Seyed Ehsan: صفحه‌ای تازه حاوی «'''عملیات "پژواک قادسیه"''' یک حمله نیروی هوایی عراق به زیرساخت‌های هوایی ایران در طول جنگ ایران و عراق بود.Wings of Iraq. Volume 2 - The Iraqi Air Force, 1970-1980. Tom Cooper, Milos Sipos. Helion and Company. 2022. P.57 این عملیات اولین نبرد بزرگ جنگ، و به عقیده برخی، روز آغا...» ایجاد کرد

2024-06-09T10:57:55Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''عملیات "پژواک قادسیه"''' یک حمله نیروی هوایی عراق به زیرساخت‌های هوایی ایران در طول جنگ ایران و عراق بود.<ref name="wings57">Wings of Iraq. Volume 2 - The Iraqi Air Force, 1970-1980. Tom Cooper, Milos Sipos. Helion and Company. 2022. P.57</ref> این عملیات اولین نبرد بزرگ جنگ، و به عقیده برخی، روز آغا...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''عملیات "پژواک قادسیه"''' یک حمله [[نیروی هوایی عراق]] به زیرساخت‌های هوایی ایران در طول [[جنگ ایران و عراق]] بود.<ref name="wings57">Wings of Iraq. Volume 2 - The Iraqi Air Force, 1970-1980. Tom Cooper, Milos Sipos. Helion and Company. 2022. P.57</ref> این عملیات اولین نبرد بزرگ جنگ، و به عقیده برخی، روز آغاز جنگ بین دو کشور است. در همان زمان، در عراق اشاره شده است که جنگ از ۱۳ شهریور آغاز شد و تا آن زمان نبردهای تمام عیار به مدت ۱۸ روز ادامه داشت.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1981/09/23/world/a-year-of-iran-iraq-war-seems-to-bring-impasse.html|title=A Year of Iran-Iraq War Seems to Bring Impasse. John Kifner. The New York Times. September 23, 1981|accessdate=2023-03-08|archivedate=2023-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230302170424/https://www.nytimes.com/1981/09/23/world/a-year-of-iran-iraq-war-seems-to-bring-impasse.html|deadurl=no}}</ref>

== زمینه ==
در ۱۴ فروردین ۱۳۵۹، نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران عملیاتی را علیه نیروهای ضدانقلاب در مناطق هم‌مرز با عراق از جمله [[استان لرستان]] انجام دادند. روز بعد گروه بزرگی از مجاهدین ایرانی وارد خاک عراق شدند. در نتیجه نبرد گسترده با مرزبانان عراقی، ۹۰ ایرانی کشته شدند.<ref>The Iran Hostage Crisis. A chronology of Daily Developments. Committee on Foreign Affairs. March 1981. P.148</ref> این اولین نبرد بزرگ شناخته شده بین عراق و ایران بود و در همان روز عراق شروع به اخراج تعدادی از شهروندان ایرانی کرد. در ۷ آوریل، نیروهای مسلح ایران به حالت آماده باش درآمدند، ایران و عراق شروع به اخراج دیپلمات‌ها از یکدیگر کردند. طرف ایرانی عراق را به انفجار دو خط لوله [[پالایشگاه نفت]] در ۵ آوریل متهم کرد و همچنین اعلام کرد که عراق به دستور مستقیم ایالات متحده عمل می‌کند.<ref>The Iran Hostage Crisis. A chronology of Daily Developments. Committee on Foreign Affairs. March 1981. P.149</ref> در ۸ آوریل، رسانه‌های کویتی اعلام کردند که بمباران خط لوله مستقیماً توسط آمریکایی‌ها انجام شده و عراقی‌ها در آنجا شرکت نکرده‌اند.<ref>The Iran Hostage Crisis. A chronology of Daily Developments. Committee on Foreign Affairs. March 1981. P.150</ref>

همچنین در ۱۲ ماه قبل از سپتامبر ۱۹۸۰، وضعیت متشنجی در هوا وجود داشت، عراق ۲۴۹ مورد نقض حریم هوایی توسط هواپیماهای ایرانی به ثبت رساند.<ref>Wings of Iraq Volume 2 - The Iraqi Air Force, 1970-1980. Tom Cooper, Milos Sipos. Helion and Company. 2022. P.56</ref>

در ۲۵ ژوئن ۱۹۸۰ اولین تلفات جنگی هوانوردی در این درگیری رخ داد - یک جنگنده [[نورثروپ اف-۵|F-5E Tiger II]] ایرانی که مرز هوایی را نقض کرد با آتش پدافند هوایی عراق سرنگون شد و خلبان کاپیتان باستانی کشته شد.<ref name="skywar">{{Cite web|url=http://www.skywar.ru/IRIAF8088.html|title=Потери ВВС Ирана. Skywar|accessdate=2023-03-05|archivedate=2019-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190529120129/http://www.skywar.ru/IRIAF8088.html|deadurl=no}}</ref> از اوایل سپتامبر، هواپیماها به‌طور گسترده‌تری مورد استفاده قرار گرفتند و در مقادیر زیادی از بین رفتند.<ref name="skywar"/>

در ۲۱ سپتامبر، رهبری عراق به رهبری [[صدام حسین]] تصمیم گرفت در پاسخ به گلوله‌باران شهرهای عراق توسط ایران، یک حمله گسترده را آغاز کند. قرار بود منطقه مرزی را تحت کنترل درآورد تا ایران را از امکان گلوله‌باران مناطق پرجمعیت دور کند. جلسات در ستادهای مختلف شروع شد و دستورها طبق روال استاندارد شروع شد که تأکید می‌کرد عراق در حال جنگ تدافعی علیه ایران و تمرکز نیروهایش در مرز است.<ref>Wars of Modern Babylon A History of the Iraqi Army from 1921 to 2003. Pesach Malovany. University Press of Kentucky. 2017. P.111</ref>

== عملیات ==
فرماندهی نیروی هوایی عراق به رهبری سپهبد محمد جاسم حنش ۲۵ هدف استراتژیک مهم را برای حملات هوایی انتخاب کرد.<ref name="wings57">Wings of Iraq. Volume 2 - The Iraqi Air Force, 1970-1980. Tom Cooper, Milos Sipos. Helion and Company. 2022. P.57</ref> که از جمله مهم‌ترین آنها، ۱۰ فرودگاه بود. ۱۹۲ هواپیما به این عملیات اختصاص داده شد.<ref>Wars of Modern Babylon A History of the Iraqi Army from 1921 to 2003. Pesach Malovany. University Press of Kentucky. 2017. P.113</ref> به منظور حفظ محرمانه بودن، این عملیات به عنوان یک تمرین هوانوردی تاکتیکی که «نصار-۴» نامیده می‌شد معرفی گردید.<ref name=":0">Wars of Modern Babylon A History of the Iraqi Army from 1921 to 2003. Pesach Malovany. University Press of Kentucky. 2017. P.112</ref>
[[پرونده:Iran_Iraq_War_Start_Attack_on_Tehran_Airport-_Destroyed_Phantom.jpg|بندانگشتی|300x300پیکسل| یک جنگنده ایرانی [[مک‌دانل داگلاس اف-۴ فانتوم ۲|فانتوم F-4]] در مجموع توسط توپ بمب افکن Tu-22 در جریان حمله به [[تهران]] در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، ۹ فروند هواپیمای ایرانی را مورد اصابت قرار داد.]]
[[پرونده:Iran_Iraq_War_Start_Attack-on-Tehran_Airport_Kayhan_Abbas_Fathi_1980-09-22.jpg|بندانگشتی|300x300پیکسل| ستون دود ناشی از سوختن هواپیمای [[لاکهید سی-۱۳۰ هرکولس|سی-۱۳۰ هرکولس]] ایرانی در فرودگاه مهرآباد]]
از ساعت ۱۲:۰۰ ۳۱ شهریور [[۱۹۸۰|۱۳۵۹،]] [[عراق]] حملات هوایی گسترده‌ای را علیه اهداف استراتژیک [[ایران]] آغاز کرد.

=== موج اول ===
{| class="wikitable"
|+ ساعت 12:00 - 12:30<ref name="wings59">بالهای عراق جلد 2 - نیروی هوایی عراق، 1970-1980. تام کوپر، میلوس سیپوس. هلیون و شرکت. 2022. ص 59</ref>
|-
! نیروهای درگیر!! محل برخاستن!! هدف !! نتیجه
|-
| 6 [[Su-17|Su-22M]] اسکادران پنجم || [[موصل (فرودگاه)|پایگاه هوایی فرناس]] || [[تبریز (فرودگاه)|پایگاه هوایی تبریز]] || باند مرکز ارتباطات از کار افتاده، ۱ [[بوئینگ 727]]<ref name="wings58">بالهای عراق جلد 2 - نیروی هوایی عراق، 1970-1980. تام کوپر، میلوس سیپوس. هلیون و شرکت. 2022. P.58</ref> و 2 [[Northrop F-5|F-5E]] آسیب دیدند<ref>ببرهای ایرانی در جنگ Northrop F-5AB, F-5EF و انواع فرعی در سرویس ایران از سال 1966 بابک تقوایی. هلیون و شرکت. 2015. ص 24</ref>
|-
| 2 [[Su-7|Su-7BMK]] اسکادران هشتم || [[:fa:پایگاه هوایی عبیده بن الجراح|پایگاه هوایی کوت]] || [[سامانه موشکی ضدهوایی|سام]] در [[دکلران]] || ضربه مستقیم به SAM [[MIM-23 Hawk|MIM-23B I-HAWK]]، ۱۰ اپراتور کشته شدند<ref name="wings58"/>
|-
| 4 [[Hawker Hunter|Hunter]] اسکادران آموزشی فرمانده || [[:fa:پایگاه هوایی رشید|پایگاه هوایی رشید]] || [[:fa:فرودگاه کرمانشاه|پایگاه هوانوردی یکم ارتش]] در [[کرمانشاه]] || ۲ سامانه پدافند هوایی [[Oerlikon GDF-005]] و ۱ رادار [[:fa:Super Fledermaus|Super Fledermaus]] منهدم شد.<ref name="wings58"/>
|-
| 4 [[MiG-23|MiG-23BN]] اسکادران ۴۹ || پایگاه هوایی کوت || [[همدان (فرودگاه)|پایگاه هوایی همدان]] || دقیقاً مشخص نیست که کدام اهداف مورد اصابت قرار گرفته‌اند، شاید اهدافی که در زیر فهرست شده‌اند<ref name="wings59"/>
|-
| ? || ? || [[:fa:فرودگاه بین‌المللی همدان|فرودگاه همدان]] || بر اساس اطلاعات ایران، مورد حمله هواپیمای ناشناس<ref name="wings59"/>
|-
| ? || ? || [[ایستگاه رادار]] در [[سوباشی]]|| بر اساس اطلاعات ایران، [[:fa:رادار هشدار اولیه|رادار هشدار زودهنگام]] توسط هواپیمای ناشناس آسیب دیده است<ref name="wings59"/>
|-
| 12 Su-۲۲ از اسکادران 44 || [[:fa:فرودگاه بین‌المللی کرکوک|پایگاه هوایی حریه]] || پایگاه هوایی همدان || باند، پیش بند و برج کنترل آسیب دید<ref name="wings59"/>
|-
| ۶ فروند MiG-23BN اسکادران ۴۹ || پایگاه هوایی کوت || باند هوایی در بزرگراه نزدیک [[اسلام‌آباد- نشان|شاه آباد]] || به دلیل بدی آب و هوا امکان حمله وجود نداشت<ref name="wings59"/>
|-
| 4 Su-۲۲ اسکادران 109 || [[:fa:پایگاه هوایی شیبه|پایگاه هوایی وحده]] || رادار در دکلران || مورد اصابت قرار گرفتن رادار هشدار اولیه، کشته شدن ۱۰ اپراتور<ref name="wings59"/>
|-
| 5 MiG-23BN اسکادران ۲۹ || پایگاه هوایی کوت || [[:fa:فرودگاه دزفول|پایگاه هوایی وحدتی]] || MIM-23B I-HAWK SAM منهدم شد، ۱۸ اپراتور کشته شدند،<ref name="wings59"/> 3 [[Northrop F-5|F-5E]] منهدم شد<ref name="wings61">Wings of Iraq جلد 2 - نیروی هوایی عراق، 1970-1980. تام کوپر، میلوس سیپوس. هلیون و شرکت. 2022. ص 61</ref>
|-
| 4 Su-۲۲ اسکادران ۱۰۹ || پایگاه هوایی وخدا || پایگاه هوایی وحدتی || آسیب دیدن باند فرودگاه و ۱ کشته<ref name="wings61"/>
|-
| 4 Su-۲۲ اسکادران ۱۰۹ || پایگاه هوایی وخدا || پایگاه هوایی وحدتی ||
|-
| 3 MiG-23BN اسکادران ۲۹ || [[علی (پایگاه هوایی)|پایگاه هوایی علی ابن ابوطالب]] || باند هوایی در بزرگراه نزدیک [[دیزفول]] || باند فرودگاه ضربه خورد<ref name="wings59"/>
|-
| 5 MiG-23BN اسکادران ۴۹ || پایگاه هوایی کوت || [[:fa:پایگاه هوایی امیدیه|پایگاه هوایی امیدیه]] || باند پرواز<ref name="wings59"/>
|-
| 2 MiG-23BN اسکادران ۴۹ || پایگاه هوایی کوت || [[:fa:فرودگاه بین‌المللی قاسم سلیمانی|فرودگاه اهواز]] || باند پرواز<ref name="wings59"/>
|-
| 4 Su-۲۲ اسکادران ۱۰۹ || پایگاه هوایی وخدا || فرودگاه اهواز || باند پرواز<ref name="wings59"/>
|-
| 5 MiG-23BN اسکادران ۲۹ || پایگاه هوایی کوت || پایگاه دوم هوانوردی ارتش در [[مسجده سلیمان]]|| باند پرواز، ۱ آشیانه تخریب شد<ref name="wings59"/>
|-
| 4 Su-۲۲ اسکادران ۱۰۹ || پایگاه هوایی وخدا || [[:fa:فرودگاه بوشهر|فرودگاه بوشهر]] || باند پرواز<ref name="wings59"/>
|}

=== تلفات ===
در اولین حمله، حتی یک هواپیمای عراقی آسیب ندید.<ref>Wings of Iraq. Volume 2 - The Iraqi Air Force, 1970-1980. Tom Cooper, Milos Sipos. Helion and Company. 2022. P.59</ref>

=== موج دوم ===
{| class="wikitable"
|+ ساعت 12:30 - 13:00<ref name="wings63">بالهای عراق جلد 2 - نیروی هوایی عراق، 1970-1980. تام کوپر، میلوس سیپوس. هلیون و شرکت. 2022. ص 63</ref>
|-
! نیروهای درگیر!! محل برخاستن!! هدف !! نتیجه
|-
| 11 [[MiG-23|MiG-23MS]] اسکادران ۳۹ || پایگاه هوایی کوت || پایگاه یکم هوانوردی ارتش در نزدیکی کرمانشاه || باندها به شدت آسیب دیدند<ref name="wings63"/>
|-
| 4 [[Tu-۲۲]] اسکادران ۱۸ و 36 || [[:fa:پایگاه هوایی التقدوم|پایگاه هوایی تقدوم]] || [[فرودگاه بین‌المللی مهرآباد|فرودگاه مهرآباد]]|| ۱ باند آسیب دیده، ۱ کشته، ۹ مجروح، 1 [[Lockheed C-130 Hercules|C-۱۳۰]] منهدم شده، 1 [[Boeing 707|B-۷۰۷]] منهدم شده، 1 [[McDonnell Douglas F-4 Phantom II | F-4E]] منهدم شد،<ref name="wings63"/> ۵ فروند B-707 و ۱ فروند [[بوئینگ 747|B-747]]<ref name="skywar"/> آسیب دید، مرکز ارتباطات منهدم شد، ارتباطات ایران با جهان خارج قطع شد.<ref name="hostage302">بحران گروگان‌گیری ایران. گاهشماری از تحولات روزانه. کمیته امور خارجه اسفند 1360. ص 302</ref>
|-
| ۲ فروند Tu-22 اسکادران ۱۸ و ۳۶ || پایگاه هوایی تقدوم || [[:fa:پایگاه هوایی دوشان تپه|پایگاه هوایی دوشان تپه]] || آسیب جزئی<ref name="wings63"/>
|-
| ۶ فروند MiG-23BN اسکادران ۴۹ || پایگاه هوایی کوت || پایگاه هوایی همدان || باندها به شدت آسیب دیدند، فرودگاه از خدمت خارج شد<ref name="wings63"/>
|-
| 4 [[Tu-۱۶]] اسکادران دهم || پایگاه هوایی تقدوم || [[فرودگاه بین‌المللی اصفهان|پایگاه هوایی خاتمی]] || باندها و چندین آشیانه آسیب دیدند<ref name="wings63"/>
|-
| ۶ میگ ۲۱ اسکادران ۴۷ || پایگاه هوایی حریه || [[:fa:فرودگاه سنندج|فرودگاه سنندج]] || باندها به شدت آسیب دیده<ref name="wings63"/>
|-
| ۶ میگ ۲۱ اسکادران ۴۷ || پایگاه هوایی حریه || پایگاه نیروی هوایی ایران در [[سقز]]||<ref name="wings63"/>
|-
| 6 Su-22M اسکادران پنجم || پایگاه هوایی فرناس || پایگاه هوانوردی ارتش در [[:fa:قوشچی|کوشی]] و [[:fa:فرودگاه بین‌المللی شهید باکری ارومیه|فرودگاه رضایی]] || حمله تا حدی به دلیل آب و هوای بد لغو شد<ref name="wings63"/>
|-
| 12 MiG-21MF اسکادران یازدهم || پایگاه هوایی رشید || فرودگاه رضایی || ضربات متعدد در باند فرودگاه،<ref name="wings62">بالهای عراق جلد 2 - نیروی هوایی عراق، 1970-1980. تام کوپر، میلوس سیپوس. هلیون و شرکت. 2022. P.62</ref> حمله تا حدی به دلیل آب و هوای بد لغو شد<ref name="wings63"/>
|-
| 4 Su-۲۲ اسکادران ۱۰۹ || پایگاه هوایی وخدا || فرودگاه اهواز || رادار و سایر اهداف مورد حمله قرار گرفت<ref name="wings63"/>
|-
| 4 Su-۲۲ اسکادران ۱۰۹ || پایگاه هوایی وخدا || [[:fa:فرودگاه ماهشهر|فرودگاه ماهشهر]] ||<ref name="wings63"/>
|}

=== تلفات ===
در حمله دوم سه فروند هواپیمای عراقی سقوط کرد.<ref name="wings63">Wings of Iraq Volume 2 - The Iraqi Air Force, 1970-1980. Tom Cooper, Milos Sipos. Helion and Company. 2022. P.63</ref> یک فروند میگ ۲۱ بیس از اسکادران ۴۷ بر فراز سنندج مورد اصابت ترکش بمب‌های خلبان قرار گرفت و سقوط کرد (خلبان، ستوان ارشد حمید، ایجکت کرد و اسیر شد). یکی دیگر از MiG-21MF اسکادران یازدهم هنگام فرود در فرودگاه رشید سقوط کرد (خلبان، ستوان ارشد الشیخلی درگذشت).<ref name="wings62">Wings of Iraq Volume 2 - The Iraqi Air Force, 1970-1980. Tom Cooper, Milos Sipos. Helion and Company. 2022. P.62</ref> یک Tu-16 از اسکادران دهم به کوه برخورد کرد (کل خدمه کشته شدند: سرهنگ عخمان، سرگرد العوسی و الکریم، ستوان اول قطران و افسران ضمانت رزوقی و الرزاق).<ref name="wings65">Wings of Iraq Volume 2 - The Iraqi Air Force, 1970-1980. Tom Cooper, Milos Sipos. Helion and Company. 2022. P.65</ref>

=== موج سوم ===
=== تلفات ===
در حمله سوم، یک شکارچی از اسکادران آموزشی فرمانده مورد اصابت گلوله ضدهوایی ZU-23 ایرانی قرار گرفت و خلبان سرگرد صباح در نزدیکی مرز ایجکت کرد.<ref>Wings of Iraq. Volume 2 - The Iraqi Air Force, 1970-1980. Tom Cooper, Milos Sipos. Helion and Company. 2022. P.66</ref>

== واکنش و حملات تلافی جویانه ایران ==
[[:en:Karim Khodapanahi|محمد کریم خداپناهی،]]<ref name="hostage303">The Iran Hostage Crisis. A chronology of Daily Developments. Committee on Foreign Affairs. March 1981. P.303</ref> وزیر امور خارجه ایران، بیانیه ای صادر کرد که «[[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]] بمباران شهرهای ایران را آغاز کرده است».<ref name=":0"/>

پس از پایان حملات، نیروی هوایی ایران شروع به تدارک حملات تلافی جویانه کرد. در همین زمان، ایرانی‌ها یک جنگنده دیگر F-4E را از دست دادند که هر دو خلبان آن، سروان م. صالحی و ستوان ک. حیدری کشته شدند.<ref name="skywar"/> در نتیجه این حمله، طبق داده‌های غربی، ۲۸ غیرنظامی عراقی کشته شدند.<ref>Wings of Iraq. Volume 2 - The Iraqi Air Force, 1970-1980. Tom Cooper, Milos Sipos. Helion and Company. 2022. P.67</ref>

بعداً رادیو تهران گزارش داد که ارتش ایران جنگ با کردها در شمال کشور را آغاز کرده است و خداپناهی وزیر امور خارجه ایران اظهارات دیگری کرد مبنی بر اینکه عراق با حمایت آمریکا شروع به بمباران ایران کرده است.<ref name="hostage303"/>

== نتایج ==
خلبان ایرانی کاپیتان آصفی خاطرنشان کرد: حملات هوایی عراق توانست اکثر انبارهای سوخت و چندین فروند هواپیما را از تجهیزات هوانوردی را منهدم کند.<ref>Iranian F-4 Phantom II Units in Combat. Farzad Bishop, Tom Cooper. Osprey Pbublishing. 2003. P.24-25</ref> ایران به‌طور موقت تمامی ارتباطات تلفنی و ماهواره ای با جهان خارج را از دست داد.<ref name="hostage302">The Iran Hostage Crisis. A chronology of Daily Developments. Committee on Foreign Affairs. March 1981. P.302</ref>

مجموع تلفات عراق از داده‌های ذکر شده در بالا بالغ بر ۴ فروند هواپیمای جنگی بود که از این تعداد فقط ۱ [[هاوکر هانتر|هواپیمای]] [[هاوکر هانتر]] با آتش ایران به‌طور دقیق سرنگون شد، ۸ خدمه کشته یا مفقود شدند و ۱ نفر اسیر شد. خنثی کردن کامل توانایی ایران در استفاده از هواپیماهای جنگی در مرحله اولیه ممکن نبود.<ref>Wars of Modern Babylon A History of the Iraqi Army from 1921 to 2003. Pesach Malovany. University Press of Kentucky. 2017. P.114</ref> یکی از دلایل آن فاصله بسیار زیاد تا فرودگاه‌های ایران بود - عراقی‌ها مجبور بودند مهمات کمتر و سوخت بیشتری بار کنند.<ref>Wars of Modern Babylon A History of the Iraqi Army from 1921 to 2003. Pesach Malovany. University Press of Kentucky. 2017. P.115</ref> روز بعد نیروی هوایی ایران عملیات تلافی جویانه [[عملیات کمان ۹۹|"کمان-۹۹"]] را انجام داد.

== منابع ==
[[رده:ایران در ۱۹۸۰ (میلادی)]]
[[رده:درگیری‌ها در ۱۹۸۰ (میلادی)]]
[[رده:رویدادهای سپتامبر ۱۹۸۰]]
[[رده:عملیات‌های نظامی جنگ ایران و عراق]]
[[رده:هوانوردی در ۱۹۸۰ (میلادی)]]
[[رده:حمله‌های هوایی در جریان جنگ ایران و عراق]]
[[رده:حمله‌های هوایی در ایران]]
[[رده:عملیات‌های نظامی جنگ ایران و عراق در ۱۹۸۰ (میلادی)]]

عملیات پژواک قادسیه - تاریخچهٔ نسخه‌ها