https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%81%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86سید محمد فرزان - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-06T23:28:39Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%81%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86&diff=90247&oldid=prevShahroudi: − رده:خاکسپاریها در حرم شاه عبدالعظیم، + رده:مدفونان در حرم شاه عبدالعظیم (هاتکت)2024-08-22T02:53:19Z<p>− <a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AE%D8%A7%DA%A9%E2%80%8C%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%D8%B1%D9%85_%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B8%DB%8C%D9%85" title="رده:خاکسپاریها در حرم شاه عبدالعظیم">رده:خاکسپاریها در حرم شاه عبدالعظیم</a>، + <a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%AF%D9%81%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%D8%B1%D9%85_%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B8%DB%8C%D9%85" title="رده:مدفونان در حرم شاه عبدالعظیم">رده:مدفونان در حرم شاه عبدالعظیم</a> (<a href="/fa/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84:%D9%87%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%AA" title="اسلامیکال:هاتکت">هاتکت</a>)</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۲ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۰۲:۵۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l64">خط ۶۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اهالی بیرجند]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اهالی بیرجند]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اهالی درمیان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اهالی درمیان]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاکسپاریها </del>در حرم شاه عبدالعظیم]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدفونان </ins>در حرم شاه عبدالعظیم]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:درگذشتگان ۱۳۴۹]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:درگذشتگان ۱۳۴۹]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زادگان ۱۲۷۳]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زادگان ۱۲۷۳]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:عالمان شیعه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:عالمان شیعه]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:قرآنپژوهان اهل ایران]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:قرآنپژوهان اهل ایران]]</div></td></tr>
</table>Shahroudihttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%81%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86&diff=90243&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2024-08-22T02:51:03Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه نویسنده<br />
| نام = محمد فرزان<br />
| تصویر = Mohammad_Farzan.jpg<br />
| توضیح تصویر =<br />
| نام اصلی = سید محمد فرزان<br />
| لقب = [[علامه]]<br />
| زمینه فعالیت = [[ادبیات]]، قرآنپژوهی<br />
| ملیت = [[ایرانیها|ایرانی]]<br />
| تاریخ تولد = ۱۲۷۳ شمسی{{سخ}}۱۳۱۲ قمری<br />
| محل تولد = قریهٔ [[سندادان]] [[بیرجند]]<br />
| والدین = سید علیاکبر و بیبیبزرگ<br />
| تاریخ مرگ = ۲۳ فروردین ۱۳۴۹<br />
| محل مرگ = [[تهران]]<br />
| محل زندگی = [[سندادان]]، [[بیرجند]]، [[مشهد]]، [[زابل]]، [[تهران]]، [[شاهرود]]<br />
| مختصات محل زندگی =<br />
| مدفن =<br />
| نام دیگر =<br />
| پیشه = آموزگار، استاد دانشگاه{{سخ}}رئیس و معاون ادارات فرهنگ<br />
| سالهای نویسندگی =<br />
| همسر =<br />
| شریک زندگی =<br />
| فرزندان = رخشندهخانم<br />
| تأثیرپذیرفته =<br />
| وبگاه =<br />
| imdb_id =<br />
| soure_id =<br />
| جوایز =<br />
|شاگرد=[[احمد احمدی بیرجندی]]}}<br />
<br />
'''سید محمد فرزان''' (۱۲۷۳ در سندادان [[بیرجند]] – ۲۳ فروردین ۱۳۴۹) [[قرآنپژوه]]،<ref>{{پک|احمدیبیرجندی|1375|ک=قرآن پژوهی از یاد رفته|زبان=fa|ص=39}}</ref> استاد دانشگاه و نقاد ادبی اهل [[ایران]] بود.<br />
<br />
== زندگی ==<br />
سید محمد فرزان در سال ۱۳۱۲ قمری (۱۲۷۳ شمسی) در روستای [[سیدان (درمیان)|سندادان]] واقع در ۸ فرسخی [[بیرجند]] متولد شد. نام پدرش سید علیاکبر و مادرش بیبی بزرگ بود. محمد فرزند ارشد خانواده بود و یک برادر به نام سید حسن و یک خواهر به نام بیبی فاطمه داشت. محمد ۱۰ سال بیشتر نداشت که پدرش در سفر [[کربلا]] درگذشت. محمد برای کمک به معاش خانواده در کنار تحصیل در مکتب نزد مادر قالیبافی میکرد. محمد چهارده ساله بود که دروس دورهٔ مکتب در قریهٔ سندادان را به پایان رساند و به همراه خانواده برای ادامهٔ تحصیل به بیرجند نقل مکان کرد که مصادف شد با تأسیس مدرسهٔ نوبنیاد شوکتیه توسط [[امیر شوکتالملک]] در بیرجند. بیبیبزرگ به توصیهٔ روحانیان و علمای شهر، محمد را برای فراگیری علوم جدید در مدرسهٔ شوکتیه و حسن را برای فراگیری علوم قدیم در مدرسهٔ معصومیه ثبتنام کرد. حسن نیز در فقه و اصول به اجتهاد رسید و بعداً به نام «آیتالله تهامی» مشهور شد. محمد ۱۸ سال داشت که دورهٔ مدرسهٔ شوکتیه را تمام کرد و همراه مادر به زیارت [[مکه]] و [[مدینه]] رفت. مادرش در همین سفر که ۱۳ ماه طول کشید در [[حلب]] درگذشت. محمد پس از بازگشت به ایران با دختر سید علیآقا که با او همسفر مکه بود ازدواج کرد و ازو صاحب دختری به نام رخشندهخانم شد.<ref>{{پک|جلالینایینی|1383|ک=علامه سید محمد فرزان|زبان=fa|ص=34–36}}</ref><br />
<br />
[[جلالی نائینی]] مدعی است فرزان خود به او گفته بود که بر اثر مطالعهٔ فرضیههای [[علوم تجربی|علمای طبیعی]] در نحوهٔ پیداش عالم و عالمیان نسبت به اسلام دچار شک و تردید گشته بود لذا ۵ سال شب و روز به تحصیل زبان و ادب عربی پرداخت و تفاسیر مختلف و احادیت و اخبار نبوی را پژوهید تا شکش را به یقین مبدل کند و به تعبیری مسلمانی را به ارث نبرد بلکه از راه تحقیق و مجاهده کسب کرد. فرزان مدتی را در مشهد به حضور در حلقهٔ [[ادیب نیشابوری]] گذراند، البته به گفتهٔ خود نه برای کسب علم که تنها برای یادگیری شیوهٔ سخنوری و طرز بیان.<ref>{{پک|جلالینایینی|1383|ک=علامه سید محمد فرزان|زبان=fa|ص=36}}</ref> فرزان بهترین دوران زندگی خود را زمانی میداند که همراه [[محمد محیط طباطبایی]] و [[مجتبی مینوی]]، مأمور تهیهٔ کتب درسی به صورت موقت شده بودند.<ref>{{پک|جلالینایینی|1383|ک=علامه سید محمد فرزان|زبان=fa|ص=37–34}}</ref><br />
<br />
=== نقادی ادبی ===<br />
او تصدیق و دیپلم دانشگاهی نگرفت و دانش او خودساخته بود. [[مجتبی مینوی]] فرزان را در زمرهٔ کسانی میبیند که «دانش را برای دانش، و فرهنگ را برای فرهنگ میخواستند نه از برای گرفتن تصدیق و رسیدن به مرتبه و مواجب».<ref>{{پک|مینوی|1370|ک=یاد و یادبودها|زبان=fa|ص=247–249}}</ref> فرزان به [[زبان عربی|زبان]] و [[ادبیات عربی]] و [[تاریخ اسلام]] کاملاً مسلط بود و در [[تفسیر قرآن|تفسیر]] و [[فقه]] و حدیث و حکمت تبحر و احاطه داشت. [[زبان فرانسه|زبان]] و [[ادبیات فرانسه]] را خوب میدانست و با [[زبان انگلیسی|زبان]] و [[ادبیات انگلیسی]] آشنا بود. از همین رو بود که به دعوت [[دانشگاه تهران]] در دانشکدهٔ معقول و منقول و دانشکدهٔ ادبیات به تدریس پرداخت و علیالظاهر به مرتبهٔ استادی دست یافت.<ref>{{پک|یغمایی|1337|ک=استاد دانشگاه|زبان=fa|ص=410}}</ref><br />
<br />
به نوشتهٔ [[مجتبی مینوی]] «بیپروایی مرحوم فرزان در بیان آنچه در چشم و ذهن او صحیح میآمد، و در نوشتن نقد سخت بر آنچه آن را نادرست و غلط میشمرد» باعث شد از همان اوان زندگی با دشمنان سرسختی مواجه شود که بر سر راه او مدام سنگ میانداختند.<ref>{{پک|مینوی|1370|ک=یاد و یادبودها|زبان=fa|ص=۲۴۸}}</ref><br />
<br />
احمد ادارهچی گیلانی مجموعه مقالات فرزان را تحت عنوان «مقالات فرزان» گردآوری و منتشر کرده است. فرزان خود کتاب یا اثری تألیف نکرد. به گفتهٔ مینوی «کثرت وسواس او در صحیح بودن نوشتهها مانع از این شده است که تألیف و تصنیفی بکند» ولی فراوان مورد استشارهٔ بسیاری از مؤلفان و مصححان قرار میگرفت که برخی دین خود را بدو اذعان کرده و برخی فرصت را غنیمت شمرده و فضل و علم او را به خود منتسب کردهاند.<ref>{{پک|مینوی|1370|ک=یاد و یادبودها|زبان=fa|ص=247–249}}</ref><br />
<br />
[[حبیب یغمایی]] به مناسبت ۷۰ سالگی فرزان قصیدهای سروده است که یکی از ابیات آن چنین است:<ref>{{پک|یغمایی|1344|ک=هفتاد سالگی|زبان=fa|ص=639}}</ref><br />
{{شعر}}<br />
{{ب|به دین و دانش سید محمد فرزان|درین زمان نتوان یافت نیکمردی راد}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
[[محمدعلی اسلامی ندوشن]] در مقالهای در شماره ۲۲۰ مورخ آبان ۱۳۴۵ در مجله یغما در خصوص او چنین مینویسد: این مرد که عنوان استاد و مرد آزاده بتمام معنی شایسته اوست، با بزرگواری، لطف محضر، ظرافت طبع و اطّلاعات بسیار وسیعی که در معارف اسلامی و ادب ایران دارد، هر جا که باشد به مجلس گرمی و غنای خاصّی میبخشد. دقّت نظر و وسعت معلومات استاد فرزان از مقالههای مختلفی که در مجله یغما و بعضی مجلّههای دیگر انتشار داده آشکار میشود؛ فرزان که مردی است معتقد و دیندار، حتی یک بیدین در بحث با او احساس تنگ حوصلگی نمیکند و او نیز با گشادهروئی به سخن دیگران، چه مخالف و چه موافق، گوش فرا میدهد. فرزان یکی از افراد معدودی است که چون بروند دیگر جانشین نخواهد داشت.»<ref>{{پک|اسلامی ندوشن|1345|ک=پیمانه عمر او به هفتاد رسید|زبان=fa|یغما، ش ۲۲۰}}</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی=احمدیبیرجندی | نام=احمد | عنوان=علامه فقید سید محمد فرزان قرآن پژوهی از یاد رفته | ژورنال=بینات | شماره=۹ | سال=۱۳۷۵ | صفحه=۳۹–۴۵ | پیوند=http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/7321 |زبان=fa}}<br />
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی=جلالینایینی | نام=سیدمحمدرضا | عنوان=علامه سید محمد فرزان، استاد بزرگ ادب | ژورنال=حافظ | شماره=۱۰ | سال=۱۳۸۳ | صفحه=۳۴–۳۸ |پیوند=http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/188919 | زبان=fa}}<br />
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی=مینوی | نام=مجتبی | عنوان=یاد و یادبودها: یادی از علامه سید محمد فرزان | ژورنال=کلک | شماره=۱۳ | سال=۱۳۷۰ | صفحه=۲۴۷–۲۴۹ | پیوند=http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/280922 |زبان=fa}}<br />
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی=یغمایی | نام=حبیب | عنوان=هفتاد سالگی (استاد سید محمد فرزان) | ژورنال=یغما | شماره=۲۱۲ | سال=۱۳۴۴ | صفحه=۶۳۸–۶۳۹ | پیوند=http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/142875 |زبان=fa}}<br />
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی=یغمایی | نام=حبیب | عنوان=استاد دانشگاه استاد سید محمد فرزان | ژورنال=یغما | شماره=۱۲۵ | سال=۱۳۳۷ | صفحه=۴۱۰ | پیوند=http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/143039 |زبان=fa}}<br />
{{ترتیبپیشفرض:فرزان، محمد}}<br />
[[رده:استادان دانشگاه تهران]]<br />
[[رده:اهالی بیرجند]]<br />
[[رده:اهالی درمیان]]<br />
[[رده:خاکسپاریها در حرم شاه عبدالعظیم]]<br />
[[رده:درگذشتگان ۱۳۴۹]]<br />
[[رده:زادگان ۱۲۷۳]]<br />
[[رده:عالمان شیعه]]<br />
[[رده:قرآنپژوهان اهل ایران]]</div>Shahroudi