فضل بن شاذان نیشابوری - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Roshana در ‏۱۴ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۲۱:۳۶

2023-06-14T21:36:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۲۱:۳۶
خط ۳۶:		خط ۳۶:

	== جایگاه علمی و روایی ==		== جایگاه علمی و روایی ==
	ابن‌شاذان را از ~~متلکمان~~ و فقیهان به نام [[شیعه]] نامیده‌اند. او در بغداد نزد اساتیدی چون [[محمد بن ابی‌عمیر]] و [[حسن بن علی بن فضال]] درس خواند و در کوفه نیز به شاگردی [[حسن بن محبوب]]، [[احمد بن محمد بن ابی‌نصر]]، [[صفوان بن یحیی]] و [[نصر بن مزاحم منقری]] پرداخت. از اساتید بصری او می‌توان به [[حماد بن عیسی]]، [[محمد بن جمهور عمی]] و [[ابوجعفر بصری]] اشاره کرد. بنابر گزارشی از نجاشی، وی از راویان حدیث [[محمد تقی]] بوده است اما پاکتچی احتمال می‌دهد که عبارت مبهم نجاشی، می‌تواند اشاره به پدر ابن‌شاذان داشته باشد. شیخ طوسی وی را از اصحاب [[علی النقی]] دانسته است. به هر روی، احتمال نقل روایت از دو امام شیعه، محمد تقی و علی النقی توسط وی و بدون واسطه، رفته است. به عقیده پاکتچی، گزارش‌های شیخ صدوق از روایت‌های ابن‌شاذان که وی روایت‌هایی را بدون واسطه از [[علی بن موسی الرضا]] شنیده است، بعید به نظر می‌رسد؛ چرا که علی بن موسی الرضا در بین سال‌های ۲۰۱ تا ۲۰۳ در خراسان در مقام [[ولایتعهدی علی بن موسی الرضا\|ولایتعهدی]] [[مأمون\|خلیفه]] بود و پیش از آن نیز در [[مدینه]] به سر می‌برد. چنانچه [[خالد برقی\|برقی]]، شیخ طوسی، [[نجاشی]] — از رجالیون شیعه — استماع حدیث مستقیم ابن‌شاذان از علی بن موسی الرضا را تأیید نکرده‌اند. ارتباط او با حسن عسکری نیز مورد تأیید برخی منابع شیعی قرار گرفته است. او در این دوران، یکی از معتبرترین عالمان شیعی مذهب در خراسان به‌شمار می‌رفت. ~~به هر روی،~~ در خصوص رابطه او با [[حسن عسکری]]، روایاتی در عتاب و سرزنش او صادر شده است و در برخی روایات حسن عسکری به مدح وی پرداخته است. به هر روی، وی در روایات بسیاری به عنوان راوی وجود دارد و منابع رجالی شیعه همچون نجاشی و [[کشی]]، عموماً او را توثیق کرده‌اند.<ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> از شاگردان او که از وی نقل روایت کرده‌اند می‌توان به [[علی بن محمد بن قتیبه نیشابوری]]، [[محمد بن اسماعیل]] و [[عبدالله بن حمدویه]] اشاره کرد.<ref>{{پک\|1=واسعی\|2=۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف مؤلفان اسلامی\|ص=۶۱۴–۶۱۵\|ج=۱}}</ref>		ابن‌شاذان را از متکلمان و فقیهان به نام [[شیعه]] نامیده‌اند. او در بغداد نزد اساتیدی چون [[محمد بن ابی‌عمیر]] و [[حسن بن علی بن فضال]] درس خواند و در کوفه نیز به شاگردی [[حسن بن محبوب]]، [[احمد بن محمد بن ابی‌نصر]]، [[صفوان بن یحیی]] و [[نصر بن مزاحم منقری]] پرداخت. از اساتید بصری او می‌توان به [[حماد بن عیسی]]، [[محمد بن جمهور عمی]] و [[ابوجعفر بصری]] اشاره کرد. بنابر گزارشی از نجاشی، وی از راویان حدیث [[محمد تقی]] بوده است اما پاکتچی احتمال می‌دهد که عبارت مبهم نجاشی، می‌تواند اشاره به پدر ابن‌شاذان داشته باشد. شیخ طوسی وی را از اصحاب [[علی النقی]] دانسته است. به هر روی، احتمال نقل روایت از دو امام شیعه، محمد تقی و علی النقی توسط وی و بدون واسطه، رفته است. به عقیده پاکتچی، گزارش‌های شیخ صدوق از روایت‌های ابن‌شاذان که وی روایت‌هایی را بدون واسطه از [[علی بن موسی الرضا]] شنیده است، بعید به نظر می‌رسد؛ چرا که علی بن موسی الرضا در بین سال‌های ۲۰۱ تا ۲۰۳ در خراسان در مقام [[ولایتعهدی علی بن موسی الرضا\|ولایتعهدی]] [[مأمون\|خلیفه]] بود و پیش از آن نیز در [[مدینه]] به سر می‌برد. چنانچه [[خالد برقی\|برقی]]، شیخ طوسی، [[نجاشی]] — از رجالیون شیعه — استماع حدیث مستقیم ابن‌شاذان از علی بن موسی الرضا را تأیید نکرده‌اند. ارتباط او با حسن عسکری نیز مورد تأیید برخی منابع شیعی قرار گرفته است. او در این دوران، یکی از معتبرترین عالمان شیعی مذهب در خراسان به‌شمار می‌رفت. در خصوص رابطه او با [[حسن عسکری]]، روایاتی در عتاب و سرزنش او صادر شده است و در برخی روایات حسن عسکری به مدح وی پرداخته است. به هر روی، وی در روایات بسیاری به عنوان راوی وجود دارد و منابع رجالی شیعه همچون نجاشی و [[کشی]]، عموماً او را توثیق کرده‌اند.<ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> از شاگردان او که از وی نقل روایت کرده‌اند می‌توان به [[علی بن محمد بن قتیبه نیشابوری]]، [[محمد بن اسماعیل]] و [[عبدالله بن حمدویه]] اشاره کرد.<ref>{{پک\|1=واسعی\|2=۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف مؤلفان اسلامی\|ص=۶۱۴–۶۱۵\|ج=۱}}</ref>

	برجسته‌ترین جنبه علمی زندگانی وی را جنبه کلامی گزارش کرده‌اند. اساس تعالیم کلامی وی، پس از [[شهادتین]] و اقرار به حجت خداوند، اقرار به «ما جاء من عند الله» است. به گزارش ''[[دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]''، کلیات عقاید او در موضوع [[امامت]]، مشابه با عقاید شیعیان [[امامیه]] است. او وجود بیش از یک [[امام]] در زمان واحد را غیرممکن می‌داند و امامت را به نص امام قبلی، صحیح می‌داند. از جمله عقاید او، باور به [[رجعت]] و غلط بودن باور به [[ازدواج عمر و ام‌کلثوم\|ازدواج عمر بن خطاب با ام‌کلثوم]] بنت علی بن ابی‌طالب است.<ref group="یادداشت">او بر این عقیده بود که ام‌کلثومی که با عمر بن خطاب ازدواج کرده است، غیر از ام‌کلثوم بنت علی بن ابی‌طالب بود. (رک: {{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}})</ref> از عقاید ویژه او در موضوع امامت، باور به عدم آگاهی امامان به بواطن امور و آگاهی از علم الهی لاینقطع بود. گفته شده است که وی، اوصیاء ابراهیم را بر اوصیاء پیامبر اسلام برتری می‌داد و انبیاء را بر امامان اولی می‌دانست. هرچند برخی این موضوع را اتهامی به وی دانسته‌اند. در زمینه فقه نیز وی به حجیت [[قیاس مستنبط العله]] معتقد بوده است.<ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref>		برجسته‌ترین جنبه علمی زندگانی وی را جنبه کلامی گزارش کرده‌اند. اساس تعالیم کلامی وی، پس از [[شهادتین]] و اقرار به حجت خداوند، اقرار به «ما جاء من عند الله» است. به گزارش ''[[دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]''، کلیات عقاید او در موضوع [[امامت]]، مشابه با عقاید شیعیان [[امامیه]] است. او وجود بیش از یک [[امام]] در زمان واحد را غیرممکن می‌داند و امامت را به نص امام قبلی، صحیح می‌داند. از جمله عقاید او، باور به [[رجعت]] و غلط بودن باور به [[ازدواج عمر و ام‌کلثوم\|ازدواج عمر بن خطاب با ام‌کلثوم]] بنت علی بن ابی‌طالب است.<ref group="یادداشت">او بر این عقیده بود که ام‌کلثومی که با عمر بن خطاب ازدواج کرده است، غیر از ام‌کلثوم بنت علی بن ابی‌طالب بود. (رک: {{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}})</ref> از عقاید ویژه او در موضوع امامت، باور به عدم آگاهی امامان به بواطن امور و آگاهی از علم الهی لاینقطع بود. گفته شده است که وی، اوصیاء ابراهیم را بر اوصیاء پیامبر اسلام برتری می‌داد و انبیاء را بر امامان اولی می‌دانست. هرچند برخی این موضوع را اتهامی به وی دانسته‌اند. در زمینه فقه نیز وی به حجیت [[قیاس مستنبط العله]] معتقد بوده است.<ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref>

	او در طول زندگانی علمی خود، با دیگر مذاهب شیعی غیر از [[امامیه]] نیز ارتباط‌هایی داشته است. وی در عراق با مشایخ [[فطحیه\|فطحی]] و [[واقفیه\|واقفی]] مذهب مرتبط بود و در مجالس مناظره [[ابن‌فضال]] — از بزرگان فطحیان — شرکت می‌کرد. او از چند تن از اساتید واقفی مذهب چون [[سیف بن عمیره]]، [[عثمان بن عیسی]]، [[عبدالله بن قاسم حضرمی]]، [[علی بن اسباط]] و [[عبدالله بن جیله]] بهره برده است. با توجه به آثار او در رد برخی از [[فهرست فرقه‌های اسلامی\|فرقه‌های اسلامی]]، وی با فرقه‌های از جمله [[معتزله]]، [[معطله]]، [[مرجئه]]، [[خوارج]] و [[غالیه\|غالیان]] شیعه درگیری کلامی داشته است. علاوه بر این، برخی چون [[ابن جنید اسکافی]]، ~~متلکم~~ امامی مذهب سده چهارم، کتابی در دفاع از ابن‌شاذان نگاشته است.<ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref>		او در طول زندگانی علمی خود، با دیگر مذاهب شیعی غیر از [[امامیه]] نیز ارتباط‌هایی داشته است. وی در عراق با مشایخ [[فطحیه\|فطحی]] و [[واقفیه\|واقفی]] مذهب مرتبط بود و در مجالس مناظره [[ابن‌فضال]] — از بزرگان فطحیان — شرکت می‌کرد. او از چند تن از اساتید واقفی مذهب چون [[سیف بن عمیره]]، [[عثمان بن عیسی]]، [[عبدالله بن قاسم حضرمی]]، [[علی بن اسباط]] و [[عبدالله بن جیله]] بهره برده است. با توجه به آثار او در رد برخی از [[فهرست فرقه‌های اسلامی\|فرقه‌های اسلامی]]، وی با فرقه‌های از جمله [[معتزله]]، [[معطله]]، [[مرجئه]]، [[خوارج]] و [[غالیه\|غالیان]] شیعه درگیری کلامی داشته است. علاوه بر این، برخی چون [[ابن جنید اسکافی]]، متکلم امامی مذهب سده چهارم، کتابی در دفاع از ابن‌شاذان نگاشته است.<ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref>

	== آثار ==		== آثار ==
	به گفته منابع شیعه، حدود ۱۸۰ کتاب توسط فضل بن شاذان تألیف شده است. در این میان طوسی در ''[[الفهرست]]'' و نجاشی در کتاب ''رجال'' برخی آثار او را آورده‌اند، از جمله: ''الفرائض الکبیر''، ''الفرائض الصغیر''، ''الفرائض الاوسط''، ''المسائل البدان''، ''یوم و لیلة''، ''اثبات الرجعه'' و ''العلل''. از میان این آثار، کتاب ''اثبات الرجعه'' را نجاشی گزارش کرده است و به همت باسم موسی در مجله ''تراثنا'' به چاپ رسیده است. برخی از بخش‌های کتاب ''الطلاق'' نیز توسط [[شیخ کلینی]] گزارش شده‌اند. شیخ طوسی نیز بخش‌هایی از کتاب ''مسائل ~~البدان~~'' را گزارش کرده است. آنطور که در منابع شیعی گزارش شده است،<ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> کتاب ''یوم و لیلة'' ابن‌شاذان، به تأیید [[حسن عسکری]] رسیده است.<ref>{{پک\|1=واسعی\|2=۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف مؤلفان اسلامی\|ص=۶۱۴–۶۱۵\|ج=۱}}</ref><ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> از دیگر آثار وی می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:<ref>{{پک\|1=واسعی\|2=۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف مؤلفان اسلامی\|ص=۶۱۴–۶۱۵\|ج=۱}}</ref>		به گفته منابع شیعه، حدود ۱۸۰ کتاب توسط فضل بن شاذان تألیف شده است. در این میان طوسی در ''[[الفهرست]]'' و نجاشی در کتاب ''رجال'' برخی آثار او را آورده‌اند، از جمله: ''الفرائض الکبیر''، ''الفرائض الصغیر''، ''الفرائض الاوسط''، ''المسائل البدان''، ''یوم و لیلة''، ''اثبات الرجعه'' و ''العلل''. از میان این آثار، کتاب ''اثبات الرجعه'' را نجاشی گزارش کرده است و به همت باسم موسی در مجله ''تراثنا'' به چاپ رسیده است. برخی از بخش‌های کتاب ''الطلاق'' نیز توسط [[شیخ کلینی]] گزارش شده‌اند. شیخ طوسی نیز بخش‌هایی از کتاب ''مسائل البلدان'' را گزارش کرده است. آنطور که در منابع شیعی گزارش شده است،<ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> کتاب ''یوم و لیلة'' ابن‌شاذان، به تأیید [[حسن عسکری]] رسیده است.<ref>{{پک\|1=واسعی\|2=۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف مؤلفان اسلامی\|ص=۶۱۴–۶۱۵\|ج=۱}}</ref><ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> از دیگر آثار وی می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:<ref>{{پک\|1=واسعی\|2=۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف مؤلفان اسلامی\|ص=۶۱۴–۶۱۵\|ج=۱}}</ref>
	{{Div col\|cols=۴}}		{{Div col\|cols=۴}}
	* ''الامامة الکبیر''		* ''الامامة الکبیر''

Shahroudi: Shahroudi صفحهٔ فضل بن شاذان را به فضل بن شاذان نیشابوری منتقل کرد

2023-05-11T13:07:43Z

Shahroudi صفحهٔ فضل بن شاذان را به فضل بن شاذان نیشابوری منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۰۷
(بدون تفاوت)

Shahroudi در ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۰۵

2023-05-11T13:05:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۰۵
خط ۴۴:		خط ۴۴:
	== آثار ==		== آثار ==
	به گفته منابع شیعه، حدود ۱۸۰ کتاب توسط فضل بن شاذان تألیف شده است. در این میان طوسی در ''[[الفهرست]]'' و نجاشی در کتاب ''رجال'' برخی آثار او را آورده‌اند، از جمله: ''الفرائض الکبیر''، ''الفرائض الصغیر''، ''الفرائض الاوسط''، ''المسائل البدان''، ''یوم و لیلة''، ''اثبات الرجعه'' و ''العلل''. از میان این آثار، کتاب ''اثبات الرجعه'' را نجاشی گزارش کرده است و به همت باسم موسی در مجله ''تراثنا'' به چاپ رسیده است. برخی از بخش‌های کتاب ''الطلاق'' نیز توسط [[شیخ کلینی]] گزارش شده‌اند. شیخ طوسی نیز بخش‌هایی از کتاب ''مسائل البدان'' را گزارش کرده است. آنطور که در منابع شیعی گزارش شده است،<ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> کتاب ''یوم و لیلة'' ابن‌شاذان، به تأیید [[حسن عسکری]] رسیده است.<ref>{{پک\|1=واسعی\|2=۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف مؤلفان اسلامی\|ص=۶۱۴–۶۱۵\|ج=۱}}</ref><ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> از دیگر آثار وی می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:<ref>{{پک\|1=واسعی\|2=۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف مؤلفان اسلامی\|ص=۶۱۴–۶۱۵\|ج=۱}}</ref>		به گفته منابع شیعه، حدود ۱۸۰ کتاب توسط فضل بن شاذان تألیف شده است. در این میان طوسی در ''[[الفهرست]]'' و نجاشی در کتاب ''رجال'' برخی آثار او را آورده‌اند، از جمله: ''الفرائض الکبیر''، ''الفرائض الصغیر''، ''الفرائض الاوسط''، ''المسائل البدان''، ''یوم و لیلة''، ''اثبات الرجعه'' و ''العلل''. از میان این آثار، کتاب ''اثبات الرجعه'' را نجاشی گزارش کرده است و به همت باسم موسی در مجله ''تراثنا'' به چاپ رسیده است. برخی از بخش‌های کتاب ''الطلاق'' نیز توسط [[شیخ کلینی]] گزارش شده‌اند. شیخ طوسی نیز بخش‌هایی از کتاب ''مسائل البدان'' را گزارش کرده است. آنطور که در منابع شیعی گزارش شده است،<ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> کتاب ''یوم و لیلة'' ابن‌شاذان، به تأیید [[حسن عسکری]] رسیده است.<ref>{{پک\|1=واسعی\|2=۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف مؤلفان اسلامی\|ص=۶۱۴–۶۱۵\|ج=۱}}</ref><ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> از دیگر آثار وی می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:<ref>{{پک\|1=واسعی\|2=۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف مؤلفان اسلامی\|ص=۶۱۴–۶۱۵\|ج=۱}}</ref>
			{{Div col\|cols=۴}}
	* ''الامامة الکبیر''		* ''الامامة الکبیر''
	* ''الاربع مسائل فی الامامه''		* ''الاربع مسائل فی الامامه''
خط ۶۶:		خط ۶۷:
	* ''الدیباج''		* ''الدیباج''
	* ''التوحید فی (من) کتب الله''		* ''التوحید فی (من) کتب الله''
			{{Div col end}}

	از برای او ردیه‌هایی در عقاید مذاهب گزارش شده است که وجود دو ردیه بر فرقه‌های [[کرامیه]] (تأسیس شده در ۲۵۵ ه‍.ق) و [[قرامطه]] (تأسیس شده در حوالی ۲۶۴ ه‍.ق) محل تأمل است.<ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> دیگر ردیه‌های منسوب به وی عبارتند از:<ref>{{پک\|1=واسعی\|2=۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف مؤلفان اسلامی\|ص=۶۱۴–۶۱۵\|ج=۱}}</ref>		از برای او ردیه‌هایی در عقاید مذاهب گزارش شده است که وجود دو ردیه بر فرقه‌های [[کرامیه]] (تأسیس شده در ۲۵۵ ه‍.ق) و [[قرامطه]] (تأسیس شده در حوالی ۲۶۴ ه‍.ق) محل تأمل است.<ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> دیگر ردیه‌های منسوب به وی عبارتند از:<ref>{{پک\|1=واسعی\|2=۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف مؤلفان اسلامی\|ص=۶۱۴–۶۱۵\|ج=۱}}</ref>
			{{Div col\|cols=۴}}
	* ''الرّد علی یمان بن رباب خارجی''		* ''الرّد علی یمان بن رباب خارجی''
	* ''الرّد علی الاصّم''		* ''الرّد علی الاصّم''
خط ۸۸:		خط ۹۱:
	* ''المنزلة الاربعه'' (ردی بر یزید بن بزیع خارجی)		* ''المنزلة الاربعه'' (ردی بر یزید بن بزیع خارجی)
	* ''النقض علی من یدعی الفلسفة فی التوحید و الاعراض و الجواهر و الجزء''		* ''النقض علی من یدعی الفلسفة فی التوحید و الاعراض و الجواهر و الجزء''
			{{Div col end}}

	در میان آثار او، کمتر اطلاعاتی از علم فقه باقی مانده است، هرچند او را به عنوان یکی از فقیهان بزرگ شیعه امامیه برشمرده‌اند. در کتاب ''العلل'' وی، می‌توان به بخشی از فقه وی دست یافت که مخالفت بارزی با [[فقه امامیه]] در آن وجود ندارد. این اثر فقهی، تنها مباحث مربوط به عبادات را شامل می‌شود.<ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> این کتاب، آموزه‌های فقهی است که ابن‌شاذان به نقل از [[علی بن موسی الرضا]] گزارش می‌کند. غیر از این اثر، دیگر کتاب‌های او در زمینه فقه عبارتند از:<ref>{{پک\|1=واسعی\|2=۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف مؤلفان اسلامی\|ص=۶۱۴–۶۱۵\|ج=۱}}</ref>		در میان آثار او، کمتر اطلاعاتی از علم فقه باقی مانده است، هرچند او را به عنوان یکی از فقیهان بزرگ شیعه امامیه برشمرده‌اند. در کتاب ''العلل'' وی، می‌توان به بخشی از فقه وی دست یافت که مخالفت بارزی با [[فقه امامیه]] در آن وجود ندارد. این اثر فقهی، تنها مباحث مربوط به عبادات را شامل می‌شود.<ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> این کتاب، آموزه‌های فقهی است که ابن‌شاذان به نقل از [[علی بن موسی الرضا]] گزارش می‌کند. غیر از این اثر، دیگر کتاب‌های او در زمینه فقه عبارتند از:<ref>{{پک\|1=واسعی\|2=۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف مؤلفان اسلامی\|ص=۶۱۴–۶۱۵\|ج=۱}}</ref>
			{{Div col\|cols=۴}}
	* ''المسح علی الخفین''		* ''المسح علی الخفین''
	* ''الطلاق''		* ''الطلاق''
خط ۹۵:		خط ۱۰۰:
	* ''النجاح فی عمل شهر رمضان''		* ''النجاح فی عمل شهر رمضان''
	* ''الاستطاعه''		* ''الاستطاعه''
			{{Div col end}}

	در سال ۱۳۵۱ ه‍. ش، کتابی با عنوان ''الایضاح''، توسط جلال‌الدین محدث به چاپ رسید که مؤلف این اثر، فضل بن شاذان معرفی شد. این کتاب بعدها در سال ۱۴۰۲ ه‍.ق در بیروت تجدید چاپ شد. هیچ‌یک از متقدمان این اثر را به عنوان کتاب فضل بن شاذان گزارش نکرده‌اند و نخستین بار در سده ۱۱ ه‍. ق، [[فیض کاشانی]] این اثر را به ابن‌شاذان نسبت می‌دهد.<ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref>		در سال ۱۳۵۱ ه‍. ش، کتابی با عنوان ''الایضاح''، توسط جلال‌الدین محدث به چاپ رسید که مؤلف این اثر، فضل بن شاذان معرفی شد. این کتاب بعدها در سال ۱۴۰۲ ه‍.ق در بیروت تجدید چاپ شد. هیچ‌یک از متقدمان این اثر را به عنوان کتاب فضل بن شاذان گزارش نکرده‌اند و نخستین بار در سده ۱۱ ه‍. ق، [[فیض کاشانی]] این اثر را به ابن‌شاذان نسبت می‌دهد.<ref>{{پک\|1=پاکتچی\|2=۱۳۶۷\|ف=ابن شاذان، ابومحمد\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref>

Shahroudi: + 4 categories; ± 2 categories using HotCat، ابرابزار

2023-05-11T13:03:29Z

+ 4 categories; ± 2 categories using HotCat، ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۰۳
خط ۱۲۱:		خط ۱۲۱:

	[[رده:اسلام‌شناسان مسلمان شیعه]]		[[رده:اسلام‌شناسان مسلمان شیعه]]
	~~[[رده:اصحاب اجماع]]~~
	~~[[رده:اصحاب اهل بیت]]~~
	[[رده:افراد نیشابوری عرب‌تبار]]		[[رده:افراد نیشابوری عرب‌تبار]]
	[[رده:اهالی خلافت عباسیان در سده ۹ (میلادی)]]		[[رده:اهالی خلافت عباسیان در سده ۹ (میلادی)]]
			[[رده:اهالی نیشابور]]
			[[رده:تبعیدشدگان اهل ایران]]
	[[رده:درگذشتگان ۲۶۰ (قمری)]]		[[رده:درگذشتگان ۲۶۰ (قمری)]]
	[[رده:درگذشتگان ۸۷۳ (میلادی)]]		[[رده:درگذشتگان ۸۷۳ (میلادی)]]
	[[رده:روحانیان شیعه اهل نیشابور]]		[[رده:روحانیان شیعه اهل نیشابور]]
	[[رده:شاگردان حسن عسکری]]		[[رده:شاگردان حسن عسکری]]
	[[رده:شاگردان ~~محمد تقی~~]]		[[رده:شاگردان علی النقی]]
			[[رده:شاگردان علی بن موسی الرضا]]
	[[رده:عرب‌های سده ۹ (میلادی)]]		[[رده:عرب‌های سده ۹ (میلادی)]]
			[[رده:فقیهان شیعه دوازده‌امامی درگذشته]]
			[[رده:متکلمان شیعه دوازده‌امامی]]
	[[رده:محدثان شیعه دوازده‌امامی]]		[[رده:محدثان شیعه دوازده‌امامی]]
	[[رده:محدثان نیشابور]]		[[رده:محدثان نیشابور]]
	[[رده:مسلمانان سده ۹ (میلادی)]]		[[رده:مسلمانان سده ۹ (میلادی)]]
	[[رده:نویسندگان متون دینی اهل ایران]]		[[رده:نویسندگان متون دینی اهل ایران]]

Shahroudi در ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۵۷

2023-05-11T12:57:03Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۵۷
خط ۱۱۲:		خط ۱۱۲:
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=پاکتچی\|نام=احمد\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ابن شاذان، ابومحمد\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|عنوان جلد=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|سال=۱۳۶۷\|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23022/4/1358}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=پاکتچی\|نام=احمد\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ابن شاذان، ابومحمد\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|عنوان جلد=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|سال=۱۳۶۷\|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23022/4/1358}}
	* {{یادکرد کتاب \| نام خانوادگی =خوئی \| نام = سیدابوالقاسم\| پیوند نویسنده = \| عنوان = معجم رجال الحدیث\| جلد = ۱۴\| سال = \| ناشر = مؤسسه الخوئی الإسلامیة \| مکان =قم}}		* {{یادکرد کتاب \| نام خانوادگی =خوئی \| نام = سیدابوالقاسم\| پیوند نویسنده = \| عنوان = معجم رجال الحدیث\| جلد = ۱۴\| سال = \| ناشر = مؤسسه الخوئی الإسلامیة \| مکان =قم}}
			* {{یادکرد کتاب \| نام خانوادگی = عطاردی\| نام = عزیزالله\| پیوند نویسنده = \| عنوان = راویان امام رضا علیه‌السلام در مسندالرضا \| جلد = \| سال = ۱۳۶۷\| ناشر = کنگره جهانی حضرت رضا علیه‌السلام \| مکان = مشهد}}
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=واسعی\|نام=علیرضا\|عنوان=دائره‌المعارف تاریخی فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی "از آغاز تا 300 هجری"\|سال=۱۳۹۰\|مکان=تهران\|ناشر=پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی\|پیوند=http://mod1400.lib.eshia.ir/11243/1/51\|شابک=9786005570649\|ویراستار=ایوب زارعی}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=واسعی\|نام=علیرضا\|عنوان=دائره‌المعارف تاریخی فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی "از آغاز تا 300 هجری"\|سال=۱۳۹۰\|مکان=تهران\|ناشر=پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی\|پیوند=http://mod1400.lib.eshia.ir/11243/1/51\|شابک=9786005570649\|ویراستار=ایوب زارعی}}
	{{پایان پانویس}}		{{پایان پانویس}}

Shahroudi: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا، ابرابزار، اصلاح نشانی وب

2023-05-11T12:55:59Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا، ابرابزار، اصلاح نشانی وب

نمایش تغییرات

Shahroudi در ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۴۹

2023-05-11T12:49:26Z

نمایش تغییرات

Shahroudi در ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۳۰

2023-05-10T14:30:23Z

نمایش تغییرات

Shahroudi: /* منابع */

2023-04-06T07:11:20Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۱۱
خط ۵۶:		خط ۵۶:
	{{پایان پانویس}}		{{پایان پانویس}}

	{{شاگردان برجسته امامان شیعه}}{{علی بن موسی الرضا}}		{{شاگردان برجسته امامان شیعه}}
			{{علی بن موسی الرضا}}
			{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=بله\|نیازمند ویراستاری=بله\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

	[[رده:افراد نیشابوری عرب‌تبار]]		[[رده:افراد نیشابوری عرب‌تبار]]
	[[رده:درگذشتگان ۲۶۰ (قمری)]]		[[رده:درگذشتگان ۲۶۰ (قمری)]]

Shahroudi: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات بیوگرافی دینی |نام = فضل بن شاذان بن خليل ابو الازدی النيشابوری |نام رسمی = |تصویر = |اندازه تصویر = |عنوان تصویر = |زادروز = اواخر قرن دوم هجری |زادگاه = نیشابور |درگذشت = اوايل‌ ۲۶۰ ه.ق |م...» ایجاد کرد

2023-03-13T12:35:55Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات بیوگرافی دینی |نام = فضل بن شاذان بن خليل ابو الازدی النيشابوری |نام رسمی = |تصویر = |اندازه تصویر = |عنوان تصویر = |زادروز = اواخر قرن دوم هجری |زادگاه = نیشابور |درگذشت = اوايل‌ ۲۶۰ ه.ق |م...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات بیوگرافی دینی
|نام = فضل بن شاذان بن خليل ابو الازدی النيشابوری
|نام رسمی =
|تصویر =
|اندازه تصویر =
|عنوان تصویر =
|زادروز = اواخر قرن دوم هجری
|زادگاه = [[نیشابور]]
|درگذشت = اوايل‌ ۲۶۰ ه.ق
|محل مرگ =
|محل دفن = نیشابور
|دین = [[اسلام]]
|مذهب = [[شیعه]]
|ملیت =
|محل اقامت =
|پدر = شاذان بن خلیل ابو الازدی النيشابوری
|دودمان =
|آثار = حدود ۱۸۰ کتاب توسط فضل بن شاذان تألیف شده است.
|محل تحصیل = نیشابور و [[بغداد]] و [[کوفه]]
|زمینه‌های فعالیت = [[علم کلام|کلام]] و [[فقه امامیه|فقه]] و [[حدیث]]
|روابط =
|استادها =
|شاگردها =
}}

'''ابومحمد فضل بن شاذان بن خلیل ازْدی''' یا '''ابن شاذان نیشابوری''' (فوت ۲۶۰ق-۸۷۳م) [[محدث]]، متکلم و [[فقیه]] شیعه دوازده امامی بود. وی از اصحاب [[محمد بن علی (جواد)]]، [[علی بن محمد]] و [[حسن بن علی (عسکری)]] بود. برخی از محدثین وی را از اصحاب [[علی بن موسی الرضا]]، امام هشتم شیعیان دانسته‌اند. وی ۱۸۰ جلد کتاب در دفاع از [[شیعه]] نوشت.

از دیگر آثار او می توان به کتاب فی الجبر و التشبیه، کتاب المسائل الاربع فی الامامه اشاره کرد. فضل بن شاذان عمری دراز یافت و در سال [[۲۶۰ (قمری)|۲۶۰]] هجری قمری درگذشت. آرامگاه وی در [[نیشابور]] و هم‌جوار [[بهشت فضل]] است. گورستان عمومی نیشابور به دلیل وجود آرامگاه فضل بن شاذان، [[بهشت فضل]] نام گرفته است. بنابر برخی تحقیقات، فضل بن شاذان، همان فضل بن سنان مورد اشاره شیخ طوسی در رجال است که یکی از وکلای علی بن موسی الرضا دانسته شده است.
[[پرونده:Fadhl ibn Shazan Mosque (2).jpg|بندانگشتی|[[آرامگاه فضل بن شاذان|آرامگاه فضل ابن شاذان]] در [[نیشابور]]]]
فضل بن شاذان از اصحاب جواد است که دو امام بعدی شیعه یعنی هادی و عسکری را هم درک کرده است. بیش از صد عنوان کتاب در زمینه فقه و حدیث تالیف کرده و بر فرقه های ضالّه ردّیه نوشته است. سی عنوان آن را شیخ طوسی نام برده‌است. کتاب فی الجبر و التشبیه، کتاب المسائل الاربع فی الامامه از جلمه این آثار است.از تالیفات او جز اندکی باقی نمانده است.

== نام و تبار ==
نسب ابومحمد فضل بن شاذان به قبیله عرب اَزْد<ref group="یادداشت">نام عمومی مجموعه‌ای از قبایل کهن عرب می‌باشد که چندین قبیله مهم، از جمله [[اوس]]، [[خزرج]] و [[بنی‌خزاعه|خُزاعه]] از فروع آن دانسته شده‌اند. بر پایۀ منابع نسب‌شناسی، ازد نام نیای مشترک این قبایل بوده است که با سلسلۀ نسبی به صورت «ازد بن غوث بن نیت بن مالک بن زید بن کهلان بن سبأ‌بن یشجب بن یعرب بن قحطان»، به قحطان منتهی می‌گردد(ببینید: {{پک|بهرامیان|پاکتچی||ف=ازد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=}})</ref> می‌رسید.<ref>{{پک|پاکتچی||ف=ابن شاذان، ابومحمد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=}}</ref> پدر فضل، شاذان بن خلیل از اصحاب [[یونس بن عبدالرحمن|یونس بن عبدالرحمان]] بود.<ref>{{پک|خوئی||ک=معجم رجال الحدیث|ص=۳۰۹}}</ref>

== زندگی‌نامه ==
در مورد زندگی فضل بن شاذان اطلاعات دقیقی به دست نرسیده و رفع تناقض بین اطلاعات پراکنده موجود نیز تاحدی مشکل است. ظاهراً او در نیشابور متولد شده است. <ref>{{پک|پاکتچی||ف=ابن شاذان، ابومحمد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=}}</ref>
عطاردی، حدیث‌شناس شیعه در کتاب ''راویان امام رضا'' گزارش می‌کند که فضل از جمله افرادی بود که با مخالفان به مناظره می‌نشست که مناظرات و احتجاجات وی از راه بیان و قلم معروف می‌باشد.<ref>{{پک|عطاردی|۱۳۶۷|ک=راویان امام رضا علیه‌السلام در مسندالرضا|ص=۳۴۱}}</ref> به گفته [[شیخ طوسی|طوسی]] رجال‌شناس شیعه، فضل یکی از فقیهان و متکلمان می‌باشد. <ref>{{پک|طوسی||ک=الفهرست|ص=۱۹۷}}</ref> نجاشی یکی دیگر از رجال‌شناسان شیعه، وی را به عنوان فردی ثقه معرفی می‌کند که در میان اصحاب حدیثی شناخته شده است.<ref>{{پک|نجاشی||ک=رجال النجاشی|ص=۳۰۷}}</ref> فضل در اواخر عمر خود در روستایی در حوالی بیهق ساکن شده بود و در همان روستا درگذشت.<ref>{{پک|خوئی||ک=معجم رجال الحدیث|ص=۳۱۵}}</ref>

=== آثار ===
به گفته نجاشی رجال‌شناس شیعه، حدود ۱۸۰ کتاب توسط فضل بن شاذان تألیف شده است.<ref>{{پک|نجاشی||ک=رجال النجاشی|ص=۳۰۷}}</ref> در این میان طوسی در الفهرست و نجاشی در کتاب رجال برخی آثار او را آورده‌اند، از جمله: ''الفرائض الكبير، الفرائض الصغير، الطلاق، المسائل الاربع في الامامه، الرد على الأصم، الاعراض والجواهر، العلل و الایمان''.<ref>{{پک|طوسی||ک=الفهرست|ص=۱۲۴}}</ref><ref>{{پک|نجاشی||ک=رجال النجاشی|ص=۳۰۷}}</ref>

== یادداشت‌ها ==
{{پانویس|گروه=یادداشت|اندازه=کوچک|۲}}

== پانویس ==
{{پانویس|۳|اندازه=ریز}}

== منابع ==
{{آغاز پانویس|35em}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =خوئی | نام = سیدابوالقاسم| پیوند نویسنده = | عنوان = معجم رجال الحدیث| جلد = ۱۴| سال = | ناشر = مؤسسه الخوئی الإسلامیة | مکان =قم}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =نجاشی| نام = ابوالعباس| پیوند نویسنده = | عنوان =رجال النجاشی| جلد = | سال = ۱۴۰۷| ناشر = مؤسسه النشر الإسلامی | مکان =قم}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =طوسی| نام = محمد بن حسن| پیوند نویسنده = | عنوان =الفهرست| جلد = | سال = ۱۴۱۷| ناشر = مؤسسة نشر الفقاهة | مکان =قم}}
* {{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی = | نام = | ویراستار = | مقاله = | دانشنامه = [[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] | جلد = | عنوان جلد = | سال = ۱۳۹۹ | ناشر = [[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] | مکان = تهران | شابک =}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = عطاردی| نام = عزیزالله| پیوند نویسنده = | عنوان = راویان امام رضا علیه‌السلام در مسندالرضا | جلد = | سال = ۱۳۶۷| ناشر = کنگره جهانی حضرت رضا علیه‌السلام | مکان = مشهد}}
{{پایان پانویس}}

{{شاگردان برجسته امامان شیعه}}{{علی بن موسی الرضا}}
[[رده:افراد نیشابوری عرب‌تبار]]
[[رده:درگذشتگان ۲۶۰ (قمری)]]
[[رده:روحانیان شیعه اهل نیشابور]]
[[رده:محدثان شیعه دوازده‌امامی]]
[[رده:محدثان نیشابور]]
[[رده:نویسندگان متون دینی اهل ایران]]
[[رده:اصحاب اجماع]]
[[رده:درگذشتگان ۸۷۳ (میلادی)]]
[[رده:عرب‌های سده ۹ (میلادی)]]
[[رده:مسلمانان سده ۹ (میلادی)]]
[[رده:اهالی خلافت عباسیان در سده ۹ (میلادی)]]
[[رده:اسلام‌شناسان مسلمان شیعه]]
[[رده:شاگردان محمد تقی]]
[[رده:اصحاب اهل بیت]]
[[رده:شاگردان حسن عسکری]]