Shahroudi: ابرابزار

2024-10-27T01:45:57Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده
| نام = عباس شمس‌الدین کیا
| تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام پیشین =
| زمینه فعالیت = [[شاعر]]، [[نویسنده]]، [[منتقد]] و [[نظریه‌پرداز ادبی]]
| ملیت = ایرانی
| تاریخ تولد = ۱۲۸۸ خورشیدی
| محل تولد = [[تهران]]
| والدین =
| تاریخ مرگ = ۱۳۶۶ خورشیدی
| محل مرگ =
| علت مرگ =
| محل زندگی =
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
| در زمان حکومت = [[رضا شاه]] [[محمدرضا شاه]] [[روح‌الله خمینی]]
| اتفاقات مهم = [[جنگ جهانی دوم]]، [[جنبش مشروطه]]، [[انقلاب اسلامی]]، [[جنگ ایران و عراق]]
| نام دیگر =
| لقب =
| بنیانگذار =
| پیشه =
| سال‌های نویسندگی =
| سبک نوشتاری =
| کتاب‌ها = شاهین، تیسفون
| مقاله‌ها =
| نمایشنامه‌ها =
| فیلم‌نامه‌ها =
| دیوان اشعار =
| تخلص = تندر کیا
| فیلم (های) ساخته بر اساس اثر(ها)=
| همسر =
| فرزندان =
| تحصیلات =
| دانشگاه =
| شاگرد =
| استاد =
| علت شهرت = نوآوری در [[قالب شعر]] فارسی
| تأثیرگذاشته بر =
| تأثیرپذیرفته از = شاعران اروپایی
| جوایز =
| گفتاورد =
| امضاء =
}}
'''عباس شمس‌الدین‌کیا''' (زاده ۱۲۸۸ تهران - درگذشت ۱۳۶۶) یا '''پرتو دکتر تندر-کیا''' (همان‌گونه که خود وی می‌نویسد)، شاعر پیشرو ایرانی است. جریانی که ''تندر کیا'' راه انداخت، مورد تنفر گروه‌های مختلفی از سنتی تا نیمایی قرار داشت. کتابفروشی‌ها هم از پذیرفتن این نوع آثار سر باز می‌زدند. بالاخره روزی طرفداران ''[[صادق هدایت]]'' در [[کافه فردوسی]] کتک مفصلی به او زدند و از آن روز به بعد دیگر نامی از ''تندرکیا'' شنیده نشد.

''تندرکیا'' نیز مدعی است که قبل از ''[[نیما یوشیج|نیما]]'' برای تغییر در قالب [[شعر فارسی]] اقدام کرده؛ با وجودی که شعر او به اعتقاد بسیاری، عاری از زیبایی است، اما در هر صورت حرکت به سوی نوآوری داشته است.

== زندگی ==
''پرتو دکتر تندر-کیا'' (همان‌گونه که خود وی می‌نویسد)، پس از تحصیلات مقدماتی در [[ایران]]، در سال ۱۳۱۱ به [[فرانسه]] رفت و پس از هفت سال، با اخذ مدرک دکترای حقوق در ۲۸ فروردین ۱۳۱۸ به ایران برگشت، و گفت: «هفت سال بود که جز چندباری، نه [[زبان فارسی|فارسی]] شنیده و نه گفته بودم. مبادا یادم رفته باشد».<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو، ج ۱|ص=}}</ref>

او می‌خواست ادبیات قدیم را از بنیاد واژگون کرده و طرحی نو دراندازد. ''تندرکیا'' سالیان سال [[زبان فرانسه]] خوانده و چیزهایی هم می‌دانست. او در جامعهٔ پیشرفته و در حال تحولی چون [[فرانسه]]، دیده بود که شاعرانش مثلاً بخش‌هایی از دو واژهٔ «پروسه» و «پوام» را برداشته، و کلمهٔ ترکیبی «پروام» را ساخته و آن را به عنوان نوعی نثر آهنگین کرده‌اند. او هم، بخش‌هایی از واژه‌های «نظم» و «نثر» را برداشته، کلمهٔ ترکیبی «نثم» را ساخت و معتقد بود کارش به عنوان انقلابی در [[موسیقی شعر]] فارسی شناخته و ثبت شود. سپس این «نثم» ها را «آهنگین» و گویندگان یا سرایندگان آن را «آهنگین‌گو» نام داد.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو، ج ۱|ص=}}</ref>

== زمینه‌های شکل‌گیری شعر ==
عصر ''[[رضا شاه]]''، عصر تناقضات بازدارندهٔ ملت است؛ در این دوران، ملت از یک سو شاهد پیشرفت‌های صنعتی و مالی و اجتماعی، و از دیگر سو، درگیر [[استبداد]] کور، منع انتشار هر نوع اندیشهٔ مترقی، توقیف نشریات، سد [[آزادی بیان]]، و بازگشت به اندیشه و ایدئولوژی [[عهد عتیق]] است؛ و در این وضعیت فقط فعالیتی حق حیات دارد که بی‌خطر و خنثی، یا در تأیید فره‌مندی و عظمت ''[[رضا شاه]]'' باشد.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو، ج ۱|ص=}}</ref>

''[[رضا شاه]]'' از یک سو به [[نوآوری]] و [[مدرنیزاسیون|مدرنیزه کردن]] محیط دست زده بود و از دیگر سو، بازتاب‌های فرهنگی-معنوی همین نوساختهٔ خودساخته را سرکوب می‌کرد. به بیانی دیگر، [[لیبرالیسم]] اقتصادی لیبرالیسم ادبی-هنری را به دنبال دارد؛ حکومت ''[[رضا شاه]]'' در سطح وسیعی به سمت [[لیبرالیسم اقتصادی]] پیش می‌رفت، ولی ابزار به فعلیت درآوردن این نظام، که همانا نشریات آزاد بود را محو می‌کرد؛ و نتیجهٔ همین تناقض، یعنی ضرورت و نیاز به نوآوری از یک سو، و از بین بردن زمینهٔ نوآوری در شعر از سوی دیگر است که سبب می‌شود [[شعر نو]] ناقص‌الخلقه‌ای چون شعر ''تندرکیا'' و غزلیات و قصاید ماشینیزه‌شده‌ای چون [[هواپیمای بهار]] و [[قصیده راه‌آهن|قصیدهٔ راه‌آهن]] ''[[بدیع‌الزمان فروزانفر|فروزانفر]]'' به دنیا آید.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو، ج ۱|ص=}}</ref>

دکتر ''تندر-کیا'' که در مقام دفاع از ''[[رضا شاه]]'' و عصر وی برمی‌آید، می‌نویسد:

{{نقل قول|دروغ است که حکومت بیست‌ساله جلوی جریان [رشد شعر] را گرفت. این دروغ شاخدار را بعدها نوچیان به منظور تضعیف و تصاحب انقلاب شاهینی از خودشان درآوردند… حکومت بیست‌ساله در بحث ادبی تا حدی که وارد سیاست نمی‌شد دخالت نمی‌کرد. دلیل از شاهین بزرگتر چه می‌خواهید که با آن‌همه جنجال، جز تحقیقات مختصری در چاپخانه، ابداً واکنش از طرف دولت نشد… درست است که برای کسب پروانهٔ چاپ نخستین شاهین زحمت بسیار کشیدم و پروانهٔ شاهین دوم را نتوانستم از [[وزیر فرهنگ]] وقت به دست آورم، ولی این سد و بندها از شاه نبود، از شیخ‌علی‌خان بود… در زمان دیکتاتوری بیست‌ساله، انجمن‌های ادبی همه‌جا برپا بوده‌اند و روزنامه‌ها و مجلات معدود، ولی در امر ادبی نامحدود، به‌عکس، هرچه زور داشته‌اند در جهان ادب زده‌اند. چون نمی‌توانستند در سیاست وارد شوند.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو، ج ۱|ص=}}</ref>}}

تنها شاعران نوپرداز عصر ''[[رضا شاه]]'' که کتاب به چاپ رساندند، ''[[محمد مقدم]]'' و ''تندرکیا'' بودند.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو، ج ۱|ص=}}</ref>

در سال ۱۳۲۲ پس از شانزده سال (۱۳۰۴–۱۳۲۰) قطع فرهنگی و ظهور [[شعر نو]] بی‌ریشه و ضابطهٔ عصر ''[[رضا شاه]]''ی، وقتی که مجدداً [[شعر نو]] به عنوان یک نیاز طبیعی و تاریخی، در سال‌های ۱۳۲۰ امکان نمو می‌یابد، شعر تندرکیا، که اساساً زمینهٔ تکامل و ادامهٔ حیات ندارد و در راستای تکامل تاریخی شعر نو نیست، از بین می‌رود و همان سبک و سیاق شاعران نوپرداز عصر [[انقلاب مشروطه|مشروطه]] - یعنی شیوهٔ ''[[تقی رفعت]]'' و ''[[انور خامه‌ای]]'' و… - دنبال می‌شود.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو، ج ۱|ص=}}</ref>

== شاهین ==
بنا به نوشتهٔ خود وی، پس از دو سال دوری از ایران: «کم‌کم دریافتم که نفس پیوسته در تکاملم دارد سایه‌ای می‌اندازد که مژدهٔ سبک تازه‌ای است. سایه، روشن گردید. در آغاز سال ۱۳۱۷ شالودهٔ شاهین ریخته شده بود… باید هرچه زودتر شاهینی ساخت و از نگار به کردار درآمد.» و سرانجام، در مهر ماه سال ۱۳۱۸ بیانیهٔ ''کیا'' به نام «نهیب جنبش ادبی-شاهین» در ۲۰ صفحه، طی اعلانیه‌ای در روزنامهٔ کثیرالانتشار [[روزنامه اطلاعات|اطلاعات]] منتشر شد.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو، ج ۱|ص=}}</ref> اعلانیهٔ [[روزنامه اطلاعات|اطلاعات]] به قرار زیر بود:

{{نقل قول|'''شاهین'''
'''پرتو دکتر تندر-کیا'''

شاهین نیرویی است که به سبک گذشتهٔ [[ادبیات فارسی]] خاتمه داده است. شاهین پیکی است که شیوهٔ تازه‌ای در سخن درآورده است. شاهین دفتری‌ست که قرن‌ها محور [[ادبیات ایران]] خواهد بود. این نهیب جنبش ادبی را حتماً بخوانید. از خواندن «تیسفون» که نگارش ''دکتر تندر-کیا'' و یکی از شاهکارهای ادبیات زبان فارسی می‌باشد نیز غفلت نکنید.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو، ج ۱|ص=}}</ref>}}

این اعلانیه، بنا بود هشت‌بار منتشر شود، ولی با انتشار شاهین، اعتراض عمومی شاعران کلاسیک چنان بالا گرفت که [[روزنامه اطلاعات|روزنامهٔ اطلاعات]] پس از سه چاپ، دیگر نتوانست چاپش کند؛ ولی همان هیاهو کافی بود که شاهین نایاب شود، و ''تندر-کیا'' به خریداران کتابش پیامی بفرستد، که در [[روزنامه ایران|روزنامهٔ ایران]] چاپ شد.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو، ج ۱|ص=}}</ref>

اواخر ۱۳۱۹ «شاهین ۲» برای چاپ آماده بود، ولی [[وزیر فرهنگ]] وقت از اجازهٔ نشر آن جلوگیری کرد. پرتو، «شاهین ۲» را در پنجاه نسخه ماشین‌کرده پخش کرد و یک نسخهٔ ماشین‌شده به‌اضافهٔ دست‌نویسش را به کتابخانهٔ مجلس سپرد و رسید گرفت.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو، ج ۱|ص=}}</ref>

در آذرماه ۱۳۲۰ «نهیب جنبش ادبی-شاهین‌های ۲ و ۳» به انضمام شاهین ۱، در ۱۲۸ صفحه منتشر شد. شاهین ۲ - که تاریخ نگارش مهر ۱۳۱۹ را دارد - به قول ''تندر-کیا'' چهار باله است (یعنی از چهار قسمت تشکیل شده). نام کلی شاهین ۲ «ای به درک که مرگ مُرد» است؛ نام بال نخست که روی کاغذ سیاه چاپ شده «بال سیاه: زنده‌باد مرگ»؛ بال دوم روی کاغذ زرد «بال زرد: ای عشق تو خدایی»؛ بال سوم روی کاغذ سرخ «بال سرخ: خودت را بکُش زود»؛ بال چهارم روی [[کاغذ سفید]] «بال سفید: ما برای نبردیم».<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو، ج ۱|ص=}}</ref>

شاهین دوم تفاوت چندانی با شاهین اول ندارد.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو، ج ۱|ص=}}</ref>

شاهین سه که تاریخ نگارش دی ۱۳۱۹ را دارد مجموعاً شش صفحه است که چهار صفحه مطلب دارد.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو، ج ۱|ص=}}</ref>

بعدها، در آبان و آذر ۱۳۲۲ شاهین‌های ۴ تا ۲۵ در ۳۱ صفحه منتشر شد؛ بعدترها باز بر تعداد آن افزود؛ ولی آخرین شاهین و نخستین شاهین تفاوت کیفی با هم ندارند، هرچند خود ''پرتو دکتر تندر-کیا'' شعر ایران را به پیش از ۱۳۱۸ (پرواز نخستین شاهین) و بعد از آن تقسیم می‌کند.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو، ج ۱|ص=}}</ref>

او معتقد بود که شعرهای نوی (لابد مثل اشعار ''[[نیما یوشیج|نیما]]'') که تاریخ پیش از ۱۳۱۸ را دارد همه تقلبی است. او می‌نویسد: «روزی که نخستین شاهین منتشر شد، هنوز چند روزی نگذشته بود که در یکی از مجلات دیدم یک شعر شکسته با یک تاریخ قبلی و جعلی درج شده، کمی شکسته، خندیدم و فهمیدم قاچاق و چاخان شروع شده… این‌ها خیال می‌کنند سرّ پیروزی نغمات شاهینی در دراز و کوتاه بودن آن‌هاست، عجب خرهایی هستند پیره‌خرفت‌های چاخانچی…»<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو، ج ۱|ص=}}</ref>

== ویژگی‌های شعر ==
''شمس‌الدین تندرکیا'' به همراه ''[[هوشنگ ایرانی]]'' و بعدها ''[[بیژن جلالی]]'' شاعرانی بودند که بی‌اطلاع از کار ''[[نیما یوشیج]]'' دست به نوآوری زده بودند.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو|ج=۳|ص=۶۶}}</ref>

== تأثیر بر شعر معاصر ==
=== شعر سوررئالیستی ===
[[دادائیسم]] و بعدها [[سوررئالیسم]]، در زادگاه خود، اروپا، پاسخ به [[آرمانگرایی]] از بین رفتهٔ بعد از [[جنگ جهانی دوم]] بود. این حادثه اگرچه در چند دهه پیش‌تر از حرکت سوررئالیستی در ایران به رهبری [[خروس جنگی]] در اروپا رخ داده و محصول شعر آن نیز نمایندگانی چون ''[[هوشنگ ایرانی]]'' و ''شمس‌الدین تندرکیا'' و ''[[فریدون رهنما]]'' در ایران داشت، ولی به دلیل نبود زمینهٔ اجتماعی، این هنر هنوز در ایران بُردی نداشت تا که قضیهٔ شکست [[نهضت ملی‌شدن نفت|جنبش]] و گسترش شهرنشینی و رفاه و پاره‌ای آزادی‌های ضدسنت پیش‌آمد و محیط را برای گسترش دادائیستی-سوررئالیستی آماده کرد.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو|ج=۳|ص=۱۸}}</ref>

''[[هوشنگ ایرانی]]'' که بی‌پرواترین و نوگراترین شاعر اواخر دههٔ بیست و سال‌های نخست دههٔ سی و نخستین منادی [[سوررئالیسم]] در شعر ایران بود، پس از کودتا، خسته و مأیوس و سرخورده از بی‌توجهی جامعه، شعر را رها کرده، به گوشه‌ای نشسته و گاه فقط به ترجمهٔ متون بودیستی می‌پرداخت و نقشی در پیشبرد این نحلهٔ نوِ در حال تکوین نداشت. ''تندرکیا'' اگرچه هنوز هم همان شعرهای به ظاهر سوررئالیستی را می‌گفت و پخش می‌کرد، ولی نوشته‌های نازل و پرت و بی‌معنایش، چیزی برای جلب توجه نداشت. ''[[فریدون رهنما]]'' در اواخر دههٔ بیست با کوله‌باری از دانش نو و اشتیاق سوزان به آموزش، از [[فرانسه]] به ایران بازگشته، نگاه ''[[احمد شاملو|شاملو]]''ی جوان را به شعر تغییر داده، و هنوز با همان شور و شوق به ترجمهٔ شعر مدرن اروپا و گفتگو با شاعران جوان مشغول بود.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو|ج=۳|ص=۱۸}}</ref>

=== شعر دههٔ ۱۳۷۰ ===
در دههٔ ۱۳۷۰ شاهد بازخوانی آثار شاعران دهه‌های پیشین از جمله ''تندرکیا'' و ''[[هوشنگ ایرانی]]'' بودیم. تأثیر اشعار ''تندرکیا'' بر شعر ''[[رضا براهنی]]'' از مجموعه شعر «[[خطاب به پروانه‌ها]]» به بعد قابل توجه است و شعر [[علی باباچاهی]] در [[وضعیت دیگر]] ادامه همان وضعیتی است که در بیانیه‌های [[جنبش خروس جنگی]] بود، اگر چه گسترش کشف مجدد [[نثم]] و تندرکیا را در دهه نود نیز در آثار [[فرامتن]] نویسان کلمه گرا می‌توان ردیابی کرد.

نمونه‌ها:
* از ''تندرکیا'':

فراخی، بزرگانگی! چه گویم، چه؟ باری، سپهرانگی؟{{سخ}}
سپهرانه، سپهر، پهر{{سخ}}
ای نازنینا، جان شیرینا، بیا، بیا{{سخ}}
خواهی که من زاری کنم، هی هی!{{سخ}}
در پای تو خاری کنم؟ هی هی!{{سخ}}
یا نیاز ما را بپرداز{{سخ}}
یا وانیاز…
* از ''[[رضا براهنی]]'':

ای گفتنانگی!{{سخ}}
حتی اگر تو بگویی بگو نمی‌گویم گفتن این را که هرچه تو گویی کنم من چه کنم، بی‌تو من چه کنم وزن این چه کنم را من چه کنم خانم زیبا{{سخ}}
دق که ندانی چیست گرفتم، دق که ندانی تو خانم زیبا{{سخ}}<ref>{{پک|رؤیایی|۱۳۸۰|ف=مؤخره‌ای بر آیندهٔ شعر فارسی|ک=مجلهٔ کارنامه|ص=۱۸}}</ref>

== آثار ==
=== شعر ===
=== مقاله ===
* نهیب ادبی شاهین، [[روزنامه اطلاعات|روزنامهٔ اطلاعات]]، شهریور ۱۳۱۸<ref>{{پک|نوری‌علاء|۱۳۴۸|ک=صور و اسباب در شعر امروز ایران|ص=۵۴۴}}</ref>
* آیندهٔ شعر فارسی، [[مجله اندیشه و هنر|مجلهٔ اندیشه و هنر]]، ۱۳۴۱<ref>{{پک|نوری‌علاء|۱۳۴۸|ک=صور و اسباب در شعر امروز ایران|ص=۵۳۸}}</ref>
* شمارهٔ اردی‌بهشت سال ۱۳۴۱ [[مجله اندیشه و هنر|مجلهٔ اندیشه و هنر]] مطلبی از ''دکتر تندرکیا'' دارد با نام «تحول صوری شعر فارسی»؛ با همان نثر و نظر.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو|ج=۳|ص=۲۲}}</ref>

''پرتو-دکتر تندرکیا'' در دو شمارهٔ پیاپی [[مجله اندیشه و هنر|مجلهٔ اندیشه و هنر]] - ۳ و ۴ - در آبان ۱۳۴۰ و اردی‌بهشت ۱۳۴۱ فحشنامه و تهمت‌نامهٔ درازدامنی علیه ''[[نیما یوشیج]]'' می‌نویسد و ''[[سیروس طاهباز]]'' که در همین سال مسؤول گردآوری آثار ''نیما'' - از طرف ''[[جلال آل‌احمد]]'' و خانوادهٔ ''نیما'' - شده بود، برآشفته به وی پاسخ می‌دهد.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو|ج=۳|ص=۳۰}}</ref> این پاسخ در بخش «انتقاد کتاب» های ماه، در شمارهٔ دوم کتاب ماه (کیهان ماه) چاپ شده است.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو|ج=۳|ص=۳۰}}</ref>

=== دربارهٔ تندرکیا ===
در سال ۱۳۴۰ [[مجله اندیشه و هنر|مجلهٔ اندیشه و هنر]] که از اولین نشریات هنری-اجتماعی ترقی‌خواه پس از [[کودتای ۲۸ مرداد]] بود<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو|ج=۳|ص=۱۳۵}}</ref> در شمارهٔ [[آبان ماه]] ویژه‌نامه‌ای برای [[شعر نو]] منتشر می‌کند<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو|ج=۲|ص=۶۱۵}}</ref> ویژه‌نامه‌ای که برای ''پرتو دکتر تندرکیا'' انتشار داده بود<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو|ج=۳|ص=۱۳۵}}</ref> که البته با پاسخ‌های ''تندرکیا'' تقریباً پر می‌شود.<ref>{{پک|جواهری گیلانی|۱۳۷۷|ک=تاریخ تحلیلی شعر نو|ج=۲|ص=۶۱۵}}</ref>

== پانویس ==

=== ارجاعات ===
{{پانویس|۲}}

=== منابع ===
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = جواهری گیلانی| نام = محمدتقی| پیوند نویسنده = شمس لنگرودی| عنوان = تاریخ تحلیلی شعر نو| جلدها = ۴| ویرایش = دوم| سال = ۱۳۷۷| ناشر = [[نشر مرکز]]| مکان انتشارات = تهران| شابک = ۹۶۴-۳۰۵-۳۷۴-۱}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = نوری‌علاء| نام = اسماعیل| پیوند نویسنده =اسماعیل نوری‌علاء| عنوان = صور و اسباب در شعر امروز ایران| ماه = فروردین| سال = ۱۳۴۸| ناشر = سازمان انتشارات بامداد| مکان انتشارات = تهران}}
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی = رؤیایی| نام =یدالله| پیوند نویسنده =یدالله رؤیایی| عنوان =مؤخره‌ای بر آیندهٔ شعر فارسی| ژورنال = مجلهٔ کارنامه| شماره =۲۱| سال =۱۳۸۰| ماه =}}

== پیوندهای بیرونی ==
* [https://web.archive.org/web/20150318034602/http://94.232.175.44/index.aspx?pid=16&AuthorID=706979 شاهین = نهیب جنبش ادبی، تندرکیا، تهران: (بی‌نا)، ۱۳۱۹]

{{ترتیب‌پیش‌فرض:تندر-کیا، شمس‌الدین}}
[[رده:درگذشتگان ۱۳۶۶]]
[[رده:زادگان ۱۲۸۸]]
[[رده:ویکی‌سازی رباتیک]]

شمس‌الدین تندر-کیا - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: ابرابزار