https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B9%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%DB%8Cعلیاللهی - تاریخچهٔ نسخهها2026-08-09T12:09:26Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%B9%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%DB%8C&diff=180755&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2026-08-09T08:23:29Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''علیاللهی''' نامی برای یکی از فرقههای [[غالی]] است که به [[الوهیت]] [[علی بن ابیطالب]] باور دارند. این عنوان در برخی گزارشها بر گروههایی در نقاط مختلف اطلاق شده و گاه با نامهایی مانند [[اهل حق]] نیز همراه دانسته شده است. دربارهٔ منشأ این فرقه دیدگاههای گوناگونی نقل شده و خودِ پیروان، آن را وابسته به ریشه [[شیعه دوازدهامامی|اثناعشری]] و سلسلههای [[عرفان|عرفانی]] دانستهاند.<br />
<br />
== نام و منشأ ==<br />
دربارهٔ اصل و ریشه علیاللهیان دیدگاههای مختلفی نقل شده است. برخی آنان را فرقهای با خاستگاه سیاسی دانستهاند و برخی نیز اجداد آنان را [[مسیحیت|مسیحی]]، [[ارمنی]] یا [[آشوری]] شمردهاند. در برابر، خود آنان گفتهاند که فرقهای از ریشه اثناعشریه و یکی از هفده سلسله عرفا هستند. از آنجا که این گروه به علی بن ابیطالب منسوباند و او را مظهر حق میدانند، اهل حق نیز خوانده شدهاند. همچنین به سبب شباهتهایی با [[نصیریه]]، گاه با آن فرقه مشتبه شدهاند؛ اما خودشان این نام را نمیپذیرند.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=علیاللهی}}</ref><br />
<br />
== باورها ==<br />
علیاللهیان نخستین تجلی کامل را در علی بن ابیطالب میدانند. آنان دومین تجلی کامل را [[سلطان اسحاق]]، از نسل [[موسی بن جعفر]]، میشمارند و او را مظهر علی بن ابیطالب میخوانند. برای سلطان اسحاق کرامات و معجزات بسیاری نقل کردهاند و منشأ بسیاری از آداب و رسوم این گروه را رخدادهای منسوب به او دانستهاند.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=علیاللهی}}</ref><br />
<br />
=== متون و دستورهای دینی ===<br />
در آیین علیاللهیان، دستورهای مذهبی و اجتماعی باید منظوم باشد و در غیر این صورت سندیت ندارد. از آیینهای آنان [[روزه]] سالانه و جشن خداوندگار است. این روزه سه روز و سه شب ادامه مییابد و در پایان روز سوم، یعنی شب چهارم، با آدابی خاص گشوده میشود. [[افطار]] این روزه با شامی آیینی همراه است که جشن خداوندگار خوانده میشود.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=علیاللهی}}</ref><br />
<br />
=== نیاز و قربانی ===<br />
یکی از پایههای اعتقادی علیاللهیان، «نیاز» یا «کردار» است. بر پایه این رسم، هر فرد باید در دورههای هفتگی، ماهانه، فصلی و سالانه [[قربانی]] کند. این قربانی، بسته به توانایی افراد، میتواند گاو، گوسفند، خروس، نانی مخصوص یا حتی یک دانه گردو باشد و اجرای آن با مراسمی ویژه همراه است.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=علیاللهی}}</ref><br />
<br />
=== نماز و احکام خانوادگی ===<br />
در گزارش نقلشده، علیاللهیان [[نماز]] را به جا نمیآورند و به جای آن نیاز دارند. علت این ترک آن دانسته شده که نماز را وابسته به حضور قلب میدانند و چون حصول آن را اندک میشمارند، نماز بیحضور قلب را بیفایده میدانند. همچنین گفته شده که پیشوایان آنان با ادعای رسیدن به اشراق و وصول به حق، نماز را برای خود بیفایده دانستهاند و پیروان نیز از آنان پیروی کردهاند. آنان [[تعدد زوجات]] و [[طلاق]] را [[حرام]] میدانند، مگر در صورتی که رفتار آشکاری از زن سر زند که در گزارش با تعبیر فاحشه روشن آمده است.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=علیاللهی}}</ref><br />
<br />
=== خوراک، سبیل و شیطان ===<br />
در گزارش مربوط به آداب علیاللهیان آمده است که آنان در خوردنیها و نوشیدنیها محرماتی قائل نیستند. همچنین سبیل گذاشتن را واجب میدانند و تراشیدن آن را [[گناه|گناهی]] بزرگ میشمارند، زیرا باور دارند که علی بن ابیطالب [[سبیل]] خود را نمیتراشیده است. آنان هیچکس و هیچ فرقهای را لعن نمیکنند و شیطان را نیز بد نمیگویند؛ زیرا او را رانده خالق، نه رانده مخلوق، میدانند. در همین چارچوب، شیطان را «ملک طاووس» میخوانند و از بردن نام اصلی او پرهیز میکنند.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=علیاللهی}}</ref><br />
<br />
== روایت عبدالله بن سبا ==<br />
از [[محمد بن علی باقر]] نقل شده است که [[عبدالله بن سبا]] دعوی [[نبوت]] داشت و علی بن ابیطالب را [[خدا]] میخواند. بر پایه این روایت، علی بن ابیطالب او را فراخواند و دربارهٔ این ادعا پرسید. عبدالله بن سبا آن را پذیرفت و گفت که علی بن ابیطالب خداست و خود او پیامبر است. علی بن ابیطالب این سخن را فریب [[شیطان]] دانست و از او خواست [[توبه]] کند، اما او نپذیرفت. در ادامه روایت آمده است که عبدالله بن سبا زندانی شد و پس از سه روز اصرار بر توبه و نپذیرفتن آن، به آتش سوزانده شد.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=علیاللهی}}</ref><br />
<br />
== گزارش طایفه جت و نصیریه ==<br />
در گزارشی دیگر آمده است که پس از پایان [[جنگ جمل]]، هزار تن از طایفه جت نزد علی بن ابیطالب آمدند و او را خدا خواندند و در برابر او [[سجده]] کردند. علی بن ابیطالب خود را مخلوقی مانند آنان دانست و از آنان خواست از این عقیده دست بردارند. بنا بر همین گزارش، چون نپذیرفتند، کشته شدند. سپس [[محمد بن نصیر نمیری]] بصری این باور را احیا کرد و فرقه [[نصیریه]] را پدیدآورد. در گزارش مربوط به آنان آمده است که انسان را در اعمال خود آزاد میدانستند و به دنبال این باور، [[عبادت|عبادات]] را ترک میکردند و از منکرات پرهیز نداشتند.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=علیاللهی}}</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۴|اندازه=ریز}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|مقاله=علیاللهی|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}}<br />
<br />
{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر|نیازمند تصویر=خیر|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=خیر|نیازمند مقابله با دانشنامهها=خیر|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}}<br />
<br />
{{مباحث دین}}{{علی بن ابیطالب-افقی}}<br />
<br />
[[رده:ادیان توحیدی]]<br />
[[رده:دین در ایران]]<br />
[[رده:دین در کردستان]]<br />
[[رده:دینهای ایرانی]]<br />
[[رده:فرهنگ و هنر کردها]]<br />
[[رده:قرهپاپاقها]]<br />
[[رده:مذاهب زیرشاخه تشیع]]</div>Shahroudi