https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D9%84%D8%A7%D8%B6%D8%B1%D8%B1 2026-06-12T13:46:10Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.41.1 https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D9%84%D8%A7%D8%B6%D8%B1%D8%B1&diff=174421&oldid=prev 2026-04-24T16:56:36Z

<p>−<a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87" title="رده:فقه شیعه">رده:فقه شیعه</a>، ±<a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D9%81%D9%82%D9%87" title="رده:واژگان فقه">رده:واژگان فقه</a>←<a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA_%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C" title="رده:اصطلاحات فقهی">رده:اصطلاحات فقهی</a> (<a href="/fa/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84:%D9%87%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%AA" title="اسلامیکال:هات‌کت">هات‌کت</a>)، ابرابزار</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۵۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">خط ۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه در منابع فقهی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه در منابع فقهی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قاعده لاضرر از دیرباز مورد توجه فقیهان اسلام بوده است، اما در سده‌های اخیر، بحث‌های مستقلی پیرامون آن صورت گرفته و شماری از فقیهان، رساله یا کتابی مستقل را به بررسی ابعاد گوناگون آن اختصاص داده‌اند. از جمله این فقیهان می‌توان به [[ملا احمد نراقی]]، [[میر فتاح مراغه‌ای]] و [[شیخ انصاری]] اشاره کرد. شیخ مرتضی انصاری افزون بر نگارش رساله‌ای مستقل در این زمینه، در کتاب اصولی خود و نیز در لابه‌لای مباحث فقهی خویش، مکرراً به این قاعده استناد کرده و به تحلیل آن پرداخته است. پس از او، این بحث همچنان در کانون توجه [[آخوند خراسانی]] و دیگر فقیهان اسلام بوده است. در دوره معاصر، [[سید روح‌الله خمینی]] نیز رساله‌ای با عنوان بدایع الدرر فی قاعدة نفی الضرر را به این موضوع اختصاص داده است. وی همچنین در حاشیه بر کتاب کفایة الاصول با عنوان انوار الهدایة به بحث از این قاعده پرداخته است. علاوه بر این، تقریرات درس ایشان در این زمینه توسط یکی از شاگردانش با نام نیل الاوطار فی قاعدة لاضرر و لاضرار منتشر شده است.&lt;ref name=":0"&gt;{{یادکرد وب|وبگاه=فقاهت|نشانی=https://lib.eshia.ir/10257/21/6/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D9%84%D8%A7%D8%B6%D8%B1%D8%B1</del>|عنوان=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نگاهى </del>به قاعده لاضرر از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديدگاه </del>امام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خمينى</del>}}&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قاعده لاضرر از دیرباز مورد توجه فقیهان اسلام بوده است، اما در سده‌های اخیر، بحث‌های مستقلی پیرامون آن صورت گرفته و شماری از فقیهان، رساله یا کتابی مستقل را به بررسی ابعاد گوناگون آن اختصاص داده‌اند. از جمله این فقیهان می‌توان به [[ملا احمد نراقی]]، [[میر فتاح مراغه‌ای]] و [[شیخ انصاری]] اشاره کرد. شیخ مرتضی انصاری افزون بر نگارش رساله‌ای مستقل در این زمینه، در کتاب اصولی خود و نیز در لابه‌لای مباحث فقهی خویش، مکرراً به این قاعده استناد کرده و به تحلیل آن پرداخته است. پس از او، این بحث همچنان در کانون توجه [[آخوند خراسانی]] و دیگر فقیهان اسلام بوده است. در دوره معاصر، [[سید روح‌الله خمینی]] نیز رساله‌ای با عنوان بدایع الدرر فی قاعدة نفی الضرر را به این موضوع اختصاص داده است. وی همچنین در حاشیه بر کتاب کفایة الاصول با عنوان انوار الهدایة به بحث از این قاعده پرداخته است. علاوه بر این، تقریرات درس ایشان در این زمینه توسط یکی از شاگردانش با نام نیل الاوطار فی قاعدة لاضرر و لاضرار منتشر شده است.&lt;ref name=":0"&gt;{{یادکرد وب|وبگاه=فقاهت|نشانی=https://lib.eshia.ir/10257/21/6/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاعده_لاضرر</ins>|عنوان=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نگاهی </ins>به قاعده لاضرر از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیدگاه </ins>امام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خمینی</ins>}}&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مستندات قاعده ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مستندات قاعده ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قاعده لاضرر برگرفته از مجموعه روایات متعددی است که در منابع حدیثی فریقین (شیعه و سنی) وجود دارد. به حدی که برخی از فقیهان بر تواتر این روایات ادعا کرده‌اند. در میان فقهای معاصر، سید روح‌الله خمینی در نخستین بخش از رساله خود با عنوان بدایع الدرر فی قاعدة نفی الضرر به نقل روایات این قاعده پرداخته است. وی دوازده روایت را در متن رساله و بیست و نه روایت را در پاورقی آن، از طریق منابع شیعه و سنی نقل کرده است. او سپس همانند ملا احمد نراقی و صاحب عناوین، به ادعای تواتر از سوی فخرالمحققین اشاره کرده و می‌نویسد: «بی‌گمان، قاعده لاضرر و لاضرار از معصوم به ما رسیده است؛ زیرا این روایت در میان شیعه و سنی مشهور است و روایات دربردارنده این فراز، مستفیض هستند، همان‌گونه که در نقل این جمله در داستان [[سمره بن جندب]]، تردیدی نیست.»&lt;ref name=":0" /&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قاعده لاضرر برگرفته از مجموعه روایات متعددی است که در منابع حدیثی فریقین (شیعه و سنی) وجود دارد. به حدی که برخی از فقیهان بر تواتر این روایات ادعا کرده‌اند. در میان فقهای معاصر، سید روح‌الله خمینی در نخستین بخش از رساله خود با عنوان بدایع الدرر فی قاعدة نفی الضرر به نقل روایات این قاعده پرداخته است. وی دوازده روایت را در متن رساله و بیست و نه روایت را در پاورقی آن، از طریق منابع شیعه و سنی نقل کرده است. او سپس همانند ملا احمد نراقی و صاحب عناوین، به ادعای تواتر از سوی فخرالمحققین اشاره کرده و می‌نویسد: «بی‌گمان، قاعده لاضرر و لاضرار از معصوم به ما رسیده است؛ زیرا این روایت در میان شیعه و سنی مشهور است و روایات دربردارنده این فراز، مستفیض هستند، همان‌گونه که در نقل این جمله در داستان [[سمره بن جندب]]، تردیدی نیست.»&lt;ref name=":0"/&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهمترین </del>روایات مستند قاعده ===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهم‌ترین </ins>روایات مستند قاعده ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از جمله <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهمترین </del>مستندات این قاعده، سه روایتی است که به داستان سمره بن جندب و مرد انصاری اشاره دارند:&lt;ref name=":0" /&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از جمله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهم‌ترین </ins>مستندات این قاعده، سه روایتی است که به داستان سمره بن جندب و مرد انصاری اشاره دارند:&lt;ref name=":0"/&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱. [[کلینی]] در کافی از زراره از امام پنجم شیعیان نقل می‌کند: «سمره بن جندب، درخت خرمايی در باغ يکی از انصار داشت. منزل آن انصاری در آستانه آن باغ قرار داشت. سمره بدون اجازه از انصاری برای سرکشی از درخت خود رفت و آمد می‌کرد. مرد انصاری از سمره خواست به هنگام ورود اجازه بگیرد؛ اما او نپذیرفت. انصاری شکایت خود را نزد پيامبر اسلام برد. پيامبر‌، انصاری را احضار و شکایت او را به سمره اطلاع داد و از او خواست هنگامی که قصد دارد وارد باغ شود اجازه بگيرد، اما او نپذيرفت. پيامبر اسلام فرمود: در برابر آن درختی در بهشت بگير، سمره نپذيرفت. پيامبر خطاب به مرد انصاری فرمود: «اذهب فاقلعها و ارم بها اليه فانه لاضرر و لاضرار‌؛ برو آن را بکن و به سویش بينداز، زيرا که در اسلام زيان رساندن و زيان ديدن وجود ندارد.» [[شیخ حر عاملی]] در وسائل الشیعه پس از نقل این روایت می‌نویسد: [[شیخ صدوق]] با اسناد خود از ابن‌بکیر و [[شیخ طوسی]] با اسناد خود از احمد بن محمد بن خالد، همين روايت را به همين شکل نقل کرده‌اند.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲. کلینی در کافی همين روايت را با سندی ديگر و با اندکی اختلاف از عبدالله بن مسکان از زراره از محمد بن علی الباقر از قول پيامبر اسلام نقل کرده است: «انك رجل مضار و لاضرر و لاضرار علی مومن. قال: ثم امر بها رسول الله فقلعت ثم رمی بها اليه. و قال له رسول الله: انطلق فاغرسها حيث شئت‌؛ تو مردی زيان‌رساننده‌ای و زيانی بر مومن نيست. پيامبر دستور داد درخت او را کندند و پيش او انداختند. پيامبر فرمود: برو هر جا که خواستی آن را بکار.»</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۳. روايت ديگری نيز از ابوعبيده حذاء از پنجمین امام شیعیان‌، درباره داستان سمره بن جندب نقل شده است.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># [[کلینی]] در کافی از زراره از امام پنجم شیعیان نقل می‌کند: «سمره بن جندب، درخت خرمایی در باغ یکی از انصار داشت. منزل آن انصاری در آستانه آن باغ قرار داشت. سمره بدون اجازه از انصاری برای سرکشی از درخت خود رفت و آمد می‌کرد. مرد انصاری از سمره خواست به هنگام ورود اجازه بگیرد؛ اما او نپذیرفت. انصاری شکایت خود را نزد پیامبر اسلام برد. پیامبر، انصاری را احضار و شکایت او را به سمره اطلاع داد و از او خواست هنگامی که قصد دارد وارد باغ شود اجازه بگیرد، اما او نپذیرفت. پیامبر اسلام فرمود: در برابر آن درختی در بهشت بگیر، سمره نپذیرفت. پیامبر خطاب به مرد انصاری فرمود: «اذهب فاقلعها و ارم بها الیه فانه لاضرر و لاضرار؛ برو آن را بکن و به سویش بینداز، زیرا که در اسلام زیان رساندن و زیان دیدن وجود ندارد.» [[شیخ حر عاملی]] در وسائل الشیعه پس از نقل این روایت می‌نویسد: [[شیخ صدوق]] با اسناد خود از ابن‌بکیر و [[شیخ طوسی]] با اسناد خود از احمد بن محمد بن خالد، همین روایت را به همین شکل نقل کرده‌اند.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># کلینی در کافی همین روایت را با سندی دیگر و با اندکی اختلاف از عبدالله بن مسکان از زراره از محمد بن علی الباقر از قول پیامبر اسلام نقل کرده است: «انک رجل مضار و لاضرر و لاضرار علی مؤمن. قال: ثم امر بها رسول‌الله فقلعت ثم رمی بها الیه. و قال له رسول‌الله: انطلق فاغرسها حیث شئت؛ تو مردی زیان‌رساننده‌ای و زیانی بر مؤمن نیست. پیامبر دستور داد درخت او را کندند و پیش او انداختند. پیامبر فرمود: برو هر جا که خواستی آن را بکار.»</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># روایت دیگری نیز از ابوعبیده حذاء از پنجمین امام شیعیان، دربارهٔ داستان سمره بن جندب نقل شده است.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پانویس ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پانویس ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ارجاعات ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ارجاعات ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{پانویس}}</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:اصطلاحات فقهی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:حقوق اسلامی]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:قواعد فقه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:قواعد فقه]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:حقوق اسلامی]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:فقه شیعه]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:واژگان فقه]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Shahroudi https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D9%84%D8%A7%D8%B6%D8%B1%D8%B1&diff=169390&oldid=prev 2026-02-21T03:00:39Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۳:۰۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l19">خط ۱۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ارجاعات ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ارجاعات ===</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:قواعد فقه]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:حقوق اسلامی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:فقه شیعه]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:واژگان فقه]]</ins></div></td></tr> </table>

Balali https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D9%84%D8%A7%D8%B6%D8%B1%D8%B1&diff=169389&oldid=prev 2026-02-21T02:56:55Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۲:۵۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l15">خط ۱۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>۳. روايت ديگری نيز از ابوعبيده حذاء از پنجمین امام شیعیان‌، درباره داستان سمره بن جندب نقل شده است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>۳. روايت ديگری نيز از ابوعبيده حذاء از پنجمین امام شیعیان‌، درباره داستان سمره بن جندب نقل شده است.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== پانویس ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== ارجاعات ===</ins></div></td></tr> </table>

Balali https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D9%84%D8%A7%D8%B6%D8%B1%D8%B1&diff=169388&oldid=prev 2026-02-21T02:55:39Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۲:۵۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قاعده لاضرر یا قاعده نفی ضرر یکی از قواعد مشهور و پرکاربرد در [[فقه اسلامی]] است که بر اساس آن، هرگونه حکم یا فعلی که موجب وارد آمدن زیان به فرد یا افراد دیگر شود، در شرع منتفی یا مردود اعلام شده است. این قاعده برگرفته از حدیث نبوی «لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام» است و [[فقیه|فقیهان]] در ابواب گوناگون فقه، از [[عبادات]] تا معاملات و احکام، برای استنباط [[احکام شرعی]] به آن استناد می‌کنند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>قاعده لاضرر<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>یا قاعده نفی ضرر یکی از قواعد مشهور و پرکاربرد در [[فقه اسلامی]] است که بر اساس آن، هرگونه حکم یا فعلی که موجب وارد آمدن زیان به فرد یا افراد دیگر شود، در شرع منتفی یا مردود اعلام شده است. این قاعده برگرفته از حدیث نبوی «لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام» است و [[فقیه|فقیهان]] در ابواب گوناگون فقه، از [[عبادات]] تا معاملات و احکام، برای استنباط [[احکام شرعی]] به آن استناد می‌کنند.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;{{یادکرد کتاب|عنوان=فقه|نام خانوادگی=دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم|جلد=۲۱|صفحه=۶}}&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه در منابع فقهی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه در منابع فقهی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قاعده لاضرر از دیرباز مورد توجه فقیهان اسلام بوده است، اما در سده‌های اخیر، بحث‌های مستقلی پیرامون آن صورت گرفته و شماری از فقیهان، رساله یا کتابی مستقل را به بررسی ابعاد گوناگون آن اختصاص داده‌اند. از جمله این فقیهان می‌توان به [[ملا احمد نراقی]]، [[میر فتاح مراغه‌ای]] و [[شیخ انصاری]] اشاره کرد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قاعده لاضرر از دیرباز مورد توجه فقیهان اسلام بوده است، اما در سده‌های اخیر، بحث‌های مستقلی پیرامون آن صورت گرفته و شماری از فقیهان، رساله یا کتابی مستقل را به بررسی ابعاد گوناگون آن اختصاص داده‌اند. از جمله این فقیهان می‌توان به [[ملا احمد نراقی]]، [[میر فتاح مراغه‌ای]] و [[شیخ انصاری]] اشاره کرد. شیخ مرتضی انصاری افزون بر نگارش رساله‌ای مستقل در این زمینه، در کتاب اصولی خود و نیز در لابه‌لای مباحث فقهی خویش، مکرراً به این قاعده استناد کرده و به تحلیل آن پرداخته است. پس از او، این بحث همچنان در کانون توجه [[آخوند خراسانی]] و دیگر فقیهان اسلام بوده است. در دوره معاصر، [[سید روح‌الله خمینی]] نیز رساله‌ای با عنوان بدایع الدرر فی قاعدة نفی الضرر را به این موضوع اختصاص داده است. وی همچنین در حاشیه بر کتاب کفایة الاصول با عنوان انوار الهدایة به بحث از این قاعده پرداخته است. علاوه بر این، تقریرات درس ایشان در این زمینه توسط یکی از شاگردانش با نام نیل الاوطار فی قاعدة لاضرر و لاضرار منتشر شده است.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref name=":0"&gt;{{یادکرد وب|وبگاه=فقاهت|نشانی=https://lib.eshia.ir/10257/21/6/%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D9%84%D8%A7%D8%B6%D8%B1%D8%B1|عنوان=نگاهى به قاعده لاضرر از ديدگاه امام خمينى}}&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شیخ مرتضی انصاری افزون بر نگارش رساله‌ای مستقل در این زمینه، در کتاب اصولی خود و نیز در لابه‌لای مباحث فقهی خویش، مکرراً به این قاعده استناد کرده و به تحلیل آن پرداخته است. پس از او، این بحث همچنان در کانون توجه [[آخوند خراسانی]] و دیگر فقیهان اسلام بوده است.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره معاصر، [[سید روح‌الله خمینی]] نیز رساله‌ای با عنوان بدایع الدرر فی قاعدة نفی الضرر را به این موضوع اختصاص داده است. وی همچنین در حاشیه بر کتاب کفایة الاصول با عنوان انوار الهدایة به بحث از این قاعده پرداخته است. علاوه بر این، تقریرات درس ایشان در این زمینه توسط یکی از شاگردانش با نام نیل الاوطار فی قاعدة لاضرر و لاضرار منتشر شده است.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مستندات قاعده ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مستندات قاعده ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قاعده لاضرر برگرفته از مجموعه روایات متعددی است که در منابع حدیثی فریقین (شیعه و سنی) وجود دارد. به حدی که برخی از فقیهان بر تواتر این روایات ادعا کرده‌اند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قاعده لاضرر برگرفته از مجموعه روایات متعددی است که در منابع حدیثی فریقین (شیعه و سنی) وجود دارد. به حدی که برخی از فقیهان بر تواتر این روایات ادعا کرده‌اند. در میان فقهای معاصر، سید روح‌الله خمینی در نخستین بخش از رساله خود با عنوان بدایع الدرر فی قاعدة نفی الضرر به نقل روایات این قاعده پرداخته است. وی دوازده روایت را در متن رساله و بیست و نه روایت را در پاورقی آن، از طریق منابع شیعه و سنی نقل کرده است. او سپس همانند ملا احمد نراقی و صاحب عناوین، به ادعای تواتر از سوی فخرالمحققین اشاره کرده و می‌نویسد: «بی‌گمان، قاعده لاضرر و لاضرار از معصوم به ما رسیده است؛ زیرا این روایت در میان شیعه و سنی مشهور است و روایات دربردارنده این فراز، مستفیض هستند، همان‌گونه که در نقل این جمله در داستان [[سمره بن جندب]]، تردیدی نیست.»<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref name=":0" /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در میان فقهای معاصر، سید روح‌الله خمینی در نخستین بخش از رساله خود با عنوان بدایع الدرر فی قاعدة نفی الضرر به نقل روایات این قاعده پرداخته است. وی دوازده روایت را در متن رساله و بیست و نه روایت را در پاورقی آن، از طریق منابع شیعه و سنی نقل کرده است. او سپس همانند ملا احمد نراقی و صاحب عناوین، به ادعای تواتر از سوی فخرالمحققین اشاره کرده و می‌نویسد:</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«بی‌گمان، قاعده لاضرر و لاضرار از معصوم به ما رسیده است؛ زیرا این روایت در میان شیعه و سنی مشهور است و روایات دربردارنده این فراز، مستفیض هستند، همان‌گونه که در نقل این جمله در داستان [[سمره بن جندب]]، تردیدی نیست.»</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== مهمترین روایات مستند قاعده ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== مهمترین روایات مستند قاعده ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از جمله مهمترین مستندات این قاعده، سه روایتی است که به داستان سمره بن جندب و مرد انصاری اشاره دارند:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از جمله مهمترین مستندات این قاعده، سه روایتی است که به داستان سمره بن جندب و مرد انصاری اشاره دارند:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref name=":0" /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>۱. [[کلینی]] در کافی از زراره از امام پنجم شیعیان نقل می‌کند: «سمره بن جندب، درخت خرمايی در باغ يکی از انصار داشت. منزل آن انصاری در آستانه آن باغ قرار داشت. سمره بدون اجازه از انصاری برای سرکشی از درخت خود رفت و آمد می‌کرد. مرد انصاری از سمره خواست به هنگام ورود اجازه بگیرد؛ اما او نپذیرفت. انصاری شکایت خود را نزد پيامبر اسلام برد. پيامبر‌، انصاری را احضار و شکایت او را به سمره اطلاع داد و از او خواست هنگامی که قصد دارد وارد باغ شود اجازه بگيرد، اما او نپذيرفت. پيامبر اسلام فرمود: در برابر آن درختی در بهشت بگير، سمره نپذيرفت. پيامبر خطاب به مرد انصاری فرمود: «اذهب فاقلعها و ارم بها اليه فانه لاضرر و لاضرار‌؛ برو آن را بکن و به سویش بينداز، زيرا که در اسلام زيان رساندن و زيان ديدن وجود ندارد.» [[شیخ حر عاملی]] در وسائل الشیعه پس از نقل این روایت می‌نویسد: [[شیخ صدوق]] با اسناد خود از ابن‌بکیر و [[شیخ طوسی]] با اسناد خود از احمد بن محمد بن خالد، همين روايت را به همين شکل نقل کرده‌اند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>۱. [[کلینی]] در کافی از زراره از امام پنجم شیعیان نقل می‌کند: «سمره بن جندب، درخت خرمايی در باغ يکی از انصار داشت. منزل آن انصاری در آستانه آن باغ قرار داشت. سمره بدون اجازه از انصاری برای سرکشی از درخت خود رفت و آمد می‌کرد. مرد انصاری از سمره خواست به هنگام ورود اجازه بگیرد؛ اما او نپذیرفت. انصاری شکایت خود را نزد پيامبر اسلام برد. پيامبر‌، انصاری را احضار و شکایت او را به سمره اطلاع داد و از او خواست هنگامی که قصد دارد وارد باغ شود اجازه بگيرد، اما او نپذيرفت. پيامبر اسلام فرمود: در برابر آن درختی در بهشت بگير، سمره نپذيرفت. پيامبر خطاب به مرد انصاری فرمود: «اذهب فاقلعها و ارم بها اليه فانه لاضرر و لاضرار‌؛ برو آن را بکن و به سویش بينداز، زيرا که در اسلام زيان رساندن و زيان ديدن وجود ندارد.» [[شیخ حر عاملی]] در وسائل الشیعه پس از نقل این روایت می‌نویسد: [[شیخ صدوق]] با اسناد خود از ابن‌بکیر و [[شیخ طوسی]] با اسناد خود از احمد بن محمد بن خالد، همين روايت را به همين شکل نقل کرده‌اند.</div></td></tr> </table>

Balali https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87_%D9%84%D8%A7%D8%B6%D8%B1%D8%B1&diff=169387&oldid=prev 2026-02-21T02:47:11Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «قاعده لاضرر یا قاعده نفی ضرر یکی از قواعد مشهور و پرکاربرد در <a href="/fa/%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C" class="mw-redirect" title="فقه اسلامی">فقه اسلامی</a> است که بر اساس آن، هرگونه حکم یا فعلی که موجب وارد آمدن زیان به فرد یا افراد دیگر شود، در شرع منتفی یا مردود اعلام شده است. این قاعده برگرفته از حدیث نبوی «لا ضرر و لا ضرا...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>قاعده لاضرر یا قاعده نفی ضرر یکی از قواعد مشهور و پرکاربرد در [[فقه اسلامی]] است که بر اساس آن، هرگونه حکم یا فعلی که موجب وارد آمدن زیان به فرد یا افراد دیگر شود، در شرع منتفی یا مردود اعلام شده است. این قاعده برگرفته از حدیث نبوی «لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام» است و [[فقیه|فقیهان]] در ابواب گوناگون فقه، از [[عبادات]] تا معاملات و احکام، برای استنباط [[احکام شرعی]] به آن استناد می‌کنند.<br /> <br /> == جایگاه در منابع فقهی ==<br /> قاعده لاضرر از دیرباز مورد توجه فقیهان اسلام بوده است، اما در سده‌های اخیر، بحث‌های مستقلی پیرامون آن صورت گرفته و شماری از فقیهان، رساله یا کتابی مستقل را به بررسی ابعاد گوناگون آن اختصاص داده‌اند. از جمله این فقیهان می‌توان به [[ملا احمد نراقی]]، [[میر فتاح مراغه‌ای]] و [[شیخ انصاری]] اشاره کرد.<br /> <br /> شیخ مرتضی انصاری افزون بر نگارش رساله‌ای مستقل در این زمینه، در کتاب اصولی خود و نیز در لابه‌لای مباحث فقهی خویش، مکرراً به این قاعده استناد کرده و به تحلیل آن پرداخته است. پس از او، این بحث همچنان در کانون توجه [[آخوند خراسانی]] و دیگر فقیهان اسلام بوده است.<br /> <br /> در دوره معاصر، [[سید روح‌الله خمینی]] نیز رساله‌ای با عنوان بدایع الدرر فی قاعدة نفی الضرر را به این موضوع اختصاص داده است. وی همچنین در حاشیه بر کتاب کفایة الاصول با عنوان انوار الهدایة به بحث از این قاعده پرداخته است. علاوه بر این، تقریرات درس ایشان در این زمینه توسط یکی از شاگردانش با نام نیل الاوطار فی قاعدة لاضرر و لاضرار منتشر شده است.<br /> <br /> == مستندات قاعده ==<br /> قاعده لاضرر برگرفته از مجموعه روایات متعددی است که در منابع حدیثی فریقین (شیعه و سنی) وجود دارد. به حدی که برخی از فقیهان بر تواتر این روایات ادعا کرده‌اند.<br /> <br /> در میان فقهای معاصر، سید روح‌الله خمینی در نخستین بخش از رساله خود با عنوان بدایع الدرر فی قاعدة نفی الضرر به نقل روایات این قاعده پرداخته است. وی دوازده روایت را در متن رساله و بیست و نه روایت را در پاورقی آن، از طریق منابع شیعه و سنی نقل کرده است. او سپس همانند ملا احمد نراقی و صاحب عناوین، به ادعای تواتر از سوی فخرالمحققین اشاره کرده و می‌نویسد:<br /> <br /> «بی‌گمان، قاعده لاضرر و لاضرار از معصوم به ما رسیده است؛ زیرا این روایت در میان شیعه و سنی مشهور است و روایات دربردارنده این فراز، مستفیض هستند، همان‌گونه که در نقل این جمله در داستان [[سمره بن جندب]]، تردیدی نیست.»<br /> <br /> === مهمترین روایات مستند قاعده ===<br /> از جمله مهمترین مستندات این قاعده، سه روایتی است که به داستان سمره بن جندب و مرد انصاری اشاره دارند:<br /> <br /> ۱. [[کلینی]] در کافی از زراره از امام پنجم شیعیان نقل می‌کند: «سمره بن جندب، درخت خرمايی در باغ يکی از انصار داشت. منزل آن انصاری در آستانه آن باغ قرار داشت. سمره بدون اجازه از انصاری برای سرکشی از درخت خود رفت و آمد می‌کرد. مرد انصاری از سمره خواست به هنگام ورود اجازه بگیرد؛ اما او نپذیرفت. انصاری شکایت خود را نزد پيامبر اسلام برد. پيامبر‌، انصاری را احضار و شکایت او را به سمره اطلاع داد و از او خواست هنگامی که قصد دارد وارد باغ شود اجازه بگيرد، اما او نپذيرفت. پيامبر اسلام فرمود: در برابر آن درختی در بهشت بگير، سمره نپذيرفت. پيامبر خطاب به مرد انصاری فرمود: «اذهب فاقلعها و ارم بها اليه فانه لاضرر و لاضرار‌؛ برو آن را بکن و به سویش بينداز، زيرا که در اسلام زيان رساندن و زيان ديدن وجود ندارد.» [[شیخ حر عاملی]] در وسائل الشیعه پس از نقل این روایت می‌نویسد: [[شیخ صدوق]] با اسناد خود از ابن‌بکیر و [[شیخ طوسی]] با اسناد خود از احمد بن محمد بن خالد، همين روايت را به همين شکل نقل کرده‌اند.<br /> <br /> ۲. کلینی در کافی همين روايت را با سندی ديگر و با اندکی اختلاف از عبدالله بن مسکان از زراره از محمد بن علی الباقر از قول پيامبر اسلام نقل کرده است: «انك رجل مضار و لاضرر و لاضرار علی مومن. قال: ثم امر بها رسول الله فقلعت ثم رمی بها اليه. و قال له رسول الله: انطلق فاغرسها حيث شئت‌؛ تو مردی زيان‌رساننده‌ای و زيانی بر مومن نيست. پيامبر دستور داد درخت او را کندند و پيش او انداختند. پيامبر فرمود: برو هر جا که خواستی آن را بکار.»<br /> <br /> ۳. روايت ديگری نيز از ابوعبيده حذاء از پنجمین امام شیعیان‌، درباره داستان سمره بن جندب نقل شده است.</div>

Balali