سوره واقعه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Roshana در ‏۱ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۶:۳۳

2023-09-01T16:33:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۶:۳۳
خط ۵۲:		خط ۵۲:

	== پانویس ==		== پانویس ==

			=== ارجاعات ===

	{{پانویس\|۲\|اندازه=ریز}}		{{پانویس\|۲\|اندازه=ریز}}
	== منابع ==
			=== منابع ===
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=راغب اصفهانی\|نام=حسین بن محمد\|عنوان=المفردات فی غریب القرآن\|سال=۱۴۰۴\|مکان=\|ناشر=دفتر نشر الکتاب\|پیوند نویسنده=راغب اصفهانی\|پیوند=\|کوشش=\|مترجم=}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=راغب اصفهانی\|نام=حسین بن محمد\|عنوان=المفردات فی غریب القرآن\|سال=۱۴۰۴\|مکان=\|ناشر=دفتر نشر الکتاب\|پیوند نویسنده=راغب اصفهانی\|پیوند=\|کوشش=\|مترجم=}}
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=طباطبایی\|نام=سید محمد حسین\|عنوان=ترجمه تفسیر المیزان\|سال=۱۳۶۴\|مکان=تهران\|ناشر=انتشارات کانون محمدی\|پیوند نویسنده=طباطبایی\|پیوند=\|کوشش=\|مترجم=سید محمد باقر موسوی همدانی}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=طباطبایی\|نام=سید محمد حسین\|عنوان=ترجمه تفسیر المیزان\|سال=۱۳۶۴\|مکان=تهران\|ناشر=انتشارات کانون محمدی\|پیوند نویسنده=طباطبایی\|پیوند=\|کوشش=\|مترجم=سید محمد باقر موسوی همدانی}}

Roshana: افزودن پیوند

2023-05-22T23:10:35Z

افزودن پیوند

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۲۳:۱۰
خط ۳:		خط ۳:

	== نام‌ها ==		== نام‌ها ==
	واقعه نام مشهور این سوره است که یکی از نام‌های روز قیامت نیز به حساب می‌آید. بر اساس نقل [[سید محمدحسین طباطبایی\|محمد حسین طباطبایی]] مفسر شیعی، واقعه از نام‌های قیامت است که قرآن خود این نام را بر قیامت گذاشته‌است.<ref>{{پک\|طباطبایی\|۱۳۶۴\|ک=ترجمه تفسیر المیزان\|ج=۳۷\|ص=۲۳۵}}</ref> علت نام‌گذاری سوره به واقعه قرار گرفتن این کلمه در آیه اول سوره است. بنابه گزارش ''تفسیر احسن الحدیث'' این نام‌گذاری توسط پیامبر اسلام بوده‌است.<ref>{{پک\|قرشی\|۱۳۹۱\|ک=تفسیر احسن الحدیث\|ص=۵۰۲\|ج=۱۰}}</ref>		واقعه نام مشهور این سوره است که یکی از نام‌های روز قیامت نیز به حساب می‌آید. بر اساس نقل [[سید محمدحسین طباطبایی\|محمد حسین طباطبایی]] مفسر شیعی، واقعه از نام‌های قیامت است که قرآن خود این نام را بر قیامت گذاشته‌است.<ref>{{پک\|طباطبایی\|۱۳۶۴\|ک=ترجمه تفسیر المیزان\|ج=۳۷\|ص=۲۳۵}}</ref> علت نام‌گذاری سوره به واقعه قرار گرفتن این کلمه در آیه اول سوره است. بنابه گزارش ''تفسیر احسن الحدیث'' این نام‌گذاری توسط [[محمد\|پیامبر اسلام]] بوده‌است.<ref>{{پک\|قرشی\|۱۳۹۱\|ک=تفسیر احسن الحدیث\|ص=۵۰۲\|ج=۱۰}}</ref>

	== محتوا و ساختار سوره ==		== محتوا و ساختار سوره ==

	==== محتوا ====		==== محتوا ====
	ترتیب نزول سوره واقعه بنا به نقل [[ابن ندیم]] در ''تاریخ القرآن'' چنین است: چهل و چهارمین سوره قرآن که پیش از سوره شعراء و بعد از سوره طه، بر پیامبر اسلام نازل شده‌است.<ref>{{پک\|مکارم شیرازی\|۱۳۸۰\|ک=برگزیده تفسیر نمونه\|ص=۶۹\|ج=۵}}</ref> درخصوص تعداد آیات سوره در میان قراء اختلافاتی گزارش شده‌است. قراء [[کوفه\|کوفی]] آیات آن را ۹۶ آیه، قراء [[بصره\|بصری]] ۹۷ آیه و قاریان [[حجاز\|حجازی]] و [[شام (سرزمین)\|شامی]] ۹۹ آیه برشمرده‌اند.<ref>{{پک\|طبرسی\|۱۴۰۲\|ک=ترجمه مجمع البیان\|ج=۲۴\|ص=۱۲۶}}</ref> بر طبق گزارش فرهنگ‌نامه علوم قرآن، تعداد کلمات سوره ۳۷۸ یا ۳۷۰ و تعداد حروف آن ۱۷۰۳ یا ۱۷۵۶ حرف است.<ref>{{پک\|دفتر تبلیغات اسلامی\|۱۳۹۰\|ک=فرهنگنامه علوم قرآن\|ص=۳۱۴۲\|ج=۱}}</ref><ref>{{پک\|قرشی\|۱۳۹۱\|ک=تفسیر احسن الحدیث\|ص=۵۰۲\|ج=۱۰}}</ref> بنابر نظر [[محمدهادی معرفت\|محمد هادی معرفت]] قرآن‌پژوه شیعه، سوره واقعه از سوره‌های مفصلات قرآن است.<ref>{{پک\|معرفت\|۱۳۹۲\|ک=علوم قرآنی\|ص=۱۰۳\|ج=}}</ref> به سال نزول سوره واقعه در منابع مختلف به‌طور مشخص اشاره‌ای نشده که در کدام سال از بعثت نازل شده‌است. اما از آیات آن می‌توان دریافت که بعد از سال سوم بعثت و اظهار عمومی دعوت به اسلام نازل شده‌است.<ref>{{پک\|قرشی\|۱۳۹۱\|ک=تفسیر احسن الحدیث\|ص=۵۰۲\|ج=۱۰}}</ref> به نقل از مقاتل یک آیه منسوخ دارد.<ref>{{پک\|دفتر تبلیغات اسلامی\|۱۳۹۰\|ک=فرهنگنامه علوم قرآن\|ص=۳۱۴۲\|ج=۱}}</ref>		ترتیب نزول سوره واقعه بنا به نقل [[ابن ندیم]] در ''تاریخ القرآن'' چنین است: چهل و چهارمین سوره قرآن که پیش از سوره شعراء و بعد از سوره طه، بر پیامبر اسلام نازل شده‌است.<ref>{{پک\|مکارم شیرازی\|۱۳۸۰\|ک=برگزیده تفسیر نمونه\|ص=۶۹\|ج=۵}}</ref> درخصوص تعداد آیات سوره در میان قراء اختلافاتی گزارش شده‌است. قراء [[کوفه\|کوفی]] آیات آن را ۹۶ آیه، قراء [[بصره\|بصری]] ۹۷ آیه و قاریان [[حجاز\|حجازی]] و [[شام (سرزمین)\|شامی]] ۹۹ آیه برشمرده‌اند.<ref>{{پک\|طبرسی\|۱۴۰۲\|ک=ترجمه مجمع البیان\|ج=۲۴\|ص=۱۲۶}}</ref> بر طبق گزارش فرهنگ‌نامه علوم قرآن، تعداد کلمات سوره ۳۷۸ یا ۳۷۰ و تعداد حروف آن ۱۷۰۳ یا ۱۷۵۶ حرف است.<ref>{{پک\|دفتر تبلیغات اسلامی\|۱۳۹۰\|ک=فرهنگنامه علوم قرآن\|ص=۳۱۴۲\|ج=۱}}</ref><ref>{{پک\|قرشی\|۱۳۹۱\|ک=تفسیر احسن الحدیث\|ص=۵۰۲\|ج=۱۰}}</ref> بنابر نظر [[محمدهادی معرفت\|محمد هادی معرفت]] قرآن‌پژوه شیعه، سوره واقعه از سوره‌های مفصلات قرآن است.<ref>{{پک\|معرفت\|۱۳۹۲\|ک=علوم قرآنی\|ص=۱۰۳\|ج=}}</ref> به سال نزول سوره واقعه در منابع مختلف به‌طور مشخص اشاره‌ای نشده که در کدام سال از بعثت نازل شده‌است. اما از آیات آن می‌توان دریافت که بعد از سال سوم بعثت و اظهار عمومی دعوت به [[اسلام]] نازل شده‌است.<ref>{{پک\|قرشی\|۱۳۹۱\|ک=تفسیر احسن الحدیث\|ص=۵۰۲\|ج=۱۰}}</ref> به نقل از مقاتل یک آیه منسوخ دارد.<ref>{{پک\|دفتر تبلیغات اسلامی\|۱۳۹۰\|ک=فرهنگنامه علوم قرآن\|ص=۳۱۴۲\|ج=۱}}</ref>

	==== ساختار ====		==== ساختار ====
خط ۴۹:		خط ۴۹:

	== فضیلت قرائت ==		== فضیلت قرائت ==
	مکارم شیرازی مفسر معاصر شیعی، روایتی را از [[جعفر صادق]] در فضیلت قرائت این سوره در شب [[جمعه]] گزارش می‌کند: هرکس سوره واقعه را در هر شب جمعه بخواند؛ خداوند او را دوست بدارد و او را در نزد تمام مردم محبوب می‌گرداند. در دنیا هرگز به فقر و ناراحتی و آفتی از آفات دنیا دچار نگردد و از دوستان علی بن ابی‌طالب خواهد بود.<ref>{{پک\|مکارم شیرازی\|۱۳۷۸\|ک=تفسیر نمونه\|ص=۱۹۵\|ج=۲۳}}</ref> و در ادامه این روایت در کتاب ''قرآن پژوهی'' چنین آمده‌است: این سوره مخصوص علی بن ابی‌طالب است و در این خصوصیت هیچ‌کس با او شریک نیست.<ref>کتابخانه قائمیه، {{پک/بن\|قرآن پژوهی\|ک=واحد تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان\|ف=قرآن پژوهی}}</ref>		[[مکارم شیرازی]] مفسر معاصر شیعی، روایتی را از [[جعفر صادق]] در فضیلت قرائت این سوره در شب [[جمعه]] گزارش می‌کند: هرکس سوره واقعه را در هر شب جمعه بخواند؛ خداوند او را دوست بدارد و او را در نزد تمام مردم محبوب می‌گرداند. در دنیا هرگز به فقر و ناراحتی و آفتی از آفات دنیا دچار نگردد و از دوستان علی بن ابی‌طالب خواهد بود.<ref>{{پک\|مکارم شیرازی\|۱۳۷۸\|ک=تفسیر نمونه\|ص=۱۹۵\|ج=۲۳}}</ref> و در ادامه این روایت در کتاب ''قرآن پژوهی'' چنین آمده‌است: این سوره مخصوص علی بن ابی‌طالب است و در این خصوصیت هیچ‌کس با او شریک نیست.<ref>کتابخانه قائمیه، {{پک/بن\|قرآن پژوهی\|ک=واحد تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان\|ف=قرآن پژوهی}}</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==

Shahroudi: /* منابع */

2023-02-24T02:54:40Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۲:۵۴
خط ۶۷:		خط ۶۷:

	{{قرآن}}		{{قرآن}}
			{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=بله\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=بله\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}
	[[رده:آخرالزمان در اسلام]]		[[رده:آخرالزمان در اسلام]]
	[[رده:سوره‌های قرآن]]		[[رده:سوره‌های قرآن]]
	[[رده:سوره‌های مکی قرآن]]		[[رده:سوره‌های مکی قرآن]]

Roshana در ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۱۳

2023-02-03T13:13:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۱۳
خط ۲۶:		خط ۲۶:
	در این دسته از آیات به معرفی کلی گروه‌های سه‌گانه مردم در قیامت و سپس به بیان نعمت‌های اختصاصی گروه اول می‌پردازد. نعمت‌های بهشتی مقربان (سابقون) را می‌توان به هفت بخش خلاصه کرد. تخت‌های به هم پیوسته‌ای که روبروی یکدیگرند و مقربان بر آن تکیه زده‌اند. (اشاره به تشکیل مجالس انس و سرور و ملاقات با یکدیگر). نوجوانان خدمت‌گزار بهشتی که با جام‌های پر از شراب طهور در خدمت آنانند. میوه‌ها و گوشت پرندگان از هرنوعی که میل دارند. همسران پاک و زیبا و اینها همه نعمت‌هایی جسمانی‌اند که در برابر اعمال صالحشان به آنها داده می‌شود. آخرینِ این نعمت‌ها که جنبه معنوی دارد، اینست که در آنجا (باغ‌های بهشتی) سخنان لغو و بیهوده و گناه آلود نمی‌شنوند و محیط زندگی‌شان در نهایت پاکی و متانت و ادب است. تنها کلامی که آنان می‌شنوند سلام است. سلام و درود خداوند و فرشتگان و سلام دوستان و یاران با صفایشان بریکدیگر که سرشار از دوستی و محبت است.<ref>{{پک\|مکارم شیرازی\|۱۳۸۰\|ک=برگزیده تفسیر نمونه\|ص=۷۵ _۷۳\|ج=۵}}</ref>		در این دسته از آیات به معرفی کلی گروه‌های سه‌گانه مردم در قیامت و سپس به بیان نعمت‌های اختصاصی گروه اول می‌پردازد. نعمت‌های بهشتی مقربان (سابقون) را می‌توان به هفت بخش خلاصه کرد. تخت‌های به هم پیوسته‌ای که روبروی یکدیگرند و مقربان بر آن تکیه زده‌اند. (اشاره به تشکیل مجالس انس و سرور و ملاقات با یکدیگر). نوجوانان خدمت‌گزار بهشتی که با جام‌های پر از شراب طهور در خدمت آنانند. میوه‌ها و گوشت پرندگان از هرنوعی که میل دارند. همسران پاک و زیبا و اینها همه نعمت‌هایی جسمانی‌اند که در برابر اعمال صالحشان به آنها داده می‌شود. آخرینِ این نعمت‌ها که جنبه معنوی دارد، اینست که در آنجا (باغ‌های بهشتی) سخنان لغو و بیهوده و گناه آلود نمی‌شنوند و محیط زندگی‌شان در نهایت پاکی و متانت و ادب است. تنها کلامی که آنان می‌شنوند سلام است. سلام و درود خداوند و فرشتگان و سلام دوستان و یاران با صفایشان بریکدیگر که سرشار از دوستی و محبت است.<ref>{{پک\|مکارم شیرازی\|۱۳۸۰\|ک=برگزیده تفسیر نمونه\|ص=۷۵ _۷۳\|ج=۵}}</ref>

			در آیه ۷ این سوره برای اشاره به دسته‌بندی انسان‌ها از عبارت «ازواجاً ثلاثة» استفاده شده که در کتاب‌های لغت زوج به معنای صِنف آمده‌است. از این رو واژه زوج همیشه به مذکر و مؤنث گفته نمی‌شود، بلکه بر اموری که قرین هم هستند نیز اطلاق می‌گردد.<ref>{{پک\|مکارم شیرازی\|۱۳۷۸\|ک=تفسیر نمونه\|ج=۲۳\|ص=۲۰۲}}</ref> بر طبق نظر طباطبایی در اینجا خطاب آیه به عموم بشر است واز این مطلب خبر می‌دهد که در رستاخیز مردم به سه گروه (صنف) تقسیم می‌شوند.این سه گروه با الفاظ اصحاب میمنة، اصحاب مشئمة و سابقون در آیات ۸ تا ۱۰ سوره مشخص شده‌اند. واژه «میمنة» از ریشه یُمن به معنای سعادت و مشئمة از ریشه شوم در مقابل یمن یعنی شقاوت و بدعاقبتی گفته می‌شود. عبارت «اصحاب المیمنة» را دوگونه معنا کرده‌اند. یکی یاران و دارندگان سعادت و دیگری کسانی که نامه اعمالشان را به دست راستشان می‌دهند. مفسر شیعی، سید محمد حسین طباطبایی، معنای اول را درست‌تر می‌داند و در بیان علتش می‌نویسد: اگر منظورِ آیه، اهل یمین (دست راست) بوده باشد، باید در مقابلش اصحاب المیسرة (دست چپ) قرار بگیرد؛ درحالی که در آیات بعدی این مقابله با تعبیر «اصحاب الشمال» آمده‌است و لذا همان معنای اول در اینجا تفسیر روشن‌تر و مناسب‌تری با مفهوم آیه دارد.<ref>{{پک\|طباطبایی\|۱۳۶۴\|ک=ترجمه تفسیر المیزان\|ج=۳۷\|ص=۲۳۸}}</ref>
	در معرفی دسته اول از این دسته‌بندی سه‌گانه سوره، قرشی مفسر شیعی، منظور از «سابقون اول» را کسانی می‌داند که در [[ایمان]] و عمل، بر دیگران سبقت گرفته‌اند. بنابر نظر او، «سابقون دوم» هم به کسانی اشاره دارد که به رحمت و مغفرت خدا سبقت می‌گیرند. بر این اساس آنانی که در ایمان و عمل سبقت گرفتند؛ همانهایی هستند که به رحمت خدا پیشی گرفته‌اند. بنابر این تفسیر، سابقون دوم خبر سابقون اول است.<ref>{{پک\|قرشی\|۱۳۹۱\|ک=تفسیر احسن الحدیث\|ص=۵۰۹\|ج=۱۰}}</ref> بنابه نظر مکارم شیرازی «سابقون» کسانی هستند که علاوه بر پیشگامی در ایمان؛ در اعمال خیر و صفات نیکوی انسانی نیز پیشقدم هستند و در حقیقت الگو و اسوه مردم واقع می‌شوند. به همین جهت آنها در نزد پروردگارشان مقرّب و دارای مقام بالایی هستند. در ادامه مکارم شیرازی دربارهٔ مصادیق این عبارت — بر اساس روایات اسلامی —چهار نفر را نام می‌برد که اینان هر کدام در امت خویش پیشگام و از نخستین مؤمنان بوده‌اند. [[هابیل و قابیل\|هابیل]]، [[مؤمن آل‌فرعون\|مؤمن آل فرعون]]، [[حبیب نجار]] و [[علی بن ابی‌طالب]].<ref>{{پک\|مکارم شیرازی\|۱۳۷۸\|ک=تفسیر نمونه\|ص=۲۰۴\|ج=۲۳}}</ref> در کتاب ''تفسیر مراغی'' از تفاسیر اهل سنت؛ روایتی از پیامبر اسلام نقل شده که در آن مصداق روشنی برای «سابقون» ذکر نشده‌است و تنها به این مطلب اشاره دارد که سابقون کسانی هستند که وقتی حق به آنها عرضه شود؛ می‌پذیرند و هنگامی که از حق سؤال شوند؛ آن را در اختیار می‌گذارند و در مورد مردم حکم می‌کنند؛ آنگونه که برای خود حکم می‌کنند.<ref>{{پک\|مراغی\|۱۴۰۶\|ک=تفسیر المراغی\|ص=۱۳۴\|ج=۲۷}}</ref> همچنین مکارم شیرازی در ''[[تفسیر نمونه]]'' به پرسشی اشاره می‌کند که [[عبدالله بن عباس\|ابن‌عباس]] از محمد دربارهٔ این آیه کرده‌است و در پاسخ علی بن ابی‌طالب و پیروانش از مصادیق سابقون و مقرّبان در پیش خداوند معرفی شده‌اند.<ref>{{پک\|مکارم شیرازی\|۱۳۷۸\|ک=تفسیر نمونه\|ص=۲۰۵\|ج=۲۳}}</ref> طباطبایی تفسیر «سابقون اول» را به آیات ۳۲ [[فاطر]]، ۱۴۸ [[بقره]] و ۶۱ [[مؤمنون]] مربوط می‌داند و می‌نویسد: منظور کسانی هستند که در انجام امور خیر سبقت می‌گیرند و چون در اعمال خیر پیشقدم هستند — به مغفرت و رحمتی که در برابر آن اعمال هست — سبقت گرفته‌اند و سپس برای بیان خود اشاره‌ای به آیه ۲۱ سوره [[حدید]] دارد. به عقیده او مراد از «سابقون اول» سابقین به خیرات و مراد از سابقون دوم سابقین به اثر خیرات (مغفرت و رحمت) است.<ref>{{پک\|طباطبایی\|۱۳۶۴\|ک=ترجمه تفسیر المیزان\|ج=۳۷\|ص=۲۳۹}}</ref> طبرسی در ''مجمع البیان''، اقوال مختلفی را در این باره آورده‌است. بنابه گزارش او، ابن‌عباس مصداق این گروه را سابقین در هجرت می‌داند و از نظر ضحاک این افراد پیشی‌گیرندگان در جهاد و پیکار با دشمنان اسلام هستند. [[سعید بن جبیر]] پیشگامان در توبه و اعمال خیر را از مصادیق این آیه دانسته‌است. در روایتی از علی بن ابی‌طالب در معرفی سابقین، از سبقت‌گیرندگان در نمازهای پنج‌گانه نام برده شده‌است.<ref>{{پک\|طبرسی\|۱۴۰۲\|ک=ترجمه مجمع البیان\|ج=۲۴\|ص=۱۳۸}}</ref> طباطبایی در ''[[تفسیر المیزان]]'' پس از آوردن همه این اقوال در پایان نتیجه می‌گیرد که سابقونِ به عبادات و خیرات همان سابقون در مغفرت و رحمتند و دیگر نظرات را حمل بر تمثیل می‌داند.<ref>{{پک\|طباطبایی\|۱۳۶۴\|ک=ترجمه تفسیر المیزان\|ج=۳۷\|ص=۲۴۰}}</ref>		در معرفی دسته اول از این دسته‌بندی سه‌گانه سوره، قرشی مفسر شیعی، منظور از «سابقون اول» را کسانی می‌داند که در [[ایمان]] و عمل، بر دیگران سبقت گرفته‌اند. بنابر نظر او، «سابقون دوم» هم به کسانی اشاره دارد که به رحمت و مغفرت خدا سبقت می‌گیرند. بر این اساس آنانی که در ایمان و عمل سبقت گرفتند؛ همانهایی هستند که به رحمت خدا پیشی گرفته‌اند. بنابر این تفسیر، سابقون دوم خبر سابقون اول است.<ref>{{پک\|قرشی\|۱۳۹۱\|ک=تفسیر احسن الحدیث\|ص=۵۰۹\|ج=۱۰}}</ref> بنابه نظر مکارم شیرازی «سابقون» کسانی هستند که علاوه بر پیشگامی در ایمان؛ در اعمال خیر و صفات نیکوی انسانی نیز پیشقدم هستند و در حقیقت الگو و اسوه مردم واقع می‌شوند. به همین جهت آنها در نزد پروردگارشان مقرّب و دارای مقام بالایی هستند. در ادامه مکارم شیرازی دربارهٔ مصادیق این عبارت — بر اساس روایات اسلامی —چهار نفر را نام می‌برد که اینان هر کدام در امت خویش پیشگام و از نخستین مؤمنان بوده‌اند. [[هابیل و قابیل\|هابیل]]، [[مؤمن آل‌فرعون\|مؤمن آل فرعون]]، [[حبیب نجار]] و [[علی بن ابی‌طالب]].<ref>{{پک\|مکارم شیرازی\|۱۳۷۸\|ک=تفسیر نمونه\|ص=۲۰۴\|ج=۲۳}}</ref> در کتاب ''تفسیر مراغی'' از تفاسیر اهل سنت؛ روایتی از پیامبر اسلام نقل شده که در آن مصداق روشنی برای «سابقون» ذکر نشده‌است و تنها به این مطلب اشاره دارد که سابقون کسانی هستند که وقتی حق به آنها عرضه شود؛ می‌پذیرند و هنگامی که از حق سؤال شوند؛ آن را در اختیار می‌گذارند و در مورد مردم حکم می‌کنند؛ آنگونه که برای خود حکم می‌کنند.<ref>{{پک\|مراغی\|۱۴۰۶\|ک=تفسیر المراغی\|ص=۱۳۴\|ج=۲۷}}</ref> همچنین مکارم شیرازی در ''[[تفسیر نمونه]]'' به پرسشی اشاره می‌کند که [[عبدالله بن عباس\|ابن‌عباس]] از محمد دربارهٔ این آیه کرده‌است و در پاسخ علی بن ابی‌طالب و پیروانش از مصادیق سابقون و مقرّبان در پیش خداوند معرفی شده‌اند.<ref>{{پک\|مکارم شیرازی\|۱۳۷۸\|ک=تفسیر نمونه\|ص=۲۰۵\|ج=۲۳}}</ref> طباطبایی تفسیر «سابقون اول» را به آیات ۳۲ [[فاطر]]، ۱۴۸ [[بقره]] و ۶۱ [[مؤمنون]] مربوط می‌داند و می‌نویسد: منظور کسانی هستند که در انجام امور خیر سبقت می‌گیرند و چون در اعمال خیر پیشقدم هستند — به مغفرت و رحمتی که در برابر آن اعمال هست — سبقت گرفته‌اند و سپس برای بیان خود اشاره‌ای به آیه ۲۱ سوره [[حدید]] دارد. به عقیده او مراد از «سابقون اول» سابقین به خیرات و مراد از سابقون دوم سابقین به اثر خیرات (مغفرت و رحمت) است.<ref>{{پک\|طباطبایی\|۱۳۶۴\|ک=ترجمه تفسیر المیزان\|ج=۳۷\|ص=۲۳۹}}</ref> طبرسی در ''مجمع البیان''، اقوال مختلفی را در این باره آورده‌است. بنابه گزارش او، ابن‌عباس مصداق این گروه را سابقین در هجرت می‌داند و از نظر ضحاک این افراد پیشی‌گیرندگان در جهاد و پیکار با دشمنان اسلام هستند. [[سعید بن جبیر]] پیشگامان در توبه و اعمال خیر را از مصادیق این آیه دانسته‌است. در روایتی از علی بن ابی‌طالب در معرفی سابقین، از سبقت‌گیرندگان در نمازهای پنج‌گانه نام برده شده‌است.<ref>{{پک\|طبرسی\|۱۴۰۲\|ک=ترجمه مجمع البیان\|ج=۲۴\|ص=۱۳۸}}</ref> طباطبایی در ''[[تفسیر المیزان]]'' پس از آوردن همه این اقوال در پایان نتیجه می‌گیرد که سابقونِ به عبادات و خیرات همان سابقون در مغفرت و رحمتند و دیگر نظرات را حمل بر تمثیل می‌داند.<ref>{{پک\|طباطبایی\|۱۳۶۴\|ک=ترجمه تفسیر المیزان\|ج=۳۷\|ص=۲۴۰}}</ref>

خط ۳۵:		خط ۳۶:
	===== آیات ۴۱ تا ۵۷ =====		===== آیات ۴۱ تا ۵۷ =====
	در ابتدای این قسمت از سوره، برای اصحاب شمال سه کیفر سنگین و سخت معرفی شده‌است: بادهای کشنده، آب‌های سوزان و سایه‌ای از دودهای متراکم و آتش‌زا. در بخش انتهایی نیز به غذا و آشامیدنی‌های جهنمیان اشاره می‌شود. میوه‌های [[زقوم\|درخت زقوم]] و آب سوزان. حالت کیفردیدگان اینطور وصف شده‌است که ابتدا گرسنه می‌شوند و برای رفع گرسنگی شکم‌هایشان را از درخت زقوم پر می‌کنند. این غذا تشنگی شدیدی برایشان به‌همراه دارد. پس برای برطرف کردن تشنگی به مانند شتران بیمار تا سرحد هلاکت از آب سوزان [[جهنم]] می‌آشامند. اینها وسایل پذیرایی است که خداوند برای گناه‌کاران و بدکاران امت‌های اولین و آخرین تدارک دیده‌است.<ref>{{پک\|مکارم شیرازی\|۱۳۸۰\|ک=برگزیده تفسیر نمونه\|ص=۸۰_۷۹\|ج=۵}}</ref>		در ابتدای این قسمت از سوره، برای اصحاب شمال سه کیفر سنگین و سخت معرفی شده‌است: بادهای کشنده، آب‌های سوزان و سایه‌ای از دودهای متراکم و آتش‌زا. در بخش انتهایی نیز به غذا و آشامیدنی‌های جهنمیان اشاره می‌شود. میوه‌های [[زقوم\|درخت زقوم]] و آب سوزان. حالت کیفردیدگان اینطور وصف شده‌است که ابتدا گرسنه می‌شوند و برای رفع گرسنگی شکم‌هایشان را از درخت زقوم پر می‌کنند. این غذا تشنگی شدیدی برایشان به‌همراه دارد. پس برای برطرف کردن تشنگی به مانند شتران بیمار تا سرحد هلاکت از آب سوزان [[جهنم]] می‌آشامند. اینها وسایل پذیرایی است که خداوند برای گناه‌کاران و بدکاران امت‌های اولین و آخرین تدارک دیده‌است.<ref>{{پک\|مکارم شیرازی\|۱۳۸۰\|ک=برگزیده تفسیر نمونه\|ص=۸۰_۷۹\|ج=۵}}</ref>

			قرآن در این دسته از آیات، برای اشاره به عذاب جهنمیان از واژه «سَموم» استفاده کرده‌است که از ریشه سَم گرفته شده و به معنای باد سوزانی است که در مَسام (سوراخهای ریز بدن) داخل شود و باعث هلاکت گردد. واژه «حَمیم» [یَحموم] که به شیء داغ، آب سوزان و یا به دود غلیظ، سیاه و داغ گفته می‌شود و از دیگر مجازات‌های روز قیامت شمرده شده‌است. همچنین در ادامه، این کیفرها را بدین گونه توصیف می‌کند که آنها هرگز دچار دگرگونی و تغییر نمی‌شوند و همیشگی هستند. <ref>{{پک\|مکارم شیرازی\|۱۳۷۸\|ک=تفسیر نمونه\|ج=۲۳\|ص=۲۲۹}}</ref> لغت «مُترَف» در این سوره، در وصف گروهی از انسان‌ها به‌کار رفته است که مشمول عذاب‌های مذکور در قیامت خواهند گردید. در لسان العرب مترف از ماده تَرَف (بر وزن سبب) به معنای تنعم آمده‌است و مترف به کسی می‌گویند که از زیادی نعمت به غفلت و غرور دچار گردیده‌است و به سرکشی و طغیان دست می‌زند.<ref>{{پک\|مکارم شیرازی\|۱۳۷۸\|ک=تفسیر نمونه\|ج=۲۳\|ص=۲۳۰}}</ref> در آیه بعدی از کارهایی یاد می‌شود که گروه مترفین در دنیا به آن دست می‌زدند و بر آن اصرار می‌ورزیدند. «حِنث» به معنای شکستن پیمان و عهدی که با سوگند مؤکد شده‌است.<ref>{{پک\|طباطبایی\|۱۳۶۴\|ک=ترجمه تفسیر المیزان\|ج=۳۷\|ص=۲۵۶}}</ref> حنث در اصل به هر گونه گناه اطلاق می‌شود ولی بیشترین کاربردش به معنای پیمان‌شکنی و مخالفت با سوگند است. بنابر نظر مکارم شیرازی تنها انجام گناه نیست که از ویژگی‌های اصحاب شمال نام برده شده؛ بلکه این نشانه‌ای که در سوره به آن تاکیدشده اصرار بر گناه بزرگ است. (یصّرون) چرا که گناه و خطا از اصحاب یمین نیز ممکن است انجام گیرد ولی آنان بر انجام آنها اصرار ندارند و به محض متذکرشدن فوری توبه می‌کنند. گروهی از مفسران نیز حنث عظیم را به شرک معنا کرده‌اند؛ زیرا گناهی بزرگ‌تر از آن وجود ندارد. بعضی هم آن را به دروغ که از بزرگ‌ترین گناهان است تفسیر نموده‌اند. ولی به نظر می‌رسد اینها مصداق‌هایی از حنث عظیم به حساب می‌آیند.<ref>{{پک\|مکارم شیرازی\|۱۳۷۸\|ک=تفسیر نمونه\|ص=۲۳۱\|ج=۲۳}}</ref>

	===== آیات ۵۸ تا ۷۳ =====		===== آیات ۵۸ تا ۷۳ =====

Roshana: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات سوره|تصویر = Al-Waqi'a.svg|نام = واقعه |جزء = ۲۷|آیه = ۹۶|محل نزول = مکه|شماره نزول = ۴۶|کلمه = ۳۸۵|حرف = ۱۷۹۴}} '''واقعه''' نام سوره ۵۶ قرآن و دارای ۹۶ آیه است. به معنای پیشامد و حادثه یعنی حادثه‌ای که بی شک واقع خواهد شد، از این جهت این سور...» ایجاد کرد

2023-02-03T11:53:37Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات سوره|تصویر = Al-Waqi'a.svg|نام = واقعه |جزء = ۲۷|آیه = ۹۶|محل نزول = مکه|شماره نزول = ۴۶|کلمه = ۳۸۵|حرف = ۱۷۹۴}} '''واقعه''' نام سوره ۵۶ قرآن و دارای ۹۶ آیه است. به معنای پیشامد و حادثه یعنی حادثه‌ای که بی شک واقع خواهد شد، از این جهت این سور...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات سوره|تصویر = Al-Waqi'a.svg|نام = واقعه |جزء = ۲۷|آیه = ۹۶|محل نزول = مکه|شماره نزول = ۴۶|کلمه = ۳۸۵|حرف = ۱۷۹۴}}
'''واقعه''' نام [[سوره]] ۵۶ [[قرآن]] و دارای ۹۶ [[آیه]] است. به معنای پیشامد و حادثه یعنی حادثه‌ای که بی شک واقع خواهد شد، از این جهت این سوره را واقعه نامیده‌اند. پیش از سوره [[شعراء]] و پس از سوره [[طه]] در [[مکه]] و پیش از [[هجرت محمد|هجرت]] نازل شده‌است. از سوره‌های مفصل و مطول قرآن است که در ترتیب نزول چهل و ششمین و در [[مصحف عثمان|مصحف کنونی]] پنجاه و ششمین سوره قرآن محسوب می‌شود. در این سوره به حادث شدن قیامت و نشانه‌های آن، تقسیم‌بندی انسان‌ها در سه گروه مقرّبان، اصحاب یمین و اصحاب شمال، خلقت انسان، نزول باران و رشد گیاهان و ترسیم حالات احتضار اشاره شده‌است. همچنین از زبان خود قرآن به ذکر برخی از ویژگی‌های آن پرداخته شده‌است.

== نام‌ها ==
واقعه نام مشهور این سوره است که یکی از نام‌های روز قیامت نیز به حساب می‌آید. بر اساس نقل [[سید محمدحسین طباطبایی|محمد حسین طباطبایی]] مفسر شیعی، واقعه از نام‌های قیامت است که قرآن خود این نام را بر قیامت گذاشته‌است.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۶۴|ک=ترجمه تفسیر المیزان|ج=۳۷|ص=۲۳۵}}</ref> علت نام‌گذاری سوره به واقعه قرار گرفتن این کلمه در آیه اول سوره است. بنابه گزارش ''تفسیر احسن الحدیث'' این نام‌گذاری توسط پیامبر اسلام بوده‌است.<ref>{{پک|قرشی|۱۳۹۱|ک=تفسیر احسن الحدیث|ص=۵۰۲|ج=۱۰}}</ref>

== محتوا و ساختار سوره ==

==== محتوا ====
ترتیب نزول سوره واقعه بنا به نقل [[ابن ندیم]] در ''تاریخ القرآن'' چنین است: چهل و چهارمین سوره قرآن که پیش از سوره شعراء و بعد از سوره طه، بر پیامبر اسلام نازل شده‌است.<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۸۰|ک=برگزیده تفسیر نمونه|ص=۶۹|ج=۵}}</ref> درخصوص تعداد آیات سوره در میان قراء اختلافاتی گزارش شده‌است. قراء [[کوفه|کوفی]] آیات آن را ۹۶ آیه، قراء [[بصره|بصری]] ۹۷ آیه و قاریان [[حجاز|حجازی]] و [[شام (سرزمین)|شامی]] ۹۹ آیه برشمرده‌اند.<ref>{{پک|طبرسی|۱۴۰۲|ک=ترجمه مجمع البیان|ج=۲۴|ص=۱۲۶}}</ref> بر طبق گزارش فرهنگ‌نامه علوم قرآن، تعداد کلمات سوره ۳۷۸ یا ۳۷۰ و تعداد حروف آن ۱۷۰۳ یا ۱۷۵۶ حرف است.<ref>{{پک|دفتر تبلیغات اسلامی|۱۳۹۰|ک=فرهنگنامه علوم قرآن|ص=۳۱۴۲|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|قرشی|۱۳۹۱|ک=تفسیر احسن الحدیث|ص=۵۰۲|ج=۱۰}}</ref> بنابر نظر [[محمدهادی معرفت|محمد هادی معرفت]] قرآن‌پژوه شیعه، سوره واقعه از سوره‌های مفصلات قرآن است.<ref>{{پک|معرفت|۱۳۹۲|ک=علوم قرآنی|ص=۱۰۳|ج=}}</ref> به سال نزول سوره واقعه در منابع مختلف به‌طور مشخص اشاره‌ای نشده که در کدام سال از بعثت نازل شده‌است. اما از آیات آن می‌توان دریافت که بعد از سال سوم بعثت و اظهار عمومی دعوت به اسلام نازل شده‌است.<ref>{{پک|قرشی|۱۳۹۱|ک=تفسیر احسن الحدیث|ص=۵۰۲|ج=۱۰}}</ref> به نقل از مقاتل یک آیه منسوخ دارد.<ref>{{پک|دفتر تبلیغات اسلامی|۱۳۹۰|ک=فرهنگنامه علوم قرآن|ص=۳۱۴۲|ج=۱}}</ref>

==== ساختار ====
این سوره با شرح حوادث هولناک و احوال مردم که در آغاز قیامت دوباره زنده شده‌اند شروع می‌گردد. سپس با معرفی سه دسته از انسان‌ها بنابر اعمالشان در دنیا و بیان پاداش‌ها و کیفرهای آنان صحنه‌هایی از جهان [[رستاخیز|آخرت]] در پیش چشم خواننده این سوره ترسیم و مجسم می‌شود. در بخش میانی سوره با یادآوری خلقت [[انسان]] و نزول [[باران]] و خلقت [[گیاه|گیاهان]] و نعمت‌ها و نظام زندگی دنیایی به قدرت خداوند در اداره جهان هستی اشاره می‌شود. این نشان دادن قدرت نیز برای وقوع و اثبات معاد در این سوره بیان شده‌است. بخش انتهایی سوره به زمان احتضار و هنگام [[مرگ]] (مقدمه ورود به جهان آخرت) می‌پردازد و باز به این نکته متذکر می‌شود که انسان در مقابل خواست [[خدا]] و به هنگام رسیدن زمان مرگش ناتوان و عاجز از انجام هر کاری و دفع بلا از خویش است و تنها کسی که به انسان در آن لحظات نزدیک است و می‌تواند او را یاری رساند، وجود خداوند است.<ref>{{پک|دفتر تبلیغات اسلامی|۱۳۹۰|ک=فرهنگنامه علوم قرآن|ص=۳۱۴۲|ج=۱}}</ref>

== شأن و محل نزول ==
[[شیخ طبرسی|طبرسی]] در ''[[تفسیر مجمع‌البیان|مجمع البیان]]'' دربارهٔ [[سوره مدنی|مدنی]] بودن آیات دیگری از سوره چنین گزارش کرده‌است که آیات سیزدهم و هشتاد و یکم در مسافرت و به هنگام هجرت به [[مدینه]] بر [[محمد|پیامبر اسلام]] نازل شد.<ref>{{پک|طبرسی|۱۴۰۲|ک=ترجمه مجمع البیان|ج=۲۴|ص=۱۲۶}}</ref> همچنین بنابر سیاق آیات و مضمون آنها گزارش [[سوره مکی|مکی]] بودن سوره از قوت بیشتری برخوردار است.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۶۴|ک=ترجمه تفسیر المیزان|ج=۳۷|ص=۲۳۵}}</ref><ref>{{پک|قرشی|۱۳۹۱|ک=تفسیر احسن الحدیث|ص=۵۰۲|ج=۱۰}}</ref> [[سید علی‌اکبر قریشی|قرشی]] در ''تفسیر احسن الحدیث'' انکار معاد از جانب مشرکان را سبب نزول سوره می‌داند و معتقد است که نزول آن یک باره بوده‌است.<ref>{{پک|قرشی|۱۳۹۱|ک=تفسیر احسن الحدیث|ص=۵۰۳|ج=۱۰}}</ref>

== تفسیر ==

==== آیات ۱ تا ۶ ====
سوره واقعه با ذکر حوادثی که در آستانه برپایی قیامت و بر روی زمین اتفاق می‌افتد آغاز می‌شود. به اعتقاد طباطبایی مفسر شیعی مذهب، این حوادث هول انگیز به زندگی دنیایی انسان و به زمینی که در آن زندگی می‌کرده، نزدیک‌تر است. خداوند از زلزله سهمگینی که بر اثر آن کوه‌های بزرگ از هم پاشیده می‌شوند و چون غبار در هوا پراکنده می‌گردند، گزارش می‌کند و سپس به معرفی سه گروه از مردم می‌پردازد که در ادامه آیات بعدی این سوره به سرانجام کار آنان در جهان آخرت به تفصیل پرداخته شده‌است.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۶۴|ک=ترجمه تفسیر المیزان|ج=۳۷|ص=۲۳۴}}</ref>

طباطبایی مفسر شیعه، در توضیح واقعه در آیه اول آورده‌است: «واقعه» صفت است و برای هر حادثه ای که رخ می‌دهد، به‌کار می‌رود. این صفت در این آیه به‌طور مطلق آمده‌است؛ یعنی واقعه قیامت آنقدر معروف است که به ذکر توصیفش می‌توان بسنده کرد. از نظر او جمله «اذا وقعت الواقعه» بر معنای شرط دلالت دارد ولی جزای آن را بیان نمی‌کند؛ از آن جهت که موضوع بسیار بزرگ و مهمی است که حتی به بیان نیز نمی‌گنجد. با این توصیف باز هم از سیاق و مفاهیم آیات بعدی این جزا قابل برداشت هست. چرا که با شرح وضعیت مردم در آن روز، این مطلب برای مخاطب به روشنی آشکار می‌شود. به عبارتی دیگر تقدیر کلام این است که چون قیامت برپا گردد؛ مؤمنین رستگار و کفار زیانکار می‌شوند.<ref>{{پک|قرشی|۱۳۹۱|ک=تفسیر احسن الحدیث|ص=۵۰۸|ج=۱۰}}</ref><ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۶۴|ک=ترجمه تفسیر المیزان|ج=۳۷|ص=۲۳۶}}</ref> قرشی دیگر مفسر شیعی، «ال» در «الواقعه» را الف و لام عهد و به معنای آن واقعه و حادثه موعود دانسته‌است.<ref>{{پک|قرشی|۱۳۹۱|ک=تفسیر احسن الحدیث|ص=۵۰۸|ج=۱۰}}</ref> طبرسی در مجمع البیان واژه «کاذبة» در آیه دوم را مانند عافیة و عاقبة مصدر می‌داند و بر این اساس معنای آیه چنین است: در وقوع قیامت هیچ دروغی نیست.<ref>{{پک|طبرسی|۱۴۰۲|ک=ترجمه مجمع البیان|ج=۲۴|ص=۱۳۴}}</ref> اما طباطبایی در کتاب تفسیرش می‌نویسد: مفسران دیگر کلمه مذکور را اسم فاعل دانسته‌اند البته با این توضیح که کاذبه صفتی برای موصوف محذوفی است که در تقدیر کلام «لیس لوقعتها قضیة کاذبة» است. در این حالت معنای آیه بدین گونه می‌شود برای برپایی قیامت هیچ عاملی که آن را قضیه‌ای دروغ بنماید؛ وجود ندارد.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۶۴|ک=ترجمه تفسیر المیزان|ج=۳۷|ص=۲۳۶}}</ref> طباطبایی مفسر معاصر شیعی، معتقد است که عبارت «خافضة رافعة» کنایه از این‌ مطلب است که با وقوع قیامت نظام کنونی عالم به کلی دگرگون می‌شود. باطن دل‌ها که در دنیا پنهان بود؛ در آنجا آشکار می‌گردد و آثار اسباب و وسایل دنیا به کلی از کار می‌افتد. در دنیا عزت فاسقان و ذلت مؤمنان آشکار و پیدا بود، در آن روز احوالشان برعکس احوال دنیایی آنهاست و دیگر هیچ نشانه‌ای از ذلت متقین و عزت گناه‌کاران باقی نمی‌ماند.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۶۴|ک=ترجمه تفسیر المیزان|ج=۳۷|ص=۲۳۶}}</ref>

===== آیات ۷ تا ۲۶ =====
در این دسته از آیات به معرفی کلی گروه‌های سه‌گانه مردم در قیامت و سپس به بیان نعمت‌های اختصاصی گروه اول می‌پردازد. نعمت‌های بهشتی مقربان (سابقون) را می‌توان به هفت بخش خلاصه کرد. تخت‌های به هم پیوسته‌ای که روبروی یکدیگرند و مقربان بر آن تکیه زده‌اند. (اشاره به تشکیل مجالس انس و سرور و ملاقات با یکدیگر). نوجوانان خدمت‌گزار بهشتی که با جام‌های پر از شراب طهور در خدمت آنانند. میوه‌ها و گوشت پرندگان از هرنوعی که میل دارند. همسران پاک و زیبا و اینها همه نعمت‌هایی جسمانی‌اند که در برابر اعمال صالحشان به آنها داده می‌شود. آخرینِ این نعمت‌ها که جنبه معنوی دارد، اینست که در آنجا (باغ‌های بهشتی) سخنان لغو و بیهوده و گناه آلود نمی‌شنوند و محیط زندگی‌شان در نهایت پاکی و متانت و ادب است. تنها کلامی که آنان می‌شنوند سلام است. سلام و درود خداوند و فرشتگان و سلام دوستان و یاران با صفایشان بریکدیگر که سرشار از دوستی و محبت است.<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۸۰|ک=برگزیده تفسیر نمونه|ص=۷۵ _۷۳|ج=۵}}</ref>

در معرفی دسته اول از این دسته‌بندی سه‌گانه سوره، قرشی مفسر شیعی، منظور از «سابقون اول» را کسانی می‌داند که در [[ایمان]] و عمل، بر دیگران سبقت گرفته‌اند. بنابر نظر او، «سابقون دوم» هم به کسانی اشاره دارد که به رحمت و مغفرت خدا سبقت می‌گیرند. بر این اساس آنانی که در ایمان و عمل سبقت گرفتند؛ همانهایی هستند که به رحمت خدا پیشی گرفته‌اند. بنابر این تفسیر، سابقون دوم خبر سابقون اول است.<ref>{{پک|قرشی|۱۳۹۱|ک=تفسیر احسن الحدیث|ص=۵۰۹|ج=۱۰}}</ref> بنابه نظر مکارم شیرازی «سابقون» کسانی هستند که علاوه بر پیشگامی در ایمان؛ در اعمال خیر و صفات نیکوی انسانی نیز پیشقدم هستند و در حقیقت الگو و اسوه مردم واقع می‌شوند. به همین جهت آنها در نزد پروردگارشان مقرّب و دارای مقام بالایی هستند. در ادامه مکارم شیرازی دربارهٔ مصادیق این عبارت — بر اساس روایات اسلامی —چهار نفر را نام می‌برد که اینان هر کدام در امت خویش پیشگام و از نخستین مؤمنان بوده‌اند. [[هابیل و قابیل|هابیل]]، [[مؤمن آل‌فرعون|مؤمن آل فرعون]]، [[حبیب نجار]] و [[علی بن ابی‌طالب]].<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۷۸|ک=تفسیر نمونه|ص=۲۰۴|ج=۲۳}}</ref> در کتاب ''تفسیر مراغی'' از تفاسیر اهل سنت؛ روایتی از پیامبر اسلام نقل شده که در آن مصداق روشنی برای «سابقون» ذکر نشده‌است و تنها به این مطلب اشاره دارد که سابقون کسانی هستند که وقتی حق به آنها عرضه شود؛ می‌پذیرند و هنگامی که از حق سؤال شوند؛ آن را در اختیار می‌گذارند و در مورد مردم حکم می‌کنند؛ آنگونه که برای خود حکم می‌کنند.<ref>{{پک|مراغی|۱۴۰۶|ک=تفسیر المراغی|ص=۱۳۴|ج=۲۷}}</ref> همچنین مکارم شیرازی در ''[[تفسیر نمونه]]'' به پرسشی اشاره می‌کند که [[عبدالله بن عباس|ابن‌عباس]] از محمد دربارهٔ این آیه کرده‌است و در پاسخ علی بن ابی‌طالب و پیروانش از مصادیق سابقون و مقرّبان در پیش خداوند معرفی شده‌اند.<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۷۸|ک=تفسیر نمونه|ص=۲۰۵|ج=۲۳}}</ref> طباطبایی تفسیر «سابقون اول» را به آیات ۳۲ [[فاطر]]، ۱۴۸ [[بقره]] و ۶۱ [[مؤمنون]] مربوط می‌داند و می‌نویسد: منظور کسانی هستند که در انجام امور خیر سبقت می‌گیرند و چون در اعمال خیر پیشقدم هستند — به مغفرت و رحمتی که در برابر آن اعمال هست — سبقت گرفته‌اند و سپس برای بیان خود اشاره‌ای به آیه ۲۱ سوره [[حدید]] دارد. به عقیده او مراد از «سابقون اول» سابقین به خیرات و مراد از سابقون دوم سابقین به اثر خیرات (مغفرت و رحمت) است.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۶۴|ک=ترجمه تفسیر المیزان|ج=۳۷|ص=۲۳۹}}</ref> طبرسی در ''مجمع البیان''، اقوال مختلفی را در این باره آورده‌است. بنابه گزارش او، ابن‌عباس مصداق این گروه را سابقین در هجرت می‌داند و از نظر ضحاک این افراد پیشی‌گیرندگان در جهاد و پیکار با دشمنان اسلام هستند. [[سعید بن جبیر]] پیشگامان در توبه و اعمال خیر را از مصادیق این آیه دانسته‌است. در روایتی از علی بن ابی‌طالب در معرفی سابقین، از سبقت‌گیرندگان در نمازهای پنج‌گانه نام برده شده‌است.<ref>{{پک|طبرسی|۱۴۰۲|ک=ترجمه مجمع البیان|ج=۲۴|ص=۱۳۸}}</ref> طباطبایی در ''[[تفسیر المیزان]]'' پس از آوردن همه این اقوال در پایان نتیجه می‌گیرد که سابقونِ به عبادات و خیرات همان سابقون در مغفرت و رحمتند و دیگر نظرات را حمل بر تمثیل می‌داند.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۶۴|ک=ترجمه تفسیر المیزان|ج=۳۷|ص=۲۴۰}}</ref>

===== آیات ۲۷ تا ۴۰ =====
آیات مزبور به شرح حال اصحاب یمین و نعمت‌های بهشتی آنان اشاره دارد. در اینجا شش نعمت الهی برای اصحاب یمین برشمرده‌است که نسبت به نعمت‌های هفت‌گانه مقربان در یک مرحله پایین‌تر قرار دارند. اولین موهبت سایه درختان سدر بی‌خار است. دومین نعمت درختان پهن برگ و سبز و زیبای موز با میوه‌هایی شیرین. سایه گسترده و کشیده که مانع از حرارت خورشید است تا بهشتیان ناراحت و آزرده نشوند و پیوسته در سایه‌های مطبوع به‌سر برند. آبشارهای دل‌انگیز و زیبا. انواع میوه‌هایی که هرگز قطع و ممنوع نمی‌شوند. همسران بلندمرتبه که آفرینش نوینی دارند و دوشیزه و هم سن و سال و عاشق همسران خویش (اصحاب یمین) هستند.<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۸۰|ک=برگزیده تفسیر نمونه|ص=۷۷_۷۵|ج=۵}}</ref>

درباره دسته دوم انسان‌ها در قیامت که در این سوره «اصحاب الیمین» نامیده‌ شده‌است، در روایتی به نقل از [[جعفر بن محمد]]، علی بن ابی‌طالب و [[شیعه|شیعیان]] او به عنوان مصداقی از این گروه معرفی شده‌اند. طباطبایی از مفسران معاصر شیعی، این روایت را ناظر بر آیه ۷۱ سوره [[اسراء]] می‌داند و به عقیده او کلمه یمین — که در روایات آمده و به امام حق معنا شده‌است — علی بن ابی‌طالب و اصحاب الیمین یاران و شیعیان او هستند. در حالیکه او همچنان اعتقاد دارد روایت در حال نشان دادن مصداق بارز آیه است و این آیه در خصوص علی و شیعیانش نازل نشده‌است.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۶۴|ک=ترجمه تفسیر المیزان|ج=۳۷|ص=۲۶۳}}</ref> مکارم شیرازی مفسر شیعی، در مورد عبارت «انا انشأناهن انشاء» دو احتمال را بیان کرده‌است. اول آن‌که ممکن است اشاره به همسران مؤمنان در دنیا باشد که در آخرت به آفرینش جدیدی درآمده‌اند و در نهایت جوانی، طراوت و زیبایی وارد بهشت می‌شوند. دوم منظور حوریانی هستند که خداوند آنها را آفرینش تازه‌ای بخشیده که هرگز پیر و ناتوان نمی‌شوند. البته تعبیر «انشاء» می‌تواند به هر دو احتمال اشاره داشته باشد.<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۷۸|ک=تفسیر نمونه|ص=۲۲۴|ج=۲۳}}</ref> کلمه عُرُب جمع عروب است و آن را به زنی می‌گویند که به همسرش عشق می‌ورزد و در مقابلش کرشمه و ناز دارد. اتراب که صفت این زنان آورده شده‌است، به این مطلب اشاره دارد که همسران بهشتی از نظر سن و سال با شوهرانشان هم‌سن هستند.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۶۴|ک=ترجمه تفسیر المیزان|ج=۳۷|ص=۲۵۴}}</ref>

===== آیات ۴۱ تا ۵۷ =====
در ابتدای این قسمت از سوره، برای اصحاب شمال سه کیفر سنگین و سخت معرفی شده‌است: بادهای کشنده، آب‌های سوزان و سایه‌ای از دودهای متراکم و آتش‌زا. در بخش انتهایی نیز به غذا و آشامیدنی‌های جهنمیان اشاره می‌شود. میوه‌های [[زقوم|درخت زقوم]] و آب سوزان. حالت کیفردیدگان اینطور وصف شده‌است که ابتدا گرسنه می‌شوند و برای رفع گرسنگی شکم‌هایشان را از درخت زقوم پر می‌کنند. این غذا تشنگی شدیدی برایشان به‌همراه دارد. پس برای برطرف کردن تشنگی به مانند شتران بیمار تا سرحد هلاکت از آب سوزان [[جهنم]] می‌آشامند. اینها وسایل پذیرایی است که خداوند برای گناه‌کاران و بدکاران امت‌های اولین و آخرین تدارک دیده‌است.<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۸۰|ک=برگزیده تفسیر نمونه|ص=۸۰_۷۹|ج=۵}}</ref>

===== آیات ۵۸ تا ۷۳ =====
در آیات گذشته سخن از تکذیب‌کنندگان معاد بود، به همین جهت در این بخش از سوره به ادله معاد و بحث و بررسی این مسئله پرداخته و هفت دلیل ارائه می‌شود. این هفت دلیل که به صورت پرسش مطرح می‌شوند عبارتند از خلقت اولیه از [[خاک]]، ایجاد انسان از نطفه، قانون مرگ، هدف از آفرینش دنیا، آفرینش دانه‌های گیاهان، وجود آب و آتش برای استفاده در زندگی دنیایی انسان.<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۸۰|ک=برگزیده تفسیر نمونه|ص=۸۵_۸۱|ج=۵}}</ref>

===== آیات ۷۴ تا ۸۲ =====
موضوع این دسته از آیات سوره، قرآن و ذکر برخی از ویژگی‌های آن است. کریم از صفات و نام‌های قرآن که در اینجا آورده شده‌است؛ به معنای بزرگوار و با کرامت. در خصوص این اشاره نیز مکارم شیرازی می‌نویسد کتاب قرآن، گوینده و آورنده و اهداف آن همگی کریمند.<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۸۰|ک=برگزیده تفسیر نمونه|ص=۸۷|ج=۵}}</ref>

===== آیات ۸۳ تا آخر سوره =====
در آیات پایانی سوره در تکمیل بحث معاد، حالت احتضار و لحظه مرگ آورده شده‌است تا به منکرین معاد بگوید در اینجا هم کاری از شما برای کمک به شخص محتضر ساخته نیست و بدانید که این سرنوشت نیز در انتظار شماست و شما نیز همچون او این لحظات را تجربه خواهید کرد.<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۸۰|ک=برگزیده تفسیر نمونه|ص=۸۸|ج=۵}}</ref> در شان نزول آیه آخر سوره در مجمع البیان روایتی از [[عقبه بن عامر|عقبه بن عامر جهنی]] آمده‌است که به هنگام نزول آیه «فسبّح باسم ربّک العظیم» پیامبر به مسلمانان امر کرد که آن را در [[رکوع]] خود قرار دهند.<ref>{{پک|طبرسی|۱۴۰۲|ک=ترجمه مجمع البیان|ج=۲۷|ص=۱۶}}</ref>

== فضیلت قرائت ==
مکارم شیرازی مفسر معاصر شیعی، روایتی را از [[جعفر صادق]] در فضیلت قرائت این سوره در شب [[جمعه]] گزارش می‌کند: هرکس سوره واقعه را در هر شب جمعه بخواند؛ خداوند او را دوست بدارد و او را در نزد تمام مردم محبوب می‌گرداند. در دنیا هرگز به فقر و ناراحتی و آفتی از آفات دنیا دچار نگردد و از دوستان علی بن ابی‌طالب خواهد بود.<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۷۸|ک=تفسیر نمونه|ص=۱۹۵|ج=۲۳}}</ref> و در ادامه این روایت در کتاب ''قرآن پژوهی'' چنین آمده‌است: این سوره مخصوص علی بن ابی‌طالب است و در این خصوصیت هیچ‌کس با او شریک نیست.<ref>کتابخانه قائمیه، {{پک/بن|قرآن پژوهی|ک=واحد تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان|ف=قرآن پژوهی}}</ref>

== پانویس ==
{{پانویس|۲|اندازه=ریز}}
== منابع ==
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=راغب اصفهانی|نام=حسین بن محمد|عنوان=المفردات فی غریب القرآن|سال=۱۴۰۴|مکان=|ناشر=دفتر نشر الکتاب|پیوند نویسنده=راغب اصفهانی|پیوند=|کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طباطبایی|نام=سید محمد حسین|عنوان=ترجمه تفسیر المیزان|سال=۱۳۶۴|مکان=تهران|ناشر=انتشارات کانون محمدی|پیوند نویسنده=طباطبایی|پیوند=|کوشش=|مترجم=سید محمد باقر موسوی همدانی}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طبرسی|نام=فضل بن حسن|عنوان=ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن|سال=۱۴۰۲|مکان=مشهد|ناشر=انتشارات آستان قدس رضوی|پیوند نویسنده=ابوعبدالله حاکم نیشابوری|پیوند=https://lib.eshia.ir/10266/24/2|کوشش=|مترجم=محمد بیستونی}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=قرشی|نام=سید علی اکبر|عنوان=تفسیر احسن الحدیث|سال=۱۳۹۱|مکان=قم|ناشر=دفتر نشر اسلام|پیوند نویسنده=قرشی|پیوند=https://lib.eshia.ir/10523/1/2|کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=قرشی|نام=سید علی اکبر|عنوان=قاموس قرآن|سال=۱۳۸۷|مکان=تهران|ناشر=دار الکتب الاسلامیه|پیوند نویسنده=قرشی|پیوند=|کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مراغی|نام=احمدمصطفی|عنوان=تفسیر المراغی|سال=۱۴۰۶|مکان=بیروت|ناشر=دار احیاء التراث العربی|پیوند نویسنده=احمد مصطفی مراغی|پیوند=https://lib.eshia.ir/41752/1/0|کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|نام=ناصر|عنوان=برگزیده تفسیر نمونه|سال=۱۳۸۰|مکان=تهران|ناشر=ابن سینا|پیوند نویسنده=مکارم شیرازی|پیوند=|کوشش=احمد علی بابایی|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|نام=ناصر|عنوان=تفسیر نمونه|سال=۱۳۷۸|مکان=تهران|ناشر=دار الکتب الاسلامیه|پیوند نویسنده=مکارم شیرازی|پیوند=|کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=معرفت|نام=محمد هادی|عنوان=علوم قرآنی|سال=۱۳۹۲|مکان=قم|ناشر=موسسه فرهنگی تمهید|پیوند نویسنده=معرفت|پیوند=|کوشش=|مترجم=}}
* {{یادکرد وب|نام خانوادگی=|نام=|عنوان=قرآن پژوهی|ناشر=مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان|نشانی=https://www.ghbook.ir/index.php?option=com_dbook&task=viewbook&book_id=2671&Itemid=167&lang=fa|تاریخ=۱۳۸۸|تاریخ بازبینی=|شناسه={{شناسه یادکرد|قرآن پژوهی}}|نویسنده=واحد تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان|کد زبان=|وبگاه=کتابخانه قائمیه}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=دفتر تبلیغات اسلامی|نام=|پیوند نویسنده=دفتر تبلیغات اسلامی|ویراستار=|مقاله=سوره واقعه|دانشنامه=فرهنگنامه علوم قرآن|عنوان جلد=فرهنگنامه علوم قرآن|سال=۱۳۹۰|ناشر=دفتر تبلیغات اسلامی|مکان=تهران|پیوند مدخل=}}

{{قرآن}}

[[رده:آخرالزمان در اسلام]]
[[رده:سوره‌های قرآن]]
[[رده:سوره‌های مکی قرآن]]