https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B9%D8%B1%D8%B6عرض - تاریخچهٔ نسخهها2026-08-05T20:43:58Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%B6&diff=180430&oldid=prevShahroudi: +رده:اصطلاحات فلسفی، +رده:اصطلاحات کلامی (هاتکت)2026-08-04T12:38:33Z<p>+<a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA_%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%DB%8C" title="رده:اصطلاحات فلسفی">رده:اصطلاحات فلسفی</a>، +<a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C" title="رده:اصطلاحات کلامی">رده:اصطلاحات کلامی</a> (<a href="/fa/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84:%D9%87%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%AA" title="اسلامیکال:هاتکت">هاتکت</a>)</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۴ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۳۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l38">خط ۳۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=خیر|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=خیر|نیازمند مقابله با دانشنامهها=خیر|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=خیر|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=خیر|نیازمند مقابله با دانشنامهها=خیر|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}}</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:اصطلاحات فلسفی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:اصطلاحات کلامی]]</ins></div></td></tr>
</table>Shahroudihttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%B6&diff=180429&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2026-08-04T12:38:00Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''عرض''' در اصطلاح [[فلسفه|حکمت]] و [[فلسفه اسلامی|فلسفه]]، مفهومی در مقابل [[جوهر]] است. عرض به موجودی گفته میشود که در تحقق خود به محل (موضوع) نیاز دارد و قائم به غیر است؛ مانند رنگها و حرکتها که به خودی خود پدید نمیآیند و برای تحقق نیازمند جسم هستند. در فلسفه اعراض را به اعتبارهای گوناگون تقسیم میکنند و مشهور فلاسفه آنها را در نه مقوله دستهبندی کردهاند که به همراه جوهر، مقولات عشر (مقولات دهگانه) را تشکیل میدهند.<br />
<br />
== تقسیمبندی ==<br />
اعراض بر اساس ویژگیهای مختلف به دستههای گوناگونی تقسیم میشوند:<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=عرض}}</ref><br />
<br />
* قارّ الذات و غیر قارّ الذات<br />
** قارّ الذات (ثابتاجزاء): عرضی است که اجزای آن در زمان واحد با هم وجود پیدا میکنند؛ مانند رنگ یا شکل هندسی.<br />
** غیر قارّ الذات (تدریجیالوجود): عرضی است که اجزای آن همزمان پدید نمیآیند و وجود آن تدریجی است؛ مانند حرکت و زمان.<br />
<br />
* لازم و مفارق<br />
** عرض لازم: عرضی است که جدا شدن آن از موضوعش غیرممکن است؛ مانند توانایی نوشتن بالقوه برای انسان.<br />
** عرض مفارق: عرضی است که امکان جدایی از معروض خود را دارد؛ مانند نوشتن بالفعل یا زردی چهره فرد ترسیده و سرخی چهره شخص خجالتزده.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=عرض}}</ref><br />
<br />
* ذاتی و غیر ذاتی<br />
** عرض ذاتی: عرضی است که منشأ صدور آن، ذات خود شیء باشد؛ مانند حالت تعجب که به سبب ماهیت انسانی به انسان عارض میشود.<br />
** عرض غیر ذاتی: عرضی است که به واسطه یک عرض دیگر به موضوع ملحق میشود.<br />
<br />
== مقولات نهگانه عرض ==<br />
حکما اعراض را در نه مقوله اصلی محصور کردهاند که عبارتند از:<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=عرض}}</ref><br />
# '''کم''' (مانند خط و عدد)<br />
# '''کیف''' (مانند شادی و سفیدی)<br />
# '''این''' (مکان)<br />
# '''وضع''' (مانند ایستاده بودن)<br />
# '''ملک یا جده''' (مانند پوشیدن لباس)<br />
# '''اضافه''' (مانند پدری و پسری)<br />
# '''متی''' (زمان)<br />
# '''فعل''' (اثرگذاری تدریجی)<br />
# '''انفعال''' (اثرپذیری تدریجی)<br />
<br />
این نه مقوله به همراه «جوهر» به عنوان مقولات عشر شناخته میشوند. بر انحصار اعراض در این نه مقوله اشکال شده است که مفاهیمی مانند «نقطه» و «وحدت» در این دستهبندی جای ندارند. در پاسخ گفته شده که اولاً عرض بودن این دو مفهوم مسلم نیست زیرا وجود خارجی مستقل ندارند و ثانیاً هدف از این تقسیمبندی، حصر تمامی اعراض نیست بلکه مشخص کردن اعراض مقولهای به عنوان اجناس عالیه است. از این رو، فلاسفه پذیرفتهاند که این حصر، استقرایی است و عقلی بهشمار نمیآید.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=عرض}}</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۴|اندازه=ریز}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|مقاله=عرض|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}}<br />
<br />
{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=خیر|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=خیر|نیازمند مقابله با دانشنامهها=خیر|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}}</div>Shahroudi