عالم ذر - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: ابرابزار

2026-04-22T01:32:00Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۱:۳۲
خط ۱:		خط ۱:
	~~بحث عالم ذر برگرفته~~ از ~~آیات و روایات~~ است. ~~در قرآن برخی آیات وجود دارد (اعراف:۱۰۱و۱۷۴-نجم:۱۵۶-یس:۶۰و۶۱-احزاب:۸)~~ که ~~به عقیده مفسران به نحوی بروجودعالمی~~ دلالت ~~دارد که درآن از انسان برربوبیت خداعهدگرفته شده است~~.~~<ref>{{پک\|مصطفایی\|کبیر\|۱۳۹۴\|ف=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن}}</ref>~~		'''ذَرّ''' جمع «ذَرّة» است و از همین معنا، تعبیر «عالم ذر» پدید آمده است. دربارهٔ عالم ذر، روایاتی از امامان شیعه نقل شده که هم از نظر سند و هم از جهت دلالت و معنا مورد نقد قرار گرفته‌اند.

	== ~~در قرآن~~ ==		== واژه‌شناسی ==
	~~مشهورترین آنهادراین زمینه~~ این ~~آیات هستند:~~		واژه «ذرّ» در اصل جمع «ذَرّة» است و در ادبیات دینی، ترکیب «عالم ذر» بر پایه همین واژه شکل گرفته است. در روایات منسوب به معصومان دربارهٔ «عالم ذر» گزارشی آمده که بر اساس آن، خداوند پس از آفرینش آدم، نسل او را به صورت ذراتی همچون مورچه از پشت او بیرون آورد، به آنان عقل و ادراک عطا کرد، با آنان سخن گفت و ربوبیت خود و رسالت پیامبران را به ایشان شناساند. در این گزارش‌ها آمده است که آن ذرات به ربوبیت الهی اقرار کردند و خداوند آنان را بر این امر گواه گرفت.<ref>{{پک\|اختری\|۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|ف=ذر}}</ref>

	~~'''~~سوره [[اعراف]]، آیه ~~۱۷۲'''~~		== در منابع اسلامی ==
			این روایات به آیه‌ای از سوره اعراف مرتبط دانسته شده است: «وَإِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَیٰ أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّکُمْ قَالُوا بَلَیٰ شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِنَّا کُنَّا عَنْ هٰذَا غَافِلِینَ أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَکَ آبَاؤُنَا…» ([[آیه ۱۷۲ سوره اعراف\|اعراف، ۱۷۲]]–[[آیه ۱۷۳ سوره اعراف\|۱۷۳]]). در این آیه، از گرفتن نسل فرزندان [[آدم]] از پشت آنان، گواه گرفتن ایشان بر خویش و اقرار به ربوبیت الهی سخن گفته شده است.<ref>{{پک\|اختری\|۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|ف=ذر}}</ref><ref>{{پک\|مصطفایی\|کبیر\|۱۳۹۴\|ف=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن}}</ref>

	وَإِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَیٰ أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّکُمْ ۖ قَالُوا بَلَیٰ شَهِدْنَا ۛ أَنْ تَقُولُوا یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِنَّا کُنَّا عَنْ هٰذَا غَافِلِینَ		در ارزیابی این روایات گزارش شده است که از نظر سند ضعیف و نامعتبرند و از جهت دلالت نیز با متن آیه سازگار دانسته نشده‌اند. از جمله نکات مورد توجه آن است که آیه، مخاطب را «بنی‌آدم» معرفی می‌کند، نه خود آدم، و هدف از این گواه‌گیری را [[حجت]] بودن آن در روز [[قیامت]] می‌داند؛ به گونه‌ای که انسان‌ها نتوانند به غفلت از [[خداشناسی]] یا تأثیر محیط شرک بر تربیت خود استناد کنند. با این حال، اگر آن صحنه به یاد انسان‌ها نمانده باشد، دشوار است که چنین واقعه‌ای مبنای احتجاج بر آنان قرار گیرد.<ref>{{پک\|اختری\|۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|ف=ذر}}</ref><ref>{{پک\|قراملکی\|۱۳۷۳\|ف=نگاهی به عالم ذر}}</ref>

	~~'''آیه ۱۷۳'''~~		به همین سبب، گروهی از مفسران، مراد آیه را نه عالم مستقلّی به نام «عالم ذر»، بلکه بیان فطری بودن خداشناسی در نهاد انسان دانسته‌اند. بر پایه این تفسیر، خداوند شناخت آفریدگار را در سرشت انسان قرار داده و [[عقل]] را ــ که در روایتی از پیامبر اسلام به «پیامبر درونی» هر انسان تعبیر شده ــ به او بخشیده است. بر این اساس، انسان عاقل با تکیه بر فطرت و عقل، اگر در نظام آفرینش بیندیشد، به وجود آفریننده و ناظم جهان پی می‌برد و همین بنا می‌تواند مبنای گواه گرفتن انسان‌ها بر ربوبیت خدا و مسئولیت آنان در روز حساب باشد.<ref>{{پک\|اختری\|۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|ف=ذر}}</ref>

	أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَکَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَکُنَّا ذُرِّیَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ ۖ أَفَتُهْلِکُنَا بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ

	~~'''~~آیه ~~۱۷۴'''~~

	~~وَکَذٰلِکَ نُفَصِّلُ الْآیَاتِ وَلَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ~~

	~~و هنگامی راکه [[پروردگارت]] ازدست فرزندان آدم [[ذریه]] ی آنان~~ را برگرفت وایشان رابرخودشان گواه ساخت که آیاپروردگارشمانیستم؟ گفتند:چرا گواهی دادیم تامبادادرروزقیامت بگویید:ما ازاین امرغافل بودیم یابگوییدپدران ماپیش ازاین مشرک بوده اندومافرزندانی پس از ایشان بودیم آیامارابه خاطرآنچه باطل اندیشان انجام داده‌اند هلاک می‌کنی واین گونه آیات خود رابه تفصیل بیان ~~می‌کنیم وباشدکه آنان به سوی حق بازگردند.~~

	~~== در روایات ==~~
	~~در مورد وجود عالم ذر، روایات متعددی از طریق [[ائمه]] وارد شده که~~ در ~~آن‌ها مطالب مختلفی دربارهٔ جزئیات این عالم بیان گردیده است~~. ~~آنچه از این روایات استفاده می‌شود،~~ این ~~است که~~ خداوند ~~متعال با فرزندان آدم سخن گفته~~ و ~~این فرزندان به صورت ذراتی از~~ [[~~صلب آدم~~]] ~~یا از گل باقی‌مانده او خارج شدند، ندای الهی~~ را ~~شنیدند و سپس دوباره به صلب آدم بازگشتند.~~

	~~اما اینکه آیا همه بنی‌آدم~~ در ~~آن عالم~~ به ندای «[[ألست»]] پاسخ مثبت دادند یا برخی در همان‌جا نیز نفاق و دورویی نشان دادند، در روایات اختلاف وجود دارد. ما در این نوشتار، برای پرهیز از طولانی شدن بحث، تنها به ~~چهارروایت دربارهٔ عالم ذر بسنده می‌کنیم~~.

	~~۱- پیامبراسلام فرمودند: «[[خداوند متعال]] پس از خلق آدم، فرزندان وی را ازظهرو پشتش خارج کرد و فرمود که~~ این ~~گروه در بهشت قرار گیرند وبر این کار، ابایی نیست~~ و ~~گروه دیگر~~ در ~~آتش و من از این کارابایی ندارم.»~~

	۲- محمدابن علی فرمودند: «خداوند از پشت آدم ذریه اوراتاروزقیامت خارج کرد؛ واینها مانند ذرات بی‌شمار خارج شدند. سپس خداوند به ~~آنها قوهٔ شناخت~~ و ~~معرفت فرمود~~ و ~~مرتبهٔ خویش را به آنهاشناساند،~~ و ~~اگر این نبود، هیچ‌کس پروردگار خویش را نمی‌شناخت~~.»<ref>{{پک\|~~قراملکی~~\|~~۱۳۷۳~~\|ف=~~نگاهی به عالم~~ ذر}}</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		=== ارجاعات ===
			{{پانویس\|۴\|اندازه=ریز}}

	=== منابع ===		=== منابع ===
			* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=اختری\|نام=عباسعلی\|مقاله=ذر\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=آرایه\|مکان=تهران}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمد\|نام خانوادگی۱=مصطفایی\|نام۲=یحیی\|نام خانوادگی۲=کبیر\|عنوان=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن\|صفحه=۴۹ تا۷۰\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/361287/چگونگی-عالم-ذر-با-بررسی-و-نقد-نظریات-مربوط-به-آن\|سال=۱۳۹۴}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمد\|نام خانوادگی۱=مصطفایی\|نام۲=یحیی\|نام خانوادگی۲=کبیر\|عنوان=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن\|صفحه=۴۹ تا۷۰\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/361287/چگونگی-عالم-ذر-با-بررسی-و-نقد-نظریات-مربوط-به-آن\|سال=۱۳۹۴}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمدحسن\|نام خانوادگی۱=قدردان قراملکی\|شماره=۵۸\|عنوان=نگاهی به عالم ذر\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/105318/نگاهی-به-عالم-ذر\|سال=۱۳۷۳}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمدحسن\|نام خانوادگی۱=قدردان قراملکی\|شماره=۵۸\|عنوان=نگاهی به عالم ذر\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/105318/نگاهی-به-عالم-ذر\|سال=۱۳۷۳}}

			{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=بله\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

			{{رشد انسان}}

	[[رده:اصطلاحات اسلامی]]		[[رده:اصطلاحات اسلامی]]
	[[رده:اصطلاحات فقهی]]		[[رده:اصطلاحات فقهی]]
	[[رده:اصطلاحات قرآنی]]		[[رده:اصطلاحات قرآنی]]

	~~{{رشد انسان}}~~

Shahroudi: ابرابزار

2025-12-12T03:59:52Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۳:۵۹
خط ۱۷:		خط ۱۷:

	و هنگامی راکه [[پروردگارت]] ازدست فرزندان آدم [[ذریه]] ی آنان را برگرفت وایشان رابرخودشان گواه ساخت که آیاپروردگارشمانیستم؟ گفتند:چرا گواهی دادیم تامبادادرروزقیامت بگویید:ما ازاین امرغافل بودیم یابگوییدپدران ماپیش ازاین مشرک بوده اندومافرزندانی پس از ایشان بودیم آیامارابه خاطرآنچه باطل اندیشان انجام داده‌اند هلاک می‌کنی واین گونه آیات خود رابه تفصیل بیان می‌کنیم وباشدکه آنان به سوی حق بازگردند.		و هنگامی راکه [[پروردگارت]] ازدست فرزندان آدم [[ذریه]] ی آنان را برگرفت وایشان رابرخودشان گواه ساخت که آیاپروردگارشمانیستم؟ گفتند:چرا گواهی دادیم تامبادادرروزقیامت بگویید:ما ازاین امرغافل بودیم یابگوییدپدران ماپیش ازاین مشرک بوده اندومافرزندانی پس از ایشان بودیم آیامارابه خاطرآنچه باطل اندیشان انجام داده‌اند هلاک می‌کنی واین گونه آیات خود رابه تفصیل بیان می‌کنیم وباشدکه آنان به سوی حق بازگردند.

	== در روایات ==		== در روایات ==
	در مورد وجود عالم ذر، روایات متعددی از طریق [[ائمه]] وارد شده که در آن‌ها مطالب مختلفی دربارهٔ جزئیات این عالم بیان گردیده است. آنچه از این روایات استفاده می‌شود، این است که خداوند متعال با فرزندان آدم سخن گفته و این فرزندان به صورت ذراتی از [[صلب آدم]] یا از گل باقی‌مانده او خارج شدند، ندای الهی را شنیدند و سپس دوباره به صلب آدم بازگشتند.		در مورد وجود عالم ذر، روایات متعددی از طریق [[ائمه]] وارد شده که در آن‌ها مطالب مختلفی دربارهٔ جزئیات این عالم بیان گردیده است. آنچه از این روایات استفاده می‌شود، این است که خداوند متعال با فرزندان آدم سخن گفته و این فرزندان به صورت ذراتی از [[صلب آدم]] یا از گل باقی‌مانده او خارج شدند، ندای الهی را شنیدند و سپس دوباره به صلب آدم بازگشتند.
خط ۳۵:		خط ۳۶:
	[[رده:اصطلاحات فقهی]]		[[رده:اصطلاحات فقهی]]
	[[رده:اصطلاحات قرآنی]]		[[رده:اصطلاحات قرآنی]]

			{{رشد انسان}}

Shahroudi در ‏۲۹ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۲:۳۰

2025-09-29T02:30:42Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۲:۳۰
خط ۱:		خط ۱:
	بحث عالم ذر برگرفته از آیات و روایات است. در قرآن برخی آیات وجود دارد (اعراف:۱۰۱و۱۷۴-نجم:۱۵۶-یس:۶۰و۶۱-احزاب:۸) که به عقیده مفسران به نحوی بروجودعالمی دلالت دارد که درآن از انسان برربوبیت خداعهدگرفته شده است.<ref>{{پک\|مصطفایی\|کبیر\|۱۳۹۴\|ف=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن}}</ref>مشهورترین آنهادراین زمینه این آیات هستند:		بحث عالم ذر برگرفته از آیات و روایات است. در قرآن برخی آیات وجود دارد (اعراف:۱۰۱و۱۷۴-نجم:۱۵۶-یس:۶۰و۶۱-احزاب:۸) که به عقیده مفسران به نحوی بروجودعالمی دلالت دارد که درآن از انسان برربوبیت خداعهدگرفته شده است.<ref>{{پک\|مصطفایی\|کبیر\|۱۳۹۴\|ف=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن}}</ref>

			== در قرآن ==
			مشهورترین آنهادراین زمینه این آیات هستند:

	'''سوره [[اعراف]]، آیه ۱۷۲'''		'''سوره [[اعراف]]، آیه ۱۷۲'''
خط ۱۴:		خط ۱۷:

	و هنگامی راکه [[پروردگارت]] ازدست فرزندان آدم [[ذریه]] ی آنان را برگرفت وایشان رابرخودشان گواه ساخت که آیاپروردگارشمانیستم؟ گفتند:چرا گواهی دادیم تامبادادرروزقیامت بگویید:ما ازاین امرغافل بودیم یابگوییدپدران ماپیش ازاین مشرک بوده اندومافرزندانی پس از ایشان بودیم آیامارابه خاطرآنچه باطل اندیشان انجام داده‌اند هلاک می‌کنی واین گونه آیات خود رابه تفصیل بیان می‌کنیم وباشدکه آنان به سوی حق بازگردند.		و هنگامی راکه [[پروردگارت]] ازدست فرزندان آدم [[ذریه]] ی آنان را برگرفت وایشان رابرخودشان گواه ساخت که آیاپروردگارشمانیستم؟ گفتند:چرا گواهی دادیم تامبادادرروزقیامت بگویید:ما ازاین امرغافل بودیم یابگوییدپدران ماپیش ازاین مشرک بوده اندومافرزندانی پس از ایشان بودیم آیامارابه خاطرآنچه باطل اندیشان انجام داده‌اند هلاک می‌کنی واین گونه آیات خود رابه تفصیل بیان می‌کنیم وباشدکه آنان به سوی حق بازگردند.
	~~----~~		== در روایات ==

	== ~~[[عالم ذر]] از نگاه~~ روایات ==
	در مورد وجود عالم ذر، روایات متعددی از طریق [[ائمه]] وارد شده که در آن‌ها مطالب مختلفی دربارهٔ جزئیات این عالم بیان گردیده است. آنچه از این روایات استفاده می‌شود، این است که خداوند متعال با فرزندان آدم سخن گفته و این فرزندان به صورت ذراتی از [[صلب آدم]] یا از گل باقی‌مانده او خارج شدند، ندای الهی را شنیدند و سپس دوباره به صلب آدم بازگشتند.		در مورد وجود عالم ذر، روایات متعددی از طریق [[ائمه]] وارد شده که در آن‌ها مطالب مختلفی دربارهٔ جزئیات این عالم بیان گردیده است. آنچه از این روایات استفاده می‌شود، این است که خداوند متعال با فرزندان آدم سخن گفته و این فرزندان به صورت ذراتی از [[صلب آدم]] یا از گل باقی‌مانده او خارج شدند، ندای الهی را شنیدند و سپس دوباره به صلب آدم بازگشتند.

خط ۲۵:		خط ۲۶:
	۲- محمدابن علی فرمودند: «خداوند از پشت آدم ذریه اوراتاروزقیامت خارج کرد؛ واینها مانند ذرات بی‌شمار خارج شدند. سپس خداوند به آنها قوهٔ شناخت و معرفت فرمود و مرتبهٔ خویش را به آنهاشناساند، و اگر این نبود، هیچ‌کس پروردگار خویش را نمی‌شناخت.»<ref>{{پک\|قراملکی\|۱۳۷۳\|ف=نگاهی به عالم ذر}}</ref>		۲- محمدابن علی فرمودند: «خداوند از پشت آدم ذریه اوراتاروزقیامت خارج کرد؛ واینها مانند ذرات بی‌شمار خارج شدند. سپس خداوند به آنها قوهٔ شناخت و معرفت فرمود و مرتبهٔ خویش را به آنهاشناساند، و اگر این نبود، هیچ‌کس پروردگار خویش را نمی‌شناخت.»<ref>{{پک\|قراملکی\|۱۳۷۳\|ف=نگاهی به عالم ذر}}</ref>

	=== پانویس ===		== پانویس ==
	~~----~~
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	== منابع ==		=== منابع ===
	* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمد\|نام خانوادگی۱=مصطفایی\|نام۲=یحیی\|نام خانوادگی۲=کبیر\|عنوان=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن\|صفحه=۴۹ تا۷۰\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/361287/چگونگی-عالم-ذر-با-بررسی-و-نقد-نظریات-مربوط-به-آن\|سال=۱۳۹۴}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمد\|نام خانوادگی۱=مصطفایی\|نام۲=یحیی\|نام خانوادگی۲=کبیر\|عنوان=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن\|صفحه=۴۹ تا۷۰\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/361287/چگونگی-عالم-ذر-با-بررسی-و-نقد-نظریات-مربوط-به-آن\|سال=۱۳۹۴}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمدحسن\|نام خانوادگی۱=قدردان قراملکی\|شماره=۵۸\|عنوان=نگاهی به عالم ذر\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/105318/نگاهی-به-عالم-ذر\|سال=۱۳۷۳}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمدحسن\|نام خانوادگی۱=قدردان قراملکی\|شماره=۵۸\|عنوان=نگاهی به عالم ذر\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/105318/نگاهی-به-عالم-ذر\|سال=۱۳۷۳}}

Shahroudi: ابرابزار

2025-09-29T02:29:38Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۲:۲۹
خط ۱:		خط ۱:
	بحث عالم ~~ذربرگرفته ازآیات~~ و روایات است .~~درقرآن~~ برخی آیات ~~وجوددارد~~(اعراف:۱۰۱و۱۷۴-نجم:۱۵۶-یس:۶۰و۶۱-احزاب:۸) که به عقیده مفسران به نحوی بروجودعالمی دلالت دارد که درآن از انسان برربوبیت خداعهدگرفته شده است.<ref>{{پک\|مصطفایی\|کبیر\|۱۳۹۴\|ف=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن}}</ref>مشهورترین آنهادراین زمینه این آیات هستند:		بحث عالم ذر برگرفته از آیات و روایات است. در قرآن برخی آیات وجود دارد (اعراف:۱۰۱و۱۷۴-نجم:۱۵۶-یس:۶۰و۶۱-احزاب:۸) که به عقیده مفسران به نحوی بروجودعالمی دلالت دارد که درآن از انسان برربوبیت خداعهدگرفته شده است.<ref>{{پک\|مصطفایی\|کبیر\|۱۳۹۴\|ف=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن}}</ref>مشهورترین آنهادراین زمینه این آیات هستند:

	'''سوره [[اعراف]]، آیه ۱۷۲'''		'''سوره [[اعراف]]، آیه ۱۷۲'''

	وَإِذْ أَخَذَ ~~رَبُّكَ~~ مِنْ ~~بَنِي~~ آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ~~ذُرِّيَّتَهُمْ~~ وَأَشْهَدَهُمْ ~~عَلَىٰ~~ أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ ~~بِرَبِّكُمْ~~ ۖ قَالُوا ~~بَلَىٰ~~ شَهِدْنَا ۛ أَنْ تَقُولُوا ~~يَوْمَ الْقِيَامَةِ~~ إِنَّا ~~كُنَّا~~ عَنْ ~~هَٰذَا غَافِلِينَ~~		وَإِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَیٰ أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّکُمْ ۖ قَالُوا بَلَیٰ شَهِدْنَا ۛ أَنْ تَقُولُوا یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِنَّا کُنَّا عَنْ هٰذَا غَافِلِینَ

	'''آیه ۱۷۳'''		'''آیه ۱۷۳'''

	أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا ~~أَشْرَكَ~~ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ ~~وَكُنَّا ذُرِّيَّةً~~ مِنْ بَعْدِهِمْ ۖ ~~أَفَتُهْلِكُنَا~~ بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ		أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَکَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَکُنَّا ذُرِّیَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ ۖ أَفَتُهْلِکُنَا بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ

	'''آیه ۱۷۴'''		'''آیه ۱۷۴'''

	~~وَكَذَٰلِكَ~~ نُفَصِّلُ ~~الْآيَاتِ~~ وَلَعَلَّهُمْ ~~يَرْجِعُونَ~~		وَکَذٰلِکَ نُفَصِّلُ الْآیَاتِ وَلَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ

	و هنگامی راکه [[پروردگارت]] ازدست فرزندان آدم [[ذریه]] ی آنان را برگرفت وایشان رابرخودشان گواه ساخت که ~~آیاپروردگارشمانیستم؟گفتند~~:چرا گواهی دادیم تامبادادرروزقیامت بگویید:ما ازاین امرغافل بودیم یابگوییدپدران ماپیش ازاین مشرک بوده اندومافرزندانی پس از ایشان بودیم آیامارابه خاطرآنچه باطل اندیشان انجام ~~داده اند~~ هلاک می‌کنی واین گونه آیات خود رابه تفصیل بیان ~~میکنیم~~ وباشدکه آنان به سوی حق بازگردند.		و هنگامی راکه [[پروردگارت]] ازدست فرزندان آدم [[ذریه]] ی آنان را برگرفت وایشان رابرخودشان گواه ساخت که آیاپروردگارشمانیستم؟ گفتند:چرا گواهی دادیم تامبادادرروزقیامت بگویید:ما ازاین امرغافل بودیم یابگوییدپدران ماپیش ازاین مشرک بوده اندومافرزندانی پس از ایشان بودیم آیامارابه خاطرآنچه باطل اندیشان انجام داده‌اند هلاک می‌کنی واین گونه آیات خود رابه تفصیل بیان می‌کنیم وباشدکه آنان به سوی حق بازگردند.
	----		----

	== ~~'''~~[[عالم ذر]] از نگاه روایات~~'''~~ ==		== [[عالم ذر]] از نگاه روایات ==
	در مورد وجود عالم ذر، روایات متعددی از طریق [[ائمه]] وارد شده که در آن‌ها مطالب مختلفی ~~درباره~~ جزئیات این عالم بیان گردیده است. آنچه از این روایات استفاده می‌شود، این است که خداوند متعال با فرزندان آدم سخن گفته و این فرزندان به صورت ذراتی از [[صلب آدم]] یا از گل باقی‌مانده او خارج شدند، ندای الهی را شنیدند و سپس دوباره به صلب آدم بازگشتند.		در مورد وجود عالم ذر، روایات متعددی از طریق [[ائمه]] وارد شده که در آن‌ها مطالب مختلفی دربارهٔ جزئیات این عالم بیان گردیده است. آنچه از این روایات استفاده می‌شود، این است که خداوند متعال با فرزندان آدم سخن گفته و این فرزندان به صورت ذراتی از [[صلب آدم]] یا از گل باقی‌مانده او خارج شدند، ندای الهی را شنیدند و سپس دوباره به صلب آدم بازگشتند.

	اما اینکه آیا همه بنی‌آدم در آن عالم به ندای «[[ألست»]] پاسخ مثبت دادند یا برخی در همان‌جا نیز نفاق و دورویی نشان دادند، در روایات اختلاف وجود دارد. ما در این نوشتار، برای پرهیز از طولانی شدن بحث، تنها به چهارروایت ~~درباره~~ عالم ذر بسنده می‌کنیم.		اما اینکه آیا همه بنی‌آدم در آن عالم به ندای «[[ألست»]] پاسخ مثبت دادند یا برخی در همان‌جا نیز نفاق و دورویی نشان دادند، در روایات اختلاف وجود دارد. ما در این نوشتار، برای پرهیز از طولانی شدن بحث، تنها به چهارروایت دربارهٔ عالم ذر بسنده می‌کنیم.

	1- پیامبراسلام فرمودند: «[[خداوند متعال]] پس از خلق آدم، فرزندان وی را ازظهرو پشتش خارج کرد و فرمود که این گروه در بهشت قرار گیرند وبر این ~~کار ،ابایی~~ نیست و گروه دیگر در آتش و من از این کارابایی ندارم.»		۱- پیامبراسلام فرمودند: «[[خداوند متعال]] پس از خلق آدم، فرزندان وی را ازظهرو پشتش خارج کرد و فرمود که این گروه در بهشت قرار گیرند وبر این کار، ابایی نیست و گروه دیگر در آتش و من از این کارابایی ندارم.»

	2- محمدابن علی فرمودند: «خداوند از پشت آدم ذریه اوراتاروزقیامت خارج ~~کرد ؛~~ واینها مانند ذرات بی‌شمار خارج شدند. سپس خداوند به آنها ~~قوه ی~~ شناخت و معرفت فرمود و ~~مرتبه ی~~ خویش را به آنهاشناساند، و اگر این نبود، هیچ‌کس پروردگار خویش را نمی‌شناخت.»<ref>{{پک\|قراملکی\|۱۳۷۳\|ف=نگاهی به عالم ذر}}</ref>		۲- محمدابن علی فرمودند: «خداوند از پشت آدم ذریه اوراتاروزقیامت خارج کرد؛ واینها مانند ذرات بی‌شمار خارج شدند. سپس خداوند به آنها قوهٔ شناخت و معرفت فرمود و مرتبهٔ خویش را به آنهاشناساند، و اگر این نبود، هیچ‌کس پروردگار خویش را نمی‌شناخت.»<ref>{{پک\|قراملکی\|۱۳۷۳\|ف=نگاهی به عالم ذر}}</ref>

	=== پانویس ===		=== پانویس ===
	----		----
	~~<references />~~		{{پانویس}}

	== منابع ==		== منابع ==
	* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمد\|نام خانوادگی۱=مصطفایی\|نام۲=یحیی\|نام خانوادگی۲=کبیر\|عنوان=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن\|صفحه=۴۹ تا۷۰\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/361287/~~%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C~~-~~%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85~~-~~%D8%B0%D8%B1~~-~~%D8%A8%D8%A7~~-~~%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C~~-~~%D9%88~~-~~%D9%86%D9%82%D8%AF~~-~~%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA~~-~~%D9%85%D8%B1%D8%A8%D9%88%D8%B7~~-~~%D8%A8%D9%87~~-~~%D8%A2%D9%86~~\|سال=۱۳۹۴}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمد\|نام خانوادگی۱=مصطفایی\|نام۲=یحیی\|نام خانوادگی۲=کبیر\|عنوان=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن\|صفحه=۴۹ تا۷۰\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/361287/چگونگی-عالم-ذر-با-بررسی-و-نقد-نظریات-مربوط-به-آن\|سال=۱۳۹۴}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمدحسن\|نام خانوادگی۱=قدردان قراملکی\|شماره=۵۸\|عنوان=نگاهی به عالم ذر\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/105318/~~%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C~~-~~%D8%A8%D9%87~~-~~%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85~~-~~%D8%B0%D8%B1~~\|سال=۱۳۷۳}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمدحسن\|نام خانوادگی۱=قدردان قراملکی\|شماره=۵۸\|عنوان=نگاهی به عالم ذر\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/105318/نگاهی-به-عالم-ذر\|سال=۱۳۷۳}}
	~~[[رده:اصطلاحات قرآنی]]~~
	[[رده:اصطلاحات اسلامی]]		[[رده:اصطلاحات اسلامی]]
	[[رده:اصطلاحات فقهی]]		[[رده:اصطلاحات فقهی]]
			[[رده:اصطلاحات قرآنی]]

مریم: تغییرمسیر به عالم میثاق حذف شد

2025-09-28T06:27:20Z

تغییرمسیر به عالم میثاق حذف شد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۲۷
خط ۱:		خط ۱:
	~~#تغییر_مسیر [[عالم میثاق]]~~بحث عالم ذربرگرفته ازآیات و روایات است .درقرآن برخی آیات وجوددارد(اعراف:۱۰۱و۱۷۴-نجم:۱۵۶-یس:۶۰و۶۱-احزاب:۸) که به عقیده مفسران به نحوی بروجودعالمی دلالت دارد که درآن از انسان برربوبیت خداعهدگرفته شده است.<ref>{{پک\|مصطفایی\|کبیر\|۱۳۹۴\|ف=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن}}</ref>مشهورترین آنهادراین زمینه این آیات هستند:		بحث عالم ذربرگرفته ازآیات و روایات است .درقرآن برخی آیات وجوددارد(اعراف:۱۰۱و۱۷۴-نجم:۱۵۶-یس:۶۰و۶۱-احزاب:۸) که به عقیده مفسران به نحوی بروجودعالمی دلالت دارد که درآن از انسان برربوبیت خداعهدگرفته شده است.<ref>{{پک\|مصطفایی\|کبیر\|۱۳۹۴\|ف=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن}}</ref>مشهورترین آنهادراین زمینه این آیات هستند:

	'''سوره [[اعراف]]، آیه ۱۷۲'''		'''سوره [[اعراف]]، آیه ۱۷۲'''

مریم: تغییرمسیر به عالم میثاق

2025-09-27T21:18:10Z

تغییرمسیر به عالم میثاق

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۱۸
خط ۱:		خط ۱:
	بحث عالم ذربرگرفته ازآیات و روایات است .درقرآن برخی آیات وجوددارد(اعراف:۱۰۱و۱۷۴-نجم:۱۵۶-یس:۶۰و۶۱-احزاب:۸) که به عقیده مفسران به نحوی بروجودعالمی دلالت دارد که درآن از انسان برربوبیت خداعهدگرفته شده است.<ref>{{پک\|مصطفایی\|کبیر\|۱۳۹۴\|ف=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن}}</ref>مشهورترین آنهادراین زمینه این آیات هستند:		#تغییر_مسیر [[عالم میثاق]]بحث عالم ذربرگرفته ازآیات و روایات است .درقرآن برخی آیات وجوددارد(اعراف:۱۰۱و۱۷۴-نجم:۱۵۶-یس:۶۰و۶۱-احزاب:۸) که به عقیده مفسران به نحوی بروجودعالمی دلالت دارد که درآن از انسان برربوبیت خداعهدگرفته شده است.<ref>{{پک\|مصطفایی\|کبیر\|۱۳۹۴\|ف=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن}}</ref>مشهورترین آنهادراین زمینه این آیات هستند:

	'''سوره [[اعراف]]، آیه ۱۷۲'''		'''سوره [[اعراف]]، آیه ۱۷۲'''

مریم: تغییرمسیر به عالم میثاق حذف شد

2025-09-27T20:42:12Z

تغییرمسیر به عالم میثاق حذف شد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۴۲
خط ۱:		خط ۱:
	~~#تغییر_مسیر [[عالم میثاق]]~~بحث عالم ذربرگرفته ازآیات و روایات است .درقرآن برخی آیات وجوددارد(اعراف:۱۰۱و۱۷۴-نجم:۱۵۶-یس:۶۰و۶۱-احزاب:۸) که به عقیده مفسران به نحوی بروجودعالمی دلالت دارد که درآن از انسان برربوبیت خداعهدگرفته شده است.<ref>{{پک\|مصطفایی\|کبیر\|۱۳۹۴\|ف=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن}}</ref>مشهورترین آنهادراین زمینه این آیات هستند:		بحث عالم ذربرگرفته ازآیات و روایات است .درقرآن برخی آیات وجوددارد(اعراف:۱۰۱و۱۷۴-نجم:۱۵۶-یس:۶۰و۶۱-احزاب:۸) که به عقیده مفسران به نحوی بروجودعالمی دلالت دارد که درآن از انسان برربوبیت خداعهدگرفته شده است.<ref>{{پک\|مصطفایی\|کبیر\|۱۳۹۴\|ف=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن}}</ref>مشهورترین آنهادراین زمینه این آیات هستند:

	'''سوره [[اعراف]]، آیه ۱۷۲'''		'''سوره [[اعراف]]، آیه ۱۷۲'''

مریم در ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۱

2025-09-27T18:51:31Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۱
خط ۳۲:		خط ۳۲:
	* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمد\|نام خانوادگی۱=مصطفایی\|نام۲=یحیی\|نام خانوادگی۲=کبیر\|عنوان=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن\|صفحه=۴۹ تا۷۰\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/361287/%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D8%B0%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%A8%D9%88%D8%B7-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%86\|سال=۱۳۹۴}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمد\|نام خانوادگی۱=مصطفایی\|نام۲=یحیی\|نام خانوادگی۲=کبیر\|عنوان=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن\|صفحه=۴۹ تا۷۰\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/361287/%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D8%B0%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%A8%D9%88%D8%B7-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%86\|سال=۱۳۹۴}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمدحسن\|نام خانوادگی۱=قدردان قراملکی\|شماره=۵۸\|عنوان=نگاهی به عالم ذر\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/105318/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D8%B0%D8%B1\|سال=۱۳۷۳}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمدحسن\|نام خانوادگی۱=قدردان قراملکی\|شماره=۵۸\|عنوان=نگاهی به عالم ذر\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/105318/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D8%B0%D8%B1\|سال=۱۳۷۳}}
			[[رده:اصطلاحات قرآنی]]
			[[رده:اصطلاحات اسلامی]]
			[[رده:اصطلاحات فقهی]]

مریم: تغییرمسیر به عالم میثاق

2025-09-27T18:48:43Z

تغییرمسیر به عالم میثاق

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۸
خط ۱:		خط ۱:
			#تغییر_مسیر [[عالم میثاق]]بحث عالم ذربرگرفته ازآیات و روایات است .درقرآن برخی آیات وجوددارد(اعراف:۱۰۱و۱۷۴-نجم:۱۵۶-یس:۶۰و۶۱-احزاب:۸) که به عقیده مفسران به نحوی بروجودعالمی دلالت دارد که درآن از انسان برربوبیت خداعهدگرفته شده است.<ref>{{پک\|مصطفایی\|کبیر\|۱۳۹۴\|ف=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن}}</ref>مشهورترین آنهادراین زمینه این آیات هستند:
	بحث عالم ذربرگرفته ازآیات و روایات است .درقرآن برخی آیات وجوددارد(اعراف:۱۰۱و۱۷۴-نجم:۱۵۶-یس:۶۰و۶۱-احزاب:۸) که به عقیده مفسران به نحوی بروجودعالمی دلالت دارد که درآن از انسان برربوبیت خداعهدگرفته شده است.<ref>{{پک\|مصطفایی\|کبیر\|۱۳۹۴\|ف=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن}}</ref>مشهورترین آنهادراین زمینه این آیات هستند:

	'''سوره [[اعراف]]، آیه ۱۷۲'''		'''سوره [[اعراف]]، آیه ۱۷۲'''

مریم در ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۱۲

2025-09-27T18:12:44Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۱۲
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	----		----

	==== '''[[عالم ذر]] از نگاه روایات''' ====		== '''[[عالم ذر]] از نگاه روایات''' ==
	در مورد وجود عالم ذر، روایات متعددی از طریق [[ائمه]] وارد شده که در آن‌ها مطالب مختلفی درباره جزئیات این عالم بیان گردیده است. آنچه از این روایات استفاده می‌شود، این است که خداوند متعال با فرزندان آدم سخن گفته و این فرزندان به صورت ذراتی از [[صلب آدم]] یا از گل باقی‌مانده او خارج شدند، ندای الهی را شنیدند و سپس دوباره به صلب آدم بازگشتند.		در مورد وجود عالم ذر، روایات متعددی از طریق [[ائمه]] وارد شده که در آن‌ها مطالب مختلفی درباره جزئیات این عالم بیان گردیده است. آنچه از این روایات استفاده می‌شود، این است که خداوند متعال با فرزندان آدم سخن گفته و این فرزندان به صورت ذراتی از [[صلب آدم]] یا از گل باقی‌مانده او خارج شدند، ندای الهی را شنیدند و سپس دوباره به صلب آدم بازگشتند.

خط ۲۵:		خط ۲۵:

	2- محمدابن علی فرمودند: «خداوند از پشت آدم ذریه اوراتاروزقیامت خارج کرد ؛ واینها مانند ذرات بی‌شمار خارج شدند. سپس خداوند به آنها قوه ی شناخت و معرفت فرمود و مرتبه ی خویش را به آنهاشناساند، و اگر این نبود، هیچ‌کس پروردگار خویش را نمی‌شناخت.»<ref>{{پک\|قراملکی\|۱۳۷۳\|ف=نگاهی به عالم ذر}}</ref>		2- محمدابن علی فرمودند: «خداوند از پشت آدم ذریه اوراتاروزقیامت خارج کرد ؛ واینها مانند ذرات بی‌شمار خارج شدند. سپس خداوند به آنها قوه ی شناخت و معرفت فرمود و مرتبه ی خویش را به آنهاشناساند، و اگر این نبود، هیچ‌کس پروردگار خویش را نمی‌شناخت.»<ref>{{پک\|قراملکی\|۱۳۷۳\|ف=نگاهی به عالم ذر}}</ref>

			=== پانویس ===
	----		----
	<references />		<references />

	~~===~~== منابع ~~===~~==		== منابع ==
			* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمد\|نام خانوادگی۱=مصطفایی\|نام۲=یحیی\|نام خانوادگی۲=کبیر\|عنوان=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن\|صفحه=۴۹ تا۷۰\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/361287/%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D8%B0%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%A8%D9%88%D8%B7-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%86\|سال=۱۳۹۴}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمد\|نام خانوادگی۱=مصطفایی\|نام۲=یحیی\|نام خانوادگی۲=کبیر\|عنوان=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن\|صفحه=۴۹ تا۷۰\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/361287/%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D8%B0%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%A8%D9%88%D8%B7-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%86}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمدحسن\|نام خانوادگی۱=قدردان قراملکی\|شماره=۵۸\|عنوان=نگاهی به عالم ذر\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/105318/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D8%B0%D8%B1\|سال=۱۳۷۳}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام۱=محمدحسن\|نام خانوادگی۱=قدردان قراملکی\|شماره=۵۸\|عنوان=نگاهی به عالم ذر\|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی\|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/105318/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D8%B0%D8%B1}}