https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%81%D8%A7%DB%8C%D8%B2_%D8%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8Cفایز دشتی - تاریخچهٔ نسخهها2026-09-15T11:56:05Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%81%D8%A7%DB%8C%D8%B2_%D8%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C&diff=181423&oldid=prevShahroudi: 2026-09-13T02:59:12Z<p></p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''فایز دشتی'''، محمدعلی متخلص به فایز، شاعر و غزلسرای شیعه امامی در قرن سیزدهم هجری بود. او در روستای کردوان دشتی از توابع [[بوشهر]] زاده شد و در گزدراز درگذشت. بخشهایی از سرودههای پراکنده او سالها پس از درگذشتش گردآوری و منتشر شد. شعر فایز بیشتر در قالب دوبیتی است و در آن از مضامین عاشقانه و خیالانگیز و نیز مدح و مرثیه [[حسین بن علی]] استفاده شده است.<br />
<br />
== زندگی ==<br />
فایز در سال ۱۲۵۰ق، برابر با ۱۲۰۹ش، در روستای کردوان دشتی از توابع بوشهر به دنیا آمد و در سال ۱۳۳۰ق، برابر با ۱۲۹۸ش، در گزدراز، یکی از روستاهای این منطقه، درگذشت. او شیعه امامی بود و از شاعران و غزلسرایان قرن سیزدهم هجری به شمار میرفت.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=فایز دشتی}}</ref><br />
<br />
فایز شاعری خوشطبع و طبیعیسرا بود و بدون تکلف شعر میگفت. در توصیف شعر او، روانی طبع، ذهن پویا و ذوق شعری سرشار برجسته دانسته شده و دوبیتیهای او با شعر شاعرانی مانند [[طرفه بن عبد]] و [[امرؤالقیس]] مقایسه شده است. در بهکارگیری فنونی مانند [[استعاره]]، [[ایهام]] و [[جناس]] نیز او را در مسیر [[نظامی گنجوی]] دانستهاند و در حماسهسرایی با [[ابوالطیب متنبی]] و [[ابوالقاسم فردوسی]] مقایسه کردهاند.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=فایز دشتی}}</ref><br />
<br />
در شعر فایز، مانند بسیاری از غزلسرایان، از مضامین خیالانگیز و تخیل سخن گفته شده و بهویژه از پری یاد شده است. بر اساس مدخل، برخی افراد این مضامین خیالپردازانه را واقعی پنداشته و داستانهایی درباره آنها ساختهاند.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=فایز دشتی}}</ref><br />
<br />
== آثار و اشعار ==<br />
بخشی از سرودههای پراکنده فایز سالها پس از درگذشت او گردآوری و به چاپ رسیده است. از نمونههای شعر او دوبیتیهایی با مضامین عاشقانه و خیالانگیز است که در آنها از مفاهیمی مانند کعبه، محراب، صفا، مروه، حج و یاقوت برای توصیف معشوق استفاده شده است.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=فایز دشتی}}</ref><br />
<br />
از دوبیتیهای اوست:<br />
<br />
رخ تو کعبه و محراب ابرو<br />
صفا و مروه این چشمان جادو<br />
طواف کوی حسنت حج فایز<br />
حجر آن خال باشد کوست بر رو<br />
<br />
کنم مدح خم ابروت یا رو<br />
نهم نام لبت یاقوت یا قوت<br />
یقینم هست فایز زنده گردد<br />
رسد بر تخته تابوت تا بوت<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=فایز دشتی}}</ref><br />
<br />
از دیگر دوبیتیهای اوست:<br />
<br />
به دارالملک تن دل پادشاه است<br />
جوارح در اطاعت چون سپاه است<br />
به هر جا عزم دارد شاه، فایز!<br />
که را یارا که گوید این نه راه است<br />
<br />
اگر صد تیر ناز از دلبر آید<br />
مکن باور که آه از دل برآید<br />
پس از صد سال بعد از مرگ فایز<br />
هنوز آواز دلبر دلبر آید<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=فایز دشتی}}</ref><br />
<br />
از سرودههای فایز در مدح و مرثیه حسین بن علی نیز شعری است که با این ابیات آغاز میشود:<br />
<br />
ای نام تو آرایش هر مسجد و منبر<br />
وی ذکر تو زینتده هر محفل و محضر<br />
بینام تو مسجد چه بود؟ طرح مهندس<br />
بیذکر تو محفل چه بود؟ نقش مصور<br />
آفاق پر از زمزمه نام تو باشد<br />
نام تو شفابخش همه عاجز و مضطر<br />
گر تیغ تو در کربلا جلوه نمیکرد<br />
تا حشر بدی خلق جهان یکسره کافر<br />
آن جلوه که شمشیر علی کرد به خندق<br />
ضرب تو قویتر بود از ضربت حیدر<br />
زیرا که نبی بود و وصی بود و سپاهی<br />
عمرو آمد و تنها به علی گشت برابر<br />
شاه شهدا یکتنه با خلق جهانی<br />
آن کرد که حیدر نکند در صف خیبر<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=فایز دشتی}}</ref><br />
<br />
ادامه این مرثیه چنین است:<br />
<br />
فریاد از آن دم که گرفت او به کمر دست<br />
دیدی که فتاده به زمین نعش برادر<br />
بیخود شد و از اسب بیفتاد به زاری<br />
زانسان که بشد طاقت و هوش از تن و از سر<br />
ای ماه بنیهاشم و ای صفشکن صف!<br />
ای در همه احوال مرا مونس و یاور<br />
فایز! به عزای شه لبتشنه فغان کن<br />
تا شافع جرم تو شود در صف محشر<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=فایز دشتی}}</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۳|اندازه=ریز}}<br />
=== منابع ===<br />
<br />
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=فایز دشتی|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]|عنوان جلد=دایرةالمعارف جامع اسلامی|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}}<br />
{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=بله|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}}</div>Shahroudi