https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8_%D8%B2%D9%86%D8%ACصاحب زنج - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-13T05:48:21Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8_%D8%B2%D9%86%D8%AC&diff=177649&oldid=prevShahroudi: +رده:درگذشتگان ۲۷۰ (قمری)، +رده:اهالی بصره (هاتکت)، ابرابزار2026-06-12T19:14:43Z<p>+<a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%86_%DB%B2%DB%B7%DB%B0_(%D9%82%D9%85%D8%B1%DB%8C)" title="رده:درگذشتگان ۲۷۰ (قمری)">رده:درگذشتگان ۲۷۰ (قمری)</a>، +<a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D8%A8%D8%B5%D8%B1%D9%87" title="رده:اهالی بصره">رده:اهالی بصره</a> (<a href="/fa/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84:%D9%87%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%AA" title="اسلامیکال:هاتکت">هاتکت</a>)، ابرابزار</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۲ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۱۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">خط ۲۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:افراد ایرانی بحرانیتبار]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:افراد ایرانی بحرانیتبار]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:اهالی بصره]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اهالی ری]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اهالی ری]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:بحرانیان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:بحرانیان]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:خوارج]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:خوارج]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:درگذشتگان ۲۷۰ (قمری)]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:صفاریان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:صفاریان]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:قرمطیان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:قرمطیان]]</div></td></tr>
</table>Shahroudihttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8_%D8%B2%D9%86%D8%AC&diff=177648&oldid=prevShahroudi: −رده:خلافت عباسی، −رده:زنگبار (هاتکت)2026-06-12T19:13:33Z<p>−<a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%AA_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C" title="رده:خلافت عباسی">رده:خلافت عباسی</a>، −<a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B2%D9%86%DA%AF%D8%A8%D8%A7%D8%B1" title="رده:زنگبار">رده:زنگبار</a> (<a href="/fa/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84:%D9%87%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%AA" title="اسلامیکال:هاتکت">هاتکت</a>)</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۲ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۱۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l26">خط ۲۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اهالی ری]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اهالی ری]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:بحرانیان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:بحرانیان]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:خلافت عباسی]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:خوارج]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:خوارج]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:زنگبار]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:صفاریان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:صفاریان]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:قرمطیان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:قرمطیان]]</div></td></tr>
</table>Shahroudihttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8_%D8%B2%D9%86%D8%AC&diff=177647&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2026-06-12T19:12:29Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''صاحب زنج''' عنوانی است که در منابع تاریخی به '''علی بن محمد'''، رهبر [[قیام زنگیان]] در سدهٔ سوم هجری، اطلاق شده است. او در نواحی [[بصره]] و جنوب [[عراق]] با گرد آوردن گروهی از زنگیان و بردگان، شورشی گسترده پدیدآورد که چند سال [[خلافت بنیعباس|خلافت عباسیان]] را با بحران روبهرو ساخت. دربارهٔ نسب و هویت او در منابع اختلاف هست و او خود نیز در دورههای مختلف نسبهای متفاوتی برای خویش ادعا میکرد.<br />
<br />
== نسب ==<br />
در برخی منابع، نام او علی بن محمد بن احمد بن عیسی بن زید بن علی بن حسین آمده است. در گزارشهایی دیگر، نام او علی بن محمد بن عبدالرحیم و از طایفهٔ [[عبدالقیس|عبد قیس]] دانسته شده است. او در مقاطع مختلف، برای جلب پیروان، نسب خود را به شاخههای گوناگون [[علوی (نسب)|علوی]] یا [[بنیهاشم|هاشمی]] منسوب میکرد و همین امر سبب اختلاف روایات دربارهٔ اصل و نسب او شده است.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=صاحب زنج}}</ref><br />
<br />
== زندگی ==<br />
صاحب زنج در آغاز با برخی از وابستگان [[منتصر عباسی]] ارتباط داشت و آنان را مدح میگفت و از این راه صله میگرفت. سپس در سال ۲۴۹ق از [[سامرا]] به [[بحرین]] رفت و در [[هجر]] مردم را به اطاعت از خود فراخواند. او در آنجا نسبی تازه برای خود ادعا کرد و توانست گروهی را پیرامون خویش گرد آورد. در [[بحرین]] و [[احساء]] مدعی امامت شد و حتی از کرامات و الهام سخن گفت، اما پس از درگیریها و شکستهایی ناچار آن نواحی را ترک کرد.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=صاحب زنج}}</ref><br />
<br />
او در سال ۲۵۴ قمری به [[بصره]] رفت و در میان برخی از گروهها و قبایل آن ناحیه، از جمله [[بنیضبیعه]]، هوادارانی یافت. در آن هنگام بصره گرفتار کشمکشهای داخلی بود و او کوشید از این آشفتگی بهره گیرد، اما دعوتش در شهر با پذیرش عمومی روبهرو نشد و پس از تعقیب عامل بصره، به [[بغداد]] گریخت. در بغداد نیز مدتی ماند و با طرح ادعاهای تازه، از جمله آگاهی از ضمایر پیروان، گروهی را به خود جذب کرد. در [[رمضان]] سال ۲۵۵ قمری بار دیگر به بصره بازگشت و این بار در نواحی سباخ و پیرامون آن، با جلب زنگیان و بردگان، جنبش خود را سامان داد. به گفتهٔ منابع، او غلامان را با وعدهٔ رهایی از بردگی، دستیابی به مال و زمین، و رهایی از رنج و سختی به سوی خود فراخواند. نخستین پیروانش گروهی از غلامان و کارگران بودند که در شرایط دشوار زندگی میکردند. صاحب زنج برای استحکام پیوند با آنان، خطبه میخواند، وعدههای اقتصادی و اجتماعی میداد و از نارضایتیهای موجود بهره میبرد.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=صاحب زنج}}</ref><br />
<br />
با گسترش پیروان، او برای آنان فرماندهانی از میان خودشان تعیین کرد و به غارت روستاها و مواضع پیرامون بصره پرداخت. نیروهای او در چند نبرد، سپاهیان بصره را شکست دادند، کشتیها و اموال بسیار به دست آوردند و بر بخشهایی از نواحی اطراف چیره شدند. صاحب زنج در ادامه به [[اهواز]]، [[شوش]] و [[شوشتر]] نیز تاخت و ویرانی و کشتار فراوانی پدیدآورد. خانهها و آبادیهای بسیاری در این حملات سوخت و هر نیرویی که از بغداد برای مقابله با او اعزام میشد، مدتی با دشواری و شکست روبهرو میگردید. شورش زنگیان چند سال ادامه یافت و به یکی از مهمترین بحرانهای نظامی و اجتماعی عصر عباسی بدل شد. سرانجام در سال ۲۶۱ قمری، [[معتمد عباسی]] برادر خود [[موفق عباسی|ابواحمد موفق]] را مأمور نبرد با زنگیان کرد. موفق با سپاهی مجهز راهی بصره شد و جنگهای سختی میان دو طرف درگرفت. به تدریج قلمرو و توان صاحب زنج کاهش یافت و در سال ۲۶۹ قمری به ناحیهٔ نهر بوالخصیب عقب نشست. در این مرحله، سپاه او با تنگنای شدید و قحطی روبهرو شد و کارش رو به زوال رفت.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=صاحب زنج}}</ref><br />
<br />
== درگذشت ==<br />
در سال ۲۷۰ قمری، با حملهای همهجانبه که به فرمان [[ابوالعباس]]، فرزند موفق، انجام شد، سپاه صاحب زنج از هم پاشید و خود او کشته شد. ابوالعباس دوازده روز مانده از [[جمادیالاولی]]، سر او را به بغداد برد و بدینگونه قیام زنگیان پایان یافت.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=صاحب زنج}}</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۲|اندازه=ریز}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد دانشنامه|نام=عباسعلی|نام خانوادگی=اختری|مقاله=صاحب زنج|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}}<br />
<br />
{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=بله|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر|نیازمند تصویر=خیر|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی}}<br />
<br />
[[رده:افراد ایرانی بحرانیتبار]]<br />
[[رده:اهالی ری]]<br />
[[رده:بحرانیان]]<br />
[[رده:خلافت عباسی]]<br />
[[رده:خوارج]]<br />
[[رده:زنگبار]]<br />
[[رده:صفاریان]]<br />
[[رده:قرمطیان]]</div>Shahroudi