی]] جنگید و آنها را شکست داد. پس از تصرف سیستان وی تصمیم گرفت تا از آن طریق بر زمین‌های بسیار حاصلخیز منطقه پنجاب تمرکز کند.{{sfn|هولت|لمبتون|Lewis|۱۹۷۷|p=۳–۴}}<br /> <br /> اولین لشکرکشی محمود به جنوب علیه یک دولت اسماعیلی بود که برای اولین بار در سال ۹۶۵ توسط داعی [[خلافت فاطمیان]] در [[مولتان]] ایجاد شده بود. دلیل این لشکرکشی جلب رضایت سیاسی [[خلافت عباسی]] بود. او همچنین در جاهای دیگر با فاطمیان درگیر شد. در این نبرد، جی پال تلاش کرد تا انتقام شکست نظامی قبلی خود را از دست پدر محمود که هزینه گسترده‌ای برای جی پال داشت، بگیرد. پس از جانشینی آناندپال پسر جی پال، مبارزه برای انتقام از خودکشی پدرش همچنان ادامه داشت. آناندپال یک اتحادیه قدرتمند را تشکیل داد و به نبرد رفت اما در هنگام هرج و مرج فیلان در نبرد متحمل شکست شد. وی بار دیگر در سال ۱۰۰۸ و در لاهور بار دیگر علیه محمود لشکر کشید اما دوباره شکست خورد و مجبور شد تا اداره سلطنت شاهی اودبنداپور را به محمود واگذار کند.{{sfn|هولت|لمبتون|لیویس|۱۹۷۷|p=۳–۴}}<br /> <br /> پس از شکست اتحادیه هند و تصمیم برای مقابله به مثل، محمود به لشکرکشیهای منظم علیه آنان پرداخت و پادشاهیهای آنها را فتح کرده به حال خود گذاشت و تنها منطقه پنجاب را ضمیمه امپراتوری غزنویان کرد. وی همچنین تعهد نمود تا هر ساله به منطقه ثروتمند شمال غربی هند حمله کند.{{sfn|ساندرز|۱۹۴۷|p=۱۶۲}}<br /> <br /> در سال ۱۰۱۴ محمود لشکرکشی دیگری را به [[تانیشر]] هدایت کرد. سال بعد وی بدون موفقیت به [[کشمیر]] حمله کرد. در سال ۱۰۱۸ او به [[ماتورا]] حمله کرد و ائتلافی حاکمان آنجا را شکست داد و راجه چندرپالا را نیز کشت. محمود معبد بزرگ و باشکوه ماتورا را ویران کرد.{{sfn|گروزیت|۱۹۷۰|p=۱۴۶}}<br /> <br /> در سال ۱۰۲۱ محمود از پادشاه [[قنوج]] در برابر چندلا گاندا حمایت کرد، و وی را شکست داد. در همان سال تریلوچاناپالا در رحیب کشته شد و پسرش بهیماپالا جانشین اش شد. در این سال [[لاهور]] نیز توسط محمود تسخیر گردید. در سال ۱۰۲۳، [[گوالیور]] را محاصره کرد، در ۱۰۲۵ به [[سومنات]] حمله کرد و حاکم آن بهیما اول فرار کرد.{{sfn|بارنیت|۱۹۹۹|p=۷۴–۷۸}}<br /> <br /> [[پرونده:Mahmud of Ghazni last success.jpg|بندانگشتی|ناوگان سلطان محمود غزنوی که توسط آن جِت‌ها را شکست داد.]]<br /> <br /> پادشاهی‌های هند [[ناگاکوته، آیچی|ناگارکوت]]، [[تانیسر|تانیشر]]، [[قنوج]] و [[گوالیور]] همه تسخیر شدند و به عنوان ایالت‌های خراجگذار باقی ماندند. محمود هرگز در شبه قاره شمال غربی حضور دائمی نداشت. ناگارکوت، تانیشر، [[ماتورا]]، قنوج، [[کالنجر]] و سومنات همه توسط سلطان غزنوی تصرف شدند.{{sfn|خان|۲۰۰۷|p=۶۶}}<br /> <br /> == روابط با عباسیان ==<br /> پس از به رسمیت شناخته شدن محمود توسط خلافت عباسی در سال ۳۸۴، وی هر ساله وعده حمله جهانی به هند را می‌داد.{{sfn|قاسم|۲۰۰۹|صفحه=۱۹}} در سال ۳۸۴ محمود یک سری کارزارهایی را انجام داد که طی آن اسماعیلیان مولتان قتل‌عام شدند.{{sfn|ویرانی|۲۰۰۷|صفحه=۱۰۰}}<br /> <br /> == شخصیت سلطان محمود ==<br /> سلطان محمود خود را «سایه خدای روی زمین» می‌پنداشت، قدرتی مطلق که اراده او به مثابه قانون است. او تقریباً در همه موارد به جزئیات توجه زیادی داشت و شخصاً بر کار هر بخش دیوان خود دولت نظارت دقیق داشت که همین نیز از دلایل موفقیت اش بشمار می‌رود. وی از نزدیک مراقب فعالیت‌های عالی‌ترین دولت‌های امپراتوری خود، به ویژه فرماندهان نظامی بود زیرا او تحمل نمی‌کرد هرگونه بدرفتاری با مردم عادی داشته باشند و دستگاه استخبارات وی به‌صورت دقیق گزارش‌ها را به وی می‌رساند.<br /> <br /> محمود همه وزرای خود را بدون توصیه وزیر اعظم خود منصوب کرد، هرچند گاه و بیگاه مجبور به این امر می‌شد، زیرا دین وی حکم می‌کرد که مسلمانان باید در همه زمینه‌ها با هم مشورت داشته باشند.{{sfn|ناظم|۱۹۳۱|صفحه=۱۲۸}} از نقل قول‌های مشهور سلطان محمود:<br /> {{نقل قول |وزیران دشمنان پادشاه هستند باید مراقب شان بود پا از حد شان فراتر نگذارند…{{sfn|ناظم|۱۹۳۱|صفحه=۱۲۸}}}} سلطان محمود جاسوسان زیادی داشت که مشرف نامیده می‌شدند که در سراسر امپراتوری او، تحت نظارت بخش ویژه ای در دیوان خاص فعالیت داشتند.{{sfn|ناظم|۱۹۳۱|صفحه=۱۴۴}}<br /> <br /> محمود حامی ادبیات، به ویژه شعر بود و گاهی او را در جمع شاعران با استعداد یا در کاخ خود یا در باغ سلطنتی می‌یافتند. او غالباً نسبت به آنها سخاوتمند بود و با توجه به استعداد و ارزششان بی وقفه پاداش شان را می‌پرداخت.{{sfn|ناظم|۱۹۳۱|صفحه=۱۲۸}}<br /> <br /> == سلطان محمود و فردوسی ==<br /> فردوسی در جای‌جای &#039;&#039;شاهنامه&#039;&#039; بیش از همه محمود را ستوده است و ستودن دیگران بیشتر در لابه‌لای ستایش محمود آورده شده است.&lt;ref&gt;{{پک|خالقی مطلق|۱۳۹۱|ف=فردوسی|ک=دانشنامهٔ زبان|ص=۸۲۱|رف=فردوسی}}&lt;/ref&gt; او در حدود ۲۵۰ بیت که گاهی بسیار بزرگنمایی شده است، محمود را ستوده و نام یا کنیهٔ او، ابوالقاسم را، نزدیک به سی بار یاد کرده است. پشتیبانی و پاداش محمود و امید فردوسی بدان یکی از دلایل ستودن محمود بود.&lt;ref&gt;{{پک|Khaleghi-Motlagh|1999|ف=FERDOWSI i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جایگاه ==<br /> ارتش پاکستان با تقلید از نام سلطان محمود غزنوی موشک نظامی خود را موشک غزنوی نامگذاری کرده است.{{sfn|راما چاندران|۲۰۰۵}}<br /> {{تبارنامه غزنویان}}<br /> <br /> == پانویس ==<br /> <br /> === ارجاعات ===<br /> {{پانویس|۲}}{{شاهان غزنوی}}<br /> {{فردوسی}}<br /> {{داده‌های کتابخانه‌ای}}<br /> <br /> {{ترتیب‌پیش‌فرض:سلطان محمود غزنوی}}<br /> [[رده:ال‌جی‌بی‌تی قرون وسطی]]<br /> [[رده:ایرانی‌تبارها]]<br /> [[رده:تاریخ پاکستان]]<br /> [[رده:حاکمان ترک]]<br /> [[رده:حاکمان دولت غزنویان]]<br /> [[رده:حکم‌رانان آسیا در سده ۱۰ (میلادی)]]<br /> [[رده:حکم‌رانان آسیا در سده ۱۱ (میلادی)]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۰۳۰ (میلادی)]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۴۲۱ (قمری)]]<br /> [[رده:زادگان ۳۶۱ (قمری)]]<br /> [[رده:زادگان ۹۷۱ (میلادی)]]<br /> [[رده:شاهان غزنوی]]<br /> [[رده:غزنویان]]<br /> [[رده:فرمانروایان ال‌جی‌بی‌تی]]<br /> [[رده:قانون‌گذاران سده ۱۰ (میلادی) در آسیا]]<br /> [[رده:قانون‌گذاران سده ۱۱ (میلادی) در آسیا]]<br /> [[رده:مسلمانان ال‌جی‌بی‌تی]]</div>

Shahroudi