شیعه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi در ‏۲۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۲

2025-03-29T18:02:13Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۲
خط ۱۳:		خط ۱۳:

	این انتخاب باعث اختلاف بین هواداران ابوبکر و طرفداران علی شد. طرفداران علی قائل بودند که او توسط شخص محمد به جانشینی منصوب شده‌است و خلافت باید از آن وی باشد.<ref>{{پک\|Holt\|Lambton\|Lewis\|1977\|ک=Cambridge History of Islam\|زبان=en\|ص=57}}</ref><ref>{{پک\|Madelung\|1997\|ک=Succession to Muhammad\|ص=26–27, 30–43 and 356–60\|زبان=en}}</ref> [[طبری]] در تاریخ خود نقل کرده‌است که گروهی از مخالفان ابوبکر از جمله زبیر در خانهٔ فاطمه گرد آمدند و عمر با تهدید به آتش زدن خانه، آن‌ها را بیرون کرد. علی بعداً گفت که اگر چهل یار داشت قیام می‌کرد.<ref>{{پک\|Madelung\|1997\|ک=Succession to Muhammad\|زبان=en\|ص=43}}</ref> به نوشته پوناوالا علی و بنی‌هاشم تا قبل از مرگ فاطمه (حدود شش ماه) از بیعت با ابوبکر سر باز زدند. علی بر روی حقش پافشاری ننمود، چرا که تمایل نداشت امت نوپای اسلام دچار کشمکش گردد.<ref>{{پک\|Poonawala\|2011\|ف=ʿAlī b. Abī Ṭāleb\|ک=Iranica\|زبان=en}}</ref> بدین ترتیب به تدریج نهاد [[خلافت]] پدید آمد که در خارج از جهان اسلام معادلی ندارد. خلیفه از منزلت رهبری و حق گزینش زمامداران برخوردار بود. انتصاب به خلافت نوعی قرارداد بود که تعهدات متقابلی را بین خلیفه و [[امت]] پدیدمی‌آورد.<ref>{{پک\|Holt\|Lambton\|Lewis\|1977\|ک=Cambridge History of Islam\|زبان=en\|ص=57-58}}</ref>		این انتخاب باعث اختلاف بین هواداران ابوبکر و طرفداران علی شد. طرفداران علی قائل بودند که او توسط شخص محمد به جانشینی منصوب شده‌است و خلافت باید از آن وی باشد.<ref>{{پک\|Holt\|Lambton\|Lewis\|1977\|ک=Cambridge History of Islam\|زبان=en\|ص=57}}</ref><ref>{{پک\|Madelung\|1997\|ک=Succession to Muhammad\|ص=26–27, 30–43 and 356–60\|زبان=en}}</ref> [[طبری]] در تاریخ خود نقل کرده‌است که گروهی از مخالفان ابوبکر از جمله زبیر در خانهٔ فاطمه گرد آمدند و عمر با تهدید به آتش زدن خانه، آن‌ها را بیرون کرد. علی بعداً گفت که اگر چهل یار داشت قیام می‌کرد.<ref>{{پک\|Madelung\|1997\|ک=Succession to Muhammad\|زبان=en\|ص=43}}</ref> به نوشته پوناوالا علی و بنی‌هاشم تا قبل از مرگ فاطمه (حدود شش ماه) از بیعت با ابوبکر سر باز زدند. علی بر روی حقش پافشاری ننمود، چرا که تمایل نداشت امت نوپای اسلام دچار کشمکش گردد.<ref>{{پک\|Poonawala\|2011\|ف=ʿAlī b. Abī Ṭāleb\|ک=Iranica\|زبان=en}}</ref> بدین ترتیب به تدریج نهاد [[خلافت]] پدید آمد که در خارج از جهان اسلام معادلی ندارد. خلیفه از منزلت رهبری و حق گزینش زمامداران برخوردار بود. انتصاب به خلافت نوعی قرارداد بود که تعهدات متقابلی را بین خلیفه و [[امت]] پدیدمی‌آورد.<ref>{{پک\|Holt\|Lambton\|Lewis\|1977\|ک=Cambridge History of Islam\|زبان=en\|ص=57-58}}</ref>

			== خاستگاه عقیدتی شیعه ==
			شعیان همواره وفاداری خود به یاد علی را در [[کوفه]]، پایتخت سابق او، حفظ کردند. شعیان معتقد بودند که اختلافات تراژیک میان [[مسلمان\|مسلمانان]] پس از درگذشت پیامبر اسلام نتیجه ترک گناه‌آلود خانواده محمد بود. آنها بر این باور بودند که اگر یک امام از خاندان پیامبر اسلام که به‌طور الهی انتخاب شده باشد، به جای حکام فاسد و دنیادار آن زمان قدرت را به دست گیرد، همه چیز به‌درستی خواهد بود. به تدریج، این نگرش اولیه به «علی‌دوستی» به انتظارات مهدوی و ستایش از کسانی که از نسل علی بودند و به‌عنوان رهبران جامعه صالح شناخته می‌شدند، تبدیل شد.<ref>{{پک\|blankinship\|2008\|ک=Classical Islamic Theology\|ف=The early creed\|زبان=en\|ص=۴۰-۴۱}}</ref>

			کاتالیزور این فرآیند، کشتار تراژیک [[حسین بن علی]] و خانواده‌اش در [[نبرد کربلا\|کربلا]] بود که در [[عراق]] اتفاق افتاد. پس از این حادثه، یک شورش شیعه در کوفه (۶۸۵–۶۸۷) به رهبری [[محمد بن حنفیه]] (پسر علی) به نام [[مختار ثقفی]] رخ داد که حاوی انتظارات مهدوی و برخی گرایش‌های افراطی بود، که حتی پس از شکست آن شورش نیز ادامه داشت. این شورش شیعی همچنین باعث بروز برخی آموزه‌های افراطی شد که حتی خلافت‌های [[خلافت ابوبکر\|ابوبکر]] و [[خلافت عمر بن خطاب\|عمر]] را محکوم می‌کرد.

			گرچه جنبش شیعی در ابتدا موفق نشد و بیشتر شورش‌ها با شکست مواجه شد، اما راه‌حل سیاسی ساده اولیه آنها برای مقابله با استبداد اموی در نهایت پشتیبانی قابل توجهی پیدا کرد، به‌ویژه در پایان [[خلافت بنی‌امیه\|دوران اموی]] که شرایط بدتر شد.<ref>{{پک\|blankinship\|2008\|ک=Classical Islamic Theology\|ف=The early creed\|زبان=en\|ص=۴۰-۴۱}}</ref>

			شیعه‌های اولیه به شدت تقسیم شده بودند و هر گروه به امام خاصی وفادار بود. برخی از این گروه‌ها شدت بیشتری در ترویج رهبری سیاسی امام خود نشان می‌دادند، در حالی که گروه‌های کمتر فعال طولانی‌تر دوام می‌آوردند. از دیدگاه مخالفان [[سنی]]، گروه معتدل‌تر در میان شیعه‌ها، [[زیدیه\|زیدیه‌ها]] بودند که از [[قیام زید بن علی\|زید بن علی]] (فرزند حسین) نشأت گرفته بودند و اعتقاد داشتند که امام می‌تواند انتخابی باشد و امام از فردی که به‌عنوان امام شناخته نمی‌شود (مفضول) نیز قابل قبول است.<ref>{{پک\|blankinship\|2008\|ک=Classical Islamic Theology\|ف=The early creed\|زبان=en\|ص=۴۰-۴۱}}</ref>

			این دیدگاه به راحتی خلافت‌های ابوبکر و عمر را مشروع می‌دانست و لذا مشکلاتی برای حکومت‌ها و اکثریت سنی به وجود نمی‌آورد. در مقابل، گروه [[شیعه دوازده‌امامی\|امامیه‌ها]] یا دوازده‌امامی‌ها، پس از درگذشت [[حسن عسکری\|امام یازدهمشان]] و [[غیبت کبری\|غیبت]] [[حجت بن الحسن\|امام دوازدهمشان]] در سال ۸۷۴، به‌طور کامل به رهبری از نسل علی و فاطمه اعتقاد داشتند و هر امام را به‌طور الهی از پیشینیان خود منصوب می‌دیدند. این باور باعث شد که امامیه‌ها به شدت با حکومت عباسیان درگیر شوند، که پس از سرنگونی امویان در سال ۷۵۰ به قدرت رسیدند.<ref>{{پک\|blankinship\|2008\|ک=Classical Islamic Theology\|ف=The early creed\|زبان=en\|ص=۴۰-۴۱}}</ref>

			یکی از مهم‌ترین کاتالیزورها در شکل‌گیری تفکر امامیه، [[هشام بن حکم\|هشام بن حکم کُوفی]] (د. ۷۹۵ یا بعدتر) بود که اعتقاد داشت هر امام به‌طور خاص از پیشینی خود منصوب شده و تمام امامان [[عصمت\|معصوم]] بودند. هشام به‌طور غیرمستقیم بر جبرگرایی تأکید داشت، هرچند که مسئولیت انسان‌ها را برای اعمالشان نیز می‌پذیرفت. بسیاری از این دیدگاه‌های متافیزیکی در ادامه توسط شیعه‌ها مورد بازنگری قرار گرفتند.<ref>{{پک\|blankinship\|2008\|ک=Classical Islamic Theology\|ف=The early creed\|زبان=en\|ص=۴۰-۴۱}}</ref>

			یکی دیگر از شاخه‌های مهم شیعه بعد از ۸۵۰، [[اسماعیلیه\|اسماعیلیه‌ها]] بودند که هفت امام را به رسمیت می‌شناختند که به [[اسماعیل بن جعفر صادق]] (د. ۷۶۵) ختم می‌شد. این گروه که زمانی از نظر سیاسی فعال نبودند و در نظریه‌پردازی‌های عرفانی مشغول بودند، از سال ۸۷۸ شروع به فعالیت انقلابی شدید کردند و در بسیاری از تاریخ اسلام، اسماعیلیه‌ها مهم‌ترین شاخه‌های شیعه بودند.<ref>{{پک\|blankinship\|2008\|ک=Classical Islamic Theology\|ف=The early creed\|زبان=en\|ص=۴۰-۴۱}}</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==

Shahroudi در ‏۲۳ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۱۷:۰۱

2024-08-23T17:01:02Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۱۷:۰۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{شیعه}}		{{شیعه}}
	{{نوارکناری دین در ایران}}		{{نوارکناری دین در ایران}}
			[[پرونده:Madhhab_Map2_fa.png\|چپ\|بندانگشتی\|500x500پیکسل\|نقشه پراکندگی مذاهب اسلامی ([[اباضیه]]، [[پیشوایان چهارگانه اهل سنت\|سنی]]، [[گروه‌های شیعیان\|شیعه]])]]
	'''شیعه'''، یکی از دو جریان اصلی دین [[اسلام]] به حساب می‌آیند، با اینکه همیشه در [[جهان اسلام]] جزو اقلیت به حساب می‌آمدند.{{پنک\|کیانی فرید\|۱۳۹۹\|ص=۶۰۶}}		'''شیعه'''، یکی از دو جریان اصلی دین [[اسلام]] به حساب می‌آیند، با اینکه همیشه در [[جهان اسلام]] جزو اقلیت به حساب می‌آمدند.{{پنک\|کیانی فرید\|۱۳۹۹\|ص=۶۰۶}}

	== در لغت ==		== در لغت ==
	شیعه در لغت در حالت غیر مضاف به معنای تابع، پیرو، طرفدار، یاور و نیز گروهی است که بر امری اجماع دارند. در برخی منابع دیگر معنای خاص و [[کلام\|کلامی]] آن را برای اشاره به دوستداران و پیروان عترت [[پیامبر اسلام]] و کسانی که به یاری [[علی ابن ابی‌طالب]] برخاستند به کار برده‌اند. ترکیب اضافی «شیعةُ فلانٍ» به معنای یاران فلانی است.{{پنک\|کیانی فرید\|۱۳۹۹\|ص=۶۰۶}}		شیعه در لغت در حالت غیر مضاف به معنای تابع، پیرو، طرفدار، یاور و نیز گروهی است که بر امری اجماع دارند. در برخی منابع دیگر معنای خاص و [[کلام\|کلامی]] آن را برای اشاره به دوستداران و پیروان عترت [[پیامبر اسلام]] و کسانی که به یاری [[علی ابن ابی‌طالب]] برخاستند به کار برده‌اند. ترکیب اضافی «شیعةُ فلانٍ» به معنای یاران فلانی است.{{پنک\|کیانی فرید\|۱۳۹۹\|ص=۶۰۶}}

			== خاستگاه تاریخی تشیع ==
			به گفته [[ویلفرد مادلونگ\|مادلونگ]]، نه در [[قرآن]] و نه در [[میثاق مدینه]] به [[قریش]] جایگاه برتری داده نشده و میثاق مدینه هم نحوه جانشینی [[محمد]] را مشخص نکرده‌است. با این وجود، شیوه کلی انتقال ارث در [[نساء\|سوره نساء]] تشریح شده و در قرآن، [[پیامبر\|نبوت]] هم به صورت ارثی منتقل می‌شود. فردِ درگذشته می‌توانست برای خود یک «وصیت» بنویسد و یک «وصی» را مسئول اجرای آن کند. محمد تا پنج سال آخر عمر هنوز امیدش به داشتن وارثی مذکر را از دست نداده بود و سه سال بعد کنیز قبطی‌اش [[ماریه]] پسری به نام [[ابراهیم بن محمد\|ابراهیم]] زایید اما این پسر خیلی زود مرد. با در نظر گرفتن تمام شرایط، [[فاطمه زهرا\|فاطمه]] تنها وارث اصلی{{Efn\|یک‌هشتم میراث محمد به ۹ زن باقی مانده او می‌رسید.}} محمد و جانشین مشروع او بود. ادعای شیعیان مبنی بر اینکه محمد [[علی بن ابی‌طالب\|علی]] را وصی — اجرا کننده وصیت — خود کرد قابل تأیید نیست زیرا محمد وصیتی به جا نگذاشت. در واقع تمام روایات می‌گویند محمد قصد داشته وصیتی بنویسد و بیشتر آن‌ها تأیید می‌کنند که [[عمر بن خطاب\|عمر]] مانع او شد. شیعیان اعتقاد دارند او قصد داشته علی را به عنوان وصی خود منصوب کند اما مادلونگ می‌گوید بدیهی است اگر محمد چنین قصدی داشت، می‌توانست در دوره مریضی‌اش به جای [[ابوبکر]]، علی را به عنوان امامِ نماز جماعت انتخاب کند. احتمالاً عمر بعد از [[رویداد غدیر خم\|غدیر خم]] مخالفتش با وصی‌شدن علی را ابراز کرده و محمد به درستی دریافته عمر خودش را برای جانشینی پیشنهاد داده‌است. شواهد نشان می‌دهد با آغاز مریضی محمد، عمر تلاش کرده قدرت را در دست بگیرد اما محمد، [[ابوبکر]] را پیشنهاد داده؛ ابوبکر طرفداران زیادی نداشت اما محبوب بود و در صورت وصی‌شدن ابوبکر، محمد می‌توانست امیدوار باشد که از حقوق وارثانش دفاع خواهد کرد. با این وجود، روایات می‌گویند محمد کماکان قصد داشته در لحظه مرگ وصی خود را مشخص کند، اما مانعش شدند. نظر [[اسلام‌شناسی\|اسلام‌شناسان]] این است که ابوبکر و علی به یک اندازه شانس وصی‌شدن داشتند.<ref>{{پک\|Madelung\|2014\|ک=The Study of Shi’i Islam: History, Theology and Law\|ص=4–8\|زبان=en}}</ref>

			محمد ده سال پس از هجرت، و چند ماه پس از بازگشت از [[حجةالوداع]]، بیمار شد و ظهر روز دوشنبه در [[۱۲ ربیع‌الاول]] سال [[۱۱ (قمری)\|۱۱]] مصادف با [[۷ ژوئن]] سال [[۶۳۲ (میلادی)\|۶۳۲م]] در خانهٔ همسرش [[عایشه]] در شهر [[مدینه]] در حالی که ۶۳ سال داشت درگذشت. گروهی از مردم به [[سقیفه بنی ساعده]] رفتند تا در مورد جانشینی محمد گفتگو کنند. این امر درحالی بود که، علی<ref>{{پک\|Madelung\|1997\|ک=Succession to Muhammad\|زبان=en\|ص=23}}</ref> به همراه [[طلحه]] و [[زبیر]] و جمعی از خویشان و [[صحابه\|صحابهٔ]] محمد، مشغول خاکسپاری‌اش بودند،<ref>{{پک\|Veccia Vaglieri\|1986\|ف=ʿAlī b. Abī Ṭālib\|ک=EI2\|زبان=en\|ش=1}}</ref> نتیجه گردهمایی مسلمانان در [[سقیفه]]، انتخاب [[ابوبکر]] به‌عنوان جانشین محمد بود.<ref>{{پک\|Holt\|Lambton\|Lewis\|1977\|ک=Cambridge History of Islam\|زبان=en\|ص=57}}</ref><ref>{{پک\|Madelung\|1997\|ک=Succession to Muhammad\|ص=26–27, 30–43 and 356–60\|زبان=en}}</ref> گروهی از [[انصار]] در [[سقیفه بنی ساعده]] از [[سعد بن عباده]] حمایت می‌کردند، اما [[مهاجران]] این را نپذیرفته و خود را از لحاظ خویشاوندی نزدیک‌تر به محمد می‌دانستند. در میان مهاجران عده‌ای نیز به رهبری علی و شامل زبیر، طلحه، [[عباس بن عبدالمطلب]]، [[مقداد]]، [[سلمان فارسی]]، [[ابوذر غفاری]] و [[عمار بن یاسر]]، علی را وارث مشروع محمد می‌دانستند. [[پوناوالا]] معتقد است تاریخ‌نگاران مسلمان اتفاق نظر دارند که بحران موجود در این برهه، توسط سه تن از مهاجران مشهور به نام‌های [[ابوبکر]] و [[عمر]] و [[ابوعبیده جراح]] برطرف گردید. آنان انصار را جمع کرده و به آن‌ها ابوبکر را تحمیل کردند. حسادت بین دو قبیلهٔ مهم انصار به نام [[اوس]] و [[خزرج]] و عدم فعالیت [[بنی‌هاشم]] در تبلیغ نظرشان، موفقیت این سه تن را تسهیل نمود.<ref>{{پک\|Poonawala\|2011\|ف=ʿAlī b. Abī Ṭāleb\|ک=Iranica\|زبان=en}}</ref>

			این انتخاب باعث اختلاف بین هواداران ابوبکر و طرفداران علی شد. طرفداران علی قائل بودند که او توسط شخص محمد به جانشینی منصوب شده‌است و خلافت باید از آن وی باشد.<ref>{{پک\|Holt\|Lambton\|Lewis\|1977\|ک=Cambridge History of Islam\|زبان=en\|ص=57}}</ref><ref>{{پک\|Madelung\|1997\|ک=Succession to Muhammad\|ص=26–27, 30–43 and 356–60\|زبان=en}}</ref> [[طبری]] در تاریخ خود نقل کرده‌است که گروهی از مخالفان ابوبکر از جمله زبیر در خانهٔ فاطمه گرد آمدند و عمر با تهدید به آتش زدن خانه، آن‌ها را بیرون کرد. علی بعداً گفت که اگر چهل یار داشت قیام می‌کرد.<ref>{{پک\|Madelung\|1997\|ک=Succession to Muhammad\|زبان=en\|ص=43}}</ref> به نوشته پوناوالا علی و بنی‌هاشم تا قبل از مرگ فاطمه (حدود شش ماه) از بیعت با ابوبکر سر باز زدند. علی بر روی حقش پافشاری ننمود، چرا که تمایل نداشت امت نوپای اسلام دچار کشمکش گردد.<ref>{{پک\|Poonawala\|2011\|ف=ʿAlī b. Abī Ṭāleb\|ک=Iranica\|زبان=en}}</ref> بدین ترتیب به تدریج نهاد [[خلافت]] پدید آمد که در خارج از جهان اسلام معادلی ندارد. خلیفه از منزلت رهبری و حق گزینش زمامداران برخوردار بود. انتصاب به خلافت نوعی قرارداد بود که تعهدات متقابلی را بین خلیفه و [[امت]] پدیدمی‌آورد.<ref>{{پک\|Holt\|Lambton\|Lewis\|1977\|ک=Cambridge History of Islam\|زبان=en\|ص=57-58}}</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
خط ۱۴:		خط ۲۲:
	{{آغاز منابع}}		{{آغاز منابع}}
	* {{یادکرد ژورنال \| ژورنال = دانشنامه جهان اسلام \| عنوان = شیعه (واژه و اصطلاح) \| نام = مریم \| نام خانوادگی = کیانی فرید \| جلد = 28 \| تاریخ = 1399}}		* {{یادکرد ژورنال \| ژورنال = دانشنامه جهان اسلام \| عنوان = شیعه (واژه و اصطلاح) \| نام = مریم \| نام خانوادگی = کیانی فرید \| جلد = 28 \| تاریخ = 1399}}
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}{{چپ‌چین}}
			* {{یادکرد\|فصل=\|عنوان=Shi‘i Islam, Origins, Faith & Practices\|پیوند=http://www.islamic-college.ac.uk/icaspress/Books/origins.php\|نویسنده=Mohammad A. Shomali\|ترجمه=\|ناشر=ICAS\|شهر=London\|کوشش=\|ویرایش=\|صفحه=\|سال=\|شابک=1-904063-11-X}}
	{{موضوعات اسلام}}		{{پایان چپ‌چین}}{{موضوعات اسلام}}
	{{الهیات}}		{{الهیات}}
	{{شیعه دوازده‌امامی-افقی}}		{{شیعه دوازده‌امامی-افقی}}

Shahroudi در ‏۳۰ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۱۷

2023-08-30T05:17:27Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۱۷
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	{{شیعه دوازده‌امامی-افقی}}		{{شیعه دوازده‌امامی-افقی}}
	{{مباحث دین}}		{{مباحث دین}}
	{{~~شجره‌نامه رقیه بنت حسین~~}}		{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=بله\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=بله\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

	[[رده:تشیع]]		[[رده:تشیع]]

Shahroudi در ‏۳۰ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۱۵

2023-08-30T05:15:12Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ اوت ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۱۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{شیعه}}		{{شیعه}}
	{{نوارکناری دین در ایران}}		{{نوارکناری دین در ایران}}
	'''شیعه'''، یکی از دو جریان اصلی دین [[اسلام]] به حساب می‌آیند، با اینکه همیشه در جهان اسلام جزو اقلیت به حساب می‌آمدند. شیعه در لغت در حالت غیر مضاف به معنای تابع، پیرو، طرفدار، یاور و نیز گروهی است که بر امری اجماع دارند. در برخی منابع دیگر معنای خاص و [[کلام\|کلامی]] آن را برای اشاره به دوستداران و پیروان عترت [[پیامبر اسلام]] و کسانی که به یاری [[علی ابن ابی‌طالب]] برخاستند به کار برده‌اند. ترکیب اضافی «شیعةُ فلانٍ» به معنای یاران فلانی است.{{پنک\|کیانی فرید\|۱۳۹۹\|ص=۶۰۶}}		'''شیعه'''، یکی از دو جریان اصلی دین [[اسلام]] به حساب می‌آیند، با اینکه همیشه در [[جهان اسلام]] جزو اقلیت به حساب می‌آمدند.{{پنک\|کیانی فرید\|۱۳۹۹\|ص=۶۰۶}}

	== ارجاعات ==		== در لغت ==
			شیعه در لغت در حالت غیر مضاف به معنای تابع، پیرو، طرفدار، یاور و نیز گروهی است که بر امری اجماع دارند. در برخی منابع دیگر معنای خاص و [[کلام\|کلامی]] آن را برای اشاره به دوستداران و پیروان عترت [[پیامبر اسلام]] و کسانی که به یاری [[علی ابن ابی‌طالب]] برخاستند به کار برده‌اند. ترکیب اضافی «شیعةُ فلانٍ» به معنای یاران فلانی است.{{پنک\|کیانی فرید\|۱۳۹۹\|ص=۶۰۶}}

			== پانویس ==

			=== ارجاعات ===
	{{منابع}}		{{منابع}}

	== منابع ==		=== منابع ===
	{{آغاز منابع}}		{{آغاز منابع}}
	* {{یادکرد ژورنال \| ژورنال = دانشنامه جهان اسلام \| عنوان = شیعه (واژه و اصطلاح) \| نام = مریم \| نام خانوادگی = کیانی فرید \| جلد = 28 \| تاریخ = 1399}}		* {{یادکرد ژورنال \| ژورنال = دانشنامه جهان اسلام \| عنوان = شیعه (واژه و اصطلاح) \| نام = مریم \| نام خانوادگی = کیانی فرید \| جلد = 28 \| تاریخ = 1399}}
خط ۱۸:		خط ۲۳:

	[[رده:تشیع]]		[[رده:تشیع]]
			[[رده:فرقه‌های مذهبی]]
			[[رده:فرقه‌های تأسیس شده در قرن ۱ (قمری)]]
			[[رده:مذاهب اسلامی]]

Shahroudi در ‏۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۴۱

2023-07-03T06:41:17Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۴۱
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	{{موضوعات اسلام}}		{{موضوعات اسلام}}
	{{الهیات}}		{{الهیات}}
	{{شیعه-افقی}}		{{شیعه دوازده‌امامی-افقی}}
	{{مباحث دین}}		{{مباحث دین}}
	{{شجره‌نامه رقیه بنت حسین}}		{{شجره‌نامه رقیه بنت حسین}}

	[[رده:تشیع]]		[[رده:تشیع]]

Mojtabakd: /* لید */ اصلاح جمله بندی

2023-05-25T06:57:10Z

لید: اصلاح جمله بندی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۵۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{شیعه}}		{{شیعه}}
	{{نوارکناری دین در ایران}}		{{نوارکناری دین در ایران}}
	'''شیعه'''، ~~با وجود اینکه همیشه اقلیت بوده‌اند، جزو~~ یکی از دو جریان اصلی دین [[اسلام]] به حساب ~~می‌آیند~~. شیعه در لغت در حالت غیر مضاف به معنای تابع، پیرو، طرفدار، یاور و نیز گروهی است که بر امری اجماع دارند. در برخی منابع دیگر معنای خاص و [[کلام\|کلامی]] آن را برای اشاره به دوستداران و پیروان عترت [[پیامبر اسلام]] و کسانی که به یاری [[علی ابن ابی‌طالب]] برخاستند به کار برده‌اند. ترکیب اضافی «شیعةُ فلانٍ» به معنای یاران فلانی است.{{پنک\|کیانی فرید\|۱۳۹۹\|ص=۶۰۶}}		'''شیعه'''، یکی از دو جریان اصلی دین [[اسلام]] به حساب می‌آیند، با اینکه همیشه در جهان اسلام جزو اقلیت به حساب می‌آمدند. شیعه در لغت در حالت غیر مضاف به معنای تابع، پیرو، طرفدار، یاور و نیز گروهی است که بر امری اجماع دارند. در برخی منابع دیگر معنای خاص و [[کلام\|کلامی]] آن را برای اشاره به دوستداران و پیروان عترت [[پیامبر اسلام]] و کسانی که به یاری [[علی ابن ابی‌طالب]] برخاستند به کار برده‌اند. ترکیب اضافی «شیعةُ فلانٍ» به معنای یاران فلانی است.{{پنک\|کیانی فرید\|۱۳۹۹\|ص=۶۰۶}}

	== ارجاعات ==		== ارجاعات ==

Mojtabakd: ایجاد مقاله

2023-05-25T06:39:21Z

ایجاد مقاله

صفحهٔ تازه

{{شیعه}}
{{نوارکناری دین در ایران}}
'''شیعه'''، با وجود اینکه همیشه اقلیت بوده‌اند، جزو یکی از دو جریان اصلی دین [[اسلام]] به حساب می‌آیند. شیعه در لغت در حالت غیر مضاف به معنای تابع، پیرو، طرفدار، یاور و نیز گروهی است که بر امری اجماع دارند. در برخی منابع دیگر معنای خاص و [[کلام|کلامی]] آن را برای اشاره به دوستداران و پیروان عترت [[پیامبر اسلام]] و کسانی که به یاری [[علی ابن ابی‌طالب]] برخاستند به کار برده‌اند. ترکیب اضافی «شیعةُ فلانٍ» به معنای یاران فلانی است.{{پنک|کیانی فرید|۱۳۹۹|ص=۶۰۶}}

== ارجاعات ==
{{منابع}}

== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* {{یادکرد ژورنال | ژورنال = دانشنامه جهان اسلام | عنوان = شیعه (واژه و اصطلاح) | نام = مریم | نام خانوادگی = کیانی فرید | جلد = 28 | تاریخ = 1399}}
{{پایان منابع}}

{{موضوعات اسلام}}
{{الهیات}}
{{شیعه-افقی}}
{{مباحث دین}}
{{شجره‌نامه رقیه بنت حسین}}

[[رده:تشیع]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۲
خط ۱۳:		خط ۱۳:

	این انتخاب باعث اختلاف بین هواداران ابوبکر و طرفداران علی شد. طرفداران علی قائل بودند که او توسط شخص محمد به جانشینی منصوب شده‌است و خلافت باید از آن وی باشد.<ref>{{پک\|Holt\|Lambton\|Lewis\|1977\|ک=Cambridge History of Islam\|زبان=en\|ص=57}}</ref><ref>{{پک\|Madelung\|1997\|ک=Succession to Muhammad\|ص=26–27, 30–43 and 356–60\|زبان=en}}</ref> [[طبری]] در تاریخ خود نقل کرده‌است که گروهی از مخالفان ابوبکر از جمله زبیر در خانهٔ فاطمه گرد آمدند و عمر با تهدید به آتش زدن خانه، آن‌ها را بیرون کرد. علی بعداً گفت که اگر چهل یار داشت قیام می‌کرد.<ref>{{پک\|Madelung\|1997\|ک=Succession to Muhammad\|زبان=en\|ص=43}}</ref> به نوشته پوناوالا علی و بنی‌هاشم تا قبل از مرگ فاطمه (حدود شش ماه) از بیعت با ابوبکر سر باز زدند. علی بر روی حقش پافشاری ننمود، چرا که تمایل نداشت امت نوپای اسلام دچار کشمکش گردد.<ref>{{پک\|Poonawala\|2011\|ف=ʿAlī b. Abī Ṭāleb\|ک=Iranica\|زبان=en}}</ref> بدین ترتیب به تدریج نهاد [[خلافت]] پدید آمد که در خارج از جهان اسلام معادلی ندارد. خلیفه از منزلت رهبری و حق گزینش زمامداران برخوردار بود. انتصاب به خلافت نوعی قرارداد بود که تعهدات متقابلی را بین خلیفه و [[امت]] پدیدمی‌آورد.<ref>{{پک\|Holt\|Lambton\|Lewis\|1977\|ک=Cambridge History of Islam\|زبان=en\|ص=57-58}}</ref>		این انتخاب باعث اختلاف بین هواداران ابوبکر و طرفداران علی شد. طرفداران علی قائل بودند که او توسط شخص محمد به جانشینی منصوب شده‌است و خلافت باید از آن وی باشد.<ref>{{پک\|Holt\|Lambton\|Lewis\|1977\|ک=Cambridge History of Islam\|زبان=en\|ص=57}}</ref><ref>{{پک\|Madelung\|1997\|ک=Succession to Muhammad\|ص=26–27, 30–43 and 356–60\|زبان=en}}</ref> [[طبری]] در تاریخ خود نقل کرده‌است که گروهی از مخالفان ابوبکر از جمله زبیر در خانهٔ فاطمه گرد آمدند و عمر با تهدید به آتش زدن خانه، آن‌ها را بیرون کرد. علی بعداً گفت که اگر چهل یار داشت قیام می‌کرد.<ref>{{پک\|Madelung\|1997\|ک=Succession to Muhammad\|زبان=en\|ص=43}}</ref> به نوشته پوناوالا علی و بنی‌هاشم تا قبل از مرگ فاطمه (حدود شش ماه) از بیعت با ابوبکر سر باز زدند. علی بر روی حقش پافشاری ننمود، چرا که تمایل نداشت امت نوپای اسلام دچار کشمکش گردد.<ref>{{پک\|Poonawala\|2011\|ف=ʿAlī b. Abī Ṭāleb\|ک=Iranica\|زبان=en}}</ref> بدین ترتیب به تدریج نهاد [[خلافت]] پدید آمد که در خارج از جهان اسلام معادلی ندارد. خلیفه از منزلت رهبری و حق گزینش زمامداران برخوردار بود. انتصاب به خلافت نوعی قرارداد بود که تعهدات متقابلی را بین خلیفه و [[امت]] پدیدمی‌آورد.<ref>{{پک\|Holt\|Lambton\|Lewis\|1977\|ک=Cambridge History of Islam\|زبان=en\|ص=57-58}}</ref>

			== خاستگاه عقیدتی شیعه ==
			شعیان همواره وفاداری خود به یاد علی را در [[کوفه]]، پایتخت سابق او، حفظ کردند. شعیان معتقد بودند که اختلافات تراژیک میان [[مسلمان\|مسلمانان]] پس از درگذشت پیامبر اسلام نتیجه ترک گناه‌آلود خانواده محمد بود. آنها بر این باور بودند که اگر یک امام از خاندان پیامبر اسلام که به‌طور الهی انتخاب شده باشد، به جای حکام فاسد و دنیادار آن زمان قدرت را به دست گیرد، همه چیز به‌درستی خواهد بود. به تدریج، این نگرش اولیه به «علی‌دوستی» به انتظارات مهدوی و ستایش از کسانی که از نسل علی بودند و به‌عنوان رهبران جامعه صالح شناخته می‌شدند، تبدیل شد.<ref>{{پک\|blankinship\|2008\|ک=Classical Islamic Theology\|ف=The early creed\|زبان=en\|ص=۴۰-۴۱}}</ref>

			کاتالیزور این فرآیند، کشتار تراژیک [[حسین بن علی]] و خانواده‌اش در [[نبرد کربلا\|کربلا]] بود که در [[عراق]] اتفاق افتاد. پس از این حادثه، یک شورش شیعه در کوفه (۶۸۵–۶۸۷) به رهبری [[محمد بن حنفیه]] (پسر علی) به نام [[مختار ثقفی]] رخ داد که حاوی انتظارات مهدوی و برخی گرایش‌های افراطی بود، که حتی پس از شکست آن شورش نیز ادامه داشت. این شورش شیعی همچنین باعث بروز برخی آموزه‌های افراطی شد که حتی خلافت‌های [[خلافت ابوبکر\|ابوبکر]] و [[خلافت عمر بن خطاب\|عمر]] را محکوم می‌کرد.

			گرچه جنبش شیعی در ابتدا موفق نشد و بیشتر شورش‌ها با شکست مواجه شد، اما راه‌حل سیاسی ساده اولیه آنها برای مقابله با استبداد اموی در نهایت پشتیبانی قابل توجهی پیدا کرد، به‌ویژه در پایان [[خلافت بنی‌امیه\|دوران اموی]] که شرایط بدتر شد.<ref>{{پک\|blankinship\|2008\|ک=Classical Islamic Theology\|ف=The early creed\|زبان=en\|ص=۴۰-۴۱}}</ref>

			شیعه‌های اولیه به شدت تقسیم شده بودند و هر گروه به امام خاصی وفادار بود. برخی از این گروه‌ها شدت بیشتری در ترویج رهبری سیاسی امام خود نشان می‌دادند، در حالی که گروه‌های کمتر فعال طولانی‌تر دوام می‌آوردند. از دیدگاه مخالفان [[سنی]]، گروه معتدل‌تر در میان شیعه‌ها، [[زیدیه\|زیدیه‌ها]] بودند که از [[قیام زید بن علی\|زید بن علی]] (فرزند حسین) نشأت گرفته بودند و اعتقاد داشتند که امام می‌تواند انتخابی باشد و امام از فردی که به‌عنوان امام شناخته نمی‌شود (مفضول) نیز قابل قبول است.<ref>{{پک\|blankinship\|2008\|ک=Classical Islamic Theology\|ف=The early creed\|زبان=en\|ص=۴۰-۴۱}}</ref>

			این دیدگاه به راحتی خلافت‌های ابوبکر و عمر را مشروع می‌دانست و لذا مشکلاتی برای حکومت‌ها و اکثریت سنی به وجود نمی‌آورد. در مقابل، گروه [[شیعه دوازده‌امامی\|امامیه‌ها]] یا دوازده‌امامی‌ها، پس از درگذشت [[حسن عسکری\|امام یازدهمشان]] و [[غیبت کبری\|غیبت]] [[حجت بن الحسن\|امام دوازدهمشان]] در سال ۸۷۴، به‌طور کامل به رهبری از نسل علی و فاطمه اعتقاد داشتند و هر امام را به‌طور الهی از پیشینیان خود منصوب می‌دیدند. این باور باعث شد که امامیه‌ها به شدت با حکومت عباسیان درگیر شوند، که پس از سرنگونی امویان در سال ۷۵۰ به قدرت رسیدند.<ref>{{پک\|blankinship\|2008\|ک=Classical Islamic Theology\|ف=The early creed\|زبان=en\|ص=۴۰-۴۱}}</ref>

			یکی از مهم‌ترین کاتالیزورها در شکل‌گیری تفکر امامیه، [[هشام بن حکم\|هشام بن حکم کُوفی]] (د. ۷۹۵ یا بعدتر) بود که اعتقاد داشت هر امام به‌طور خاص از پیشینی خود منصوب شده و تمام امامان [[عصمت\|معصوم]] بودند. هشام به‌طور غیرمستقیم بر جبرگرایی تأکید داشت، هرچند که مسئولیت انسان‌ها را برای اعمالشان نیز می‌پذیرفت. بسیاری از این دیدگاه‌های متافیزیکی در ادامه توسط شیعه‌ها مورد بازنگری قرار گرفتند.<ref>{{پک\|blankinship\|2008\|ک=Classical Islamic Theology\|ف=The early creed\|زبان=en\|ص=۴۰-۴۱}}</ref>

			یکی دیگر از شاخه‌های مهم شیعه بعد از ۸۵۰، [[اسماعیلیه\|اسماعیلیه‌ها]] بودند که هفت امام را به رسمیت می‌شناختند که به [[اسماعیل بن جعفر صادق]] (د. ۷۶۵) ختم می‌شد. این گروه که زمانی از نظر سیاسی فعال نبودند و در نظریه‌پردازی‌های عرفانی مشغول بودند، از سال ۸۷۸ شروع به فعالیت انقلابی شدید کردند و در بسیاری از تاریخ اسلام، اسماعیلیه‌ها مهم‌ترین شاخه‌های شیعه بودند.<ref>{{پک\|blankinship\|2008\|ک=Classical Islamic Theology\|ف=The early creed\|زبان=en\|ص=۴۰-۴۱}}</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==