https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF_%DA%A9%D9%88%D9%81%DB%8Cعلی بن حامد کوفی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-12T20:39:11Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF_%DA%A9%D9%88%D9%81%DB%8C&diff=95205&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2024-10-31T02:48:17Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''علی بن حامد کوفی''' {{تتم||۵۵۵|[[کوفه]]||||ق}} شاعر پارسیگوی ایرانی است که در قرن هفتم هجری به [[ایالت سند|سند]] آمد و سکنی گزید.<ref>{{پک|سدارنگانی|۱۳۴۵|ک=پارسیگویان هند و سند|ص=}}</ref><br />
<br />
== زندگی ==<br />
چون علیبن حامد کوفی هنگام ترجمهٔ چچنامه در ۶۱۳، ۵۸ ساله بوده، احتمالاً حدود ۵۵۵ متولد شده است.<ref>{{پک|کوفی|۱۴۰۳|ک= فتحنامهٔ سند|ص=۶، مقدمهٔ بلوچ، ص «یه»}}</ref> خاندان وی، چنانکه نسبتش به کوفی نشان میدهد، اصالتاً اهل [[کوفه]] بودند و علیبن حامد هم در آنجا به دنیا آمد و پرورش یافت. وی اوایل عمرش را در زادگاهش در «فراغت و نعمت» گذراند. در دههٔ نخست سدهٔ هفتم، هنگامی که حدود پنجاه سال داشت، به سبب حوادث ناگوار، وطن را ترک کرد و به [[ایالت سند|سند]] رفت و در ابتدای فرمانروایی [[ناصرالدین قُباچه]] (حک:۶۰۲–۶۲۴) در شهر [[اُچ]]، پایتخت وی، سکنی گزید.<ref>{{پک|کوفی|۱۴۰۳|ک= فتحنامهٔ سند|ص=ص ۵، مقدمهٔ بلوچ، ص «یو»}}</ref><ref>{{پک|صفا|۱۳۷۸|ک=تاریخ ادبیات در ایران و…|ج=۳، بخش۲|ص=۱۱۶۶}}</ref> علیبن حامد نزد [[شرفالملک رضیالدین ابوبکربن محمد اشعری]]، وزیر ناصرالدین قُباچه، تقرب یافت و تا وی زنده بود، در حمایت او زندگی کرد. با درگذشت شرفالملک و به وزارت رسیدن پسرش، [[عینالملک فخرالدین حسین اشعری]]، اوضاع علیبن حامد به سبب رقابت و ستیزهٔ حاسدان دگرگون شد و با سختی مواجه گردید. از اینرو، در ۶۱۳ کارهایی را که در دست داشت رها کرد و به مطالعه پرداخت. وی در اندیشهٔ تألیف کتابی دربارهٔ فتح سند به دست مسلمانان، از [[اُچ]] به شهرهای [[اَرور]] و [[بَکَّر]] (بَهکَر) رفت. او با [[مولانا قاضی اسماعیلبن علیبن محمد ثقفی]]، از بازماندگان [[محمدبن قاسم ثقفی]] (فاتح سند، متوفی ح ۹۸)، ملاقات کرد و ثقفی کتابی به عربی دربارهٔ فتح [[هند]] و بلاد سند به علیبن حامد نشان داد. این کتاب به خط یکی از اجداد ثقفی رونویسی یا تألیف شده بود. علیبن حامد این کتاب را از عربی به فارسی ترجمه کرد و به عینالملک فخرالدین، وزیر ناصرالدین قباچه، تقدیم نمود.<ref>{{پک|کوفی|۱۴۰۳|ک= فتحنامهٔ سند|ص=ص ۵–۹، ۱۹۰–۱۹۱، مقدمهٔ بلوچ، ص «یو»}}</ref><ref>{{پک|قانع|۱۹۷۱|ک=تحفه الکرام|ص=ج۳، بخش۱، ص۹–۱۰}}</ref><ref>{{پک|صفا|۱۳۷۸|ک=تاریخ ادبیات در ایران و…|ج=۳، بخش۲|ص=۱۱۶۶}}</ref><ref>{{پک|Storey|۱۹۸۹|ک=Persian literature...|ج=1, pt.1|ص=۶۵۰|زبان=en}}</ref><br />
<br />
ظاهراً علیبن حامد بار دیگر به [[اُچ]] رفته تا کتاب خود را به وزیر تقدیم کند و گویا چندی در آنجا مانده است. بنا بر پارهای قراین، وی به [[ارور]] بازگشت و باقی عمر را تحت حمایت قاضیان آنجا به تألیف گذراند و در همانجا وفات یافت.<ref>{{پک|کوفی|۱۴۰۳|ک= فتحنامهٔ سند|ص=مقدمهٔ بلوچ، ص «یز»}}</ref> [[سیدمحباللّه بَکَّری]] در تاریخ سند، بهجز چچنامه از آثار دیگر کوفی، از جمله ترجمهٔ [[تنقیح الاسناد فی تشریح الامصار و البلاد]] و تألیف [[کتاب الانساب]]، یاد کرده، اما نام کوفی را به اشتباه علیبن ابراهیم نوشته است.<ref>{{پک|کوفی|۱۴۰۳|ک= فتحنامهٔ سند|ص=مقدمهٔ بلوچ، ص «یز-یح»}}</ref><br />
<br />
== آثار ==<br />
علی بن حامد کوفی قدیمیترین تاریخ موجود سند یعنی «منهاجالدین و الملک» را در سال ۶۱۳ ه.ق به فارسی ترجمه کرد و نام آن را «[[چچنامه]]» نهاد. در این کتاب علی، برخی از اشعار خود را آورده که بیشتر در مدح [[ناصرالدین قباچه]] سروده است. وی ظاهراً پیشاهنگ شاعران فارسیزبان در سند است.<ref>{{پک|سدارنگانی|۱۳۴۵|ک=پارسیگویان هند و سند|ص=}}</ref><br />
<br />
چچنامه از نمونههای بسیار لطیف نثر پارسی است<ref>{{پک|اصغر|۱۳۶۴|ک=تاریخنویسی فارسی در هند و پاکستان|ص=۹}}</ref> و اثر ترجمه از عربی به فارسی در آن آشکار است، ولی این امر به شیوهٔ پارسیگویی مترجم آسیبی نرسانده است. در دیباچهٔ کتاب، لغات و ترکیبات عربی بیشتری به کار رفته است، اما متن کتاب، همچون دیگر آثار پارسی قرن ششم، نثری ساده و روان، با جملههای کوتاه و استوار دارد.<ref>{{پک|صفا|۱۳۷۸|ک=تاریخ ادبیات در ایران و…|ج=۳، بخش۲|ص=۱۱۶۷}}</ref> کاربرد آرایههای ادبی در این ترجمه محدود است، بهطوری که معنا فدای لفظ نشده است.<ref>{{پک|اصغر|۱۳۶۴|ک=تاریخنویسی فارسی در هند و پاکستان|ص=۹}}</ref> علیبن حامد کوفی که در نظم فارسی توانایی داشته، پارهای ابیات خود را در چچنامه درج کرده است.<ref>{{پک|کوفی|۱۴۰۳|ک= فتحنامهٔ سند|ص=۲، ۵، ۹، ۱۴، ۱۵، ۱۹، ۱۷۴، ۱۷۶}}</ref><br />
<br />
== نمونه شعر ==<br />
{{شعر}}<br />
{{ب|خسروا ملک بر تو خرم باد|کل گیتی تو را مسلم باد}}<br />
{{ب|از تو آباد ظلم ویران شد|به تو بنیاد عدل محکم باد}}<br />
{{ب|خطبه تعظیم یافت از نامت|همچنین سال و مه معظم باد}}<br />
{{ب|وانچه در ملک جم نبود، ترا|همه زیر نگین مختم باد}}<br />
{{ب|چتر میمون و همت عالیت|سایه دار سپهر اعظم باد}}<br />
{{ب|هر دلی کز تو حال عصیانست|همه کارش چو زلف در هم باد}}<br />
{{ب|تا کم و بیش در شمار آید|دوستت بیش و دشمنت کم باد}}<br />
{{ب|به یمینت چو ملک داد یسار|یسار تو خاتم جم باد}}<br />
{{پایان شعر}}<ref>{{پک|سدارنگانی|۱۳۴۵|ک=پارسیگویان هند و سند|ص=}}</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =سدارنگانی| نام =هرومل| عنوان = پارسیگویان هند و سند | پیوند = http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/1548436 |ماه =| سال =۱۳۴۵| ناشر =بنیاد فرهنگ ایران| مکان انتشارات =تهران|شابک=}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =کوفی | نام =علیبن حامد (ترجمه و تألیف) | پیوند نویسنده =علیبن حامد کوفی | عنوان =فتحنامه سند، المعروف به چچنامه | کوشش =نبیبخش خان بلوچ | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | سال =۱۴۰۳| ناشر =اداره تاریخ و ثقافت و تمدن اسلامی | مکان =[[اسلامآباد]] | زبان =fa}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =صفا | نام =ذبیحاللّه | پیوند نویسنده =ذبیحاللّه صفا | عنوان =تاریخ ادبیات در ایران و در قلمرو زبان پارسی | جلد =۳، بخش۲ |نشانی =http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/534324 | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | سال =۱۳۷۸ | ماه = | ناشر =[[انتشارات فردوس]]/[[نشر اندیشه]] | مکان =[[تهران]] | زبان =fa}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =قانع | نام =غلامعلی شیربن عزتاللّه | پیوند نویسنده =غلامعلی شیربن عزتاللّه قانع | عنوان =تحفه الکرام | نشانی =http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/860232 |جلد=۳، بخش۱| نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | سال =۱۹۷۱| کوشش=حسام الدین راشدی| ناشر = | مکان =[[حیدرآباد]]، سند | زبان =fa}}<br />
* {{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =ناجی| نام =محمدرضا|نام ویراستار =مصطفی | نام خانوادگی ویراستار =میرسلیم | پیوند ویراستار =مصطفی میرسلیم | مقاله =چچنامه | پیوند مقاله =http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=5410 | دانشنامه =دانشنامهٔ جهان اسلام | نشانی =http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=5410 | نشانی بایگانی =http://www.webcitation.org/67aD3xuEK | تاریخ بایگانی =۱۱ مه ۲۰۱۲ | فرمت =صفحهٔ وب | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش =دوم | جلد =۱۱ | سال =۱۳۸۶ | ماه = | ناشر =[[بنیاد دایرةالمعارف اسلامی]] | مکان =تهران | زبان =فارسی | شابک =۹۶۴-۴۴۷-۰۱۲-۵}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =اصغر | نام =آفتاب | پیوند نویسنده =آفتاب اصغر | عنوان =تاریخنویسی فارسی در هند و پاکستان | نشانی =http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/870343 | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | سال =۱۳۶۴ | ماه = | ناشر = | مکان =[[لاهور]] | زبان =fa}}<br />
{{چپچین}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =Storey | نام =Charles Ambrose | عنوان =Persian literature: a bio-bibliographical survey | جلد =1, pt.1 | سال =۱۹۸۹ | ناشر = | مکان =[[لندن|London]] | زبان =en}}<br />
{{پایان چپچین}}<br />
{{ادبیات فارسی}}<br />
<br />
[[رده:زادگان ۵۵۵ (قمری)]]<br />
[[رده:شاعران فارسیزبان اهل هند]]<br />
[[رده:شاعران فارسیزبان سده ۶ (قمری)]]<br />
[[رده:شاعران فارسیزبان سده ۷ (قمری)]]<br />
[[رده:مترجمان اهل ایران]]</div>Shahroudi