قرآن (ترجمه سلمان فارسی) - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Seyed Ehsan: +رده:ترجمه قرآن به زبان فارسی، +رده:ترجمه‌های قرآن (هات‌کت)، ابرابزار

2026-02-21T00:18:39Z

+رده:ترجمه قرآن به زبان فارسی، +رده:ترجمه‌های قرآن (هات‌کت)، ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۰:۱۸
خط ۲:		خط ۲:

	== تاریخچه ==		== تاریخچه ==
	بر اساس گزارش‌ها در منابع تاریخی، بعد از [[اسلام در ایران\|ورود اسلام به سرزمین‌های فارس زبان]]، برخی از ایرانیان خطاب به سلمان فارسی نامه‌ای نوشته و گلایه کردند که [[زبان عربی]] سخت و غیرقابل استفاده برای آنهاست. از همین رو سلمان [[سوره حمد]] را در پاسخ به آنان به فارسی ترجمه کرد و برایشان ارسال نمود. گزارش‌های بعدی از ترجمه دیگر [[فهرست سوره‌های قرآن\|سوره‌های قرآن]] نیز خبر می‌دهند.<ref>{{پک/بن\|نخستین\|ک=ایکنا\|ف=نخستین ترجمه فارسی قرآن ~~كریم~~ متعلق به سلمان است}}</ref> گزارش‌های دیگر نیز حاکی از ان است که سلمان فارسی برای این کار از پیامبر اسلام اجازه گرفت و پس از آن برخی از ایرانیان نمازشان را به فارسی می‌خواندند.<ref>{{پک/بن\|سلمان\|ک=شبستان\|ف=سلمان فارسی نخستین مترجم قرآن برای ایرانیان}}</ref>		بر اساس گزارش‌ها در منابع تاریخی، بعد از [[اسلام در ایران\|ورود اسلام به سرزمین‌های فارس زبان]]، برخی از ایرانیان خطاب به سلمان فارسی نامه‌ای نوشته و گلایه کردند که [[زبان عربی]] سخت و غیرقابل استفاده برای آنهاست. از همین رو سلمان [[سوره حمد]] را در پاسخ به آنان به فارسی ترجمه کرد و برایشان ارسال نمود. گزارش‌های بعدی از ترجمه دیگر [[فهرست سوره‌های قرآن\|سوره‌های قرآن]] نیز خبر می‌دهند.<ref>{{پک/بن\|نخستین\|ک=ایکنا\|ف=نخستین ترجمه فارسی قرآن کریم متعلق به سلمان است}}</ref> گزارش‌های دیگر نیز حاکی از ان است که سلمان فارسی برای این کار از پیامبر اسلام اجازه گرفت و پس از آن برخی از ایرانیان نمازشان را به فارسی می‌خواندند.<ref>{{پک/بن\|سلمان\|ک=شبستان\|ف=سلمان فارسی نخستین مترجم قرآن برای ایرانیان}}</ref>

	== کیفیت ترجمه ==		== کیفیت ترجمه ==
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	ماجرای ترجمه قرآن از سوی سلمان فارسی، در کتاب‌های روایی اسلامی گزارش شده است. [[شمس‌الائمه سرخسی]]، از راویان و فقیهان [[حنفی\|حنفی مذهب]]، این مطلب را در کتاب ''[[المبسوط (سرخسی)\|المبسوط]]'' خود آورده است؛ همچنین [[شاهفور اسفراینی]] نیز در ''[[تاج التراجم]]'' آن را نقل می‌کند.<ref>{{پک/بن\|مهر\|ک=مهر\|ف=چه کسی اولین بار قرآن را به فارسی ترجمه کرد؟}}</ref>		ماجرای ترجمه قرآن از سوی سلمان فارسی، در کتاب‌های روایی اسلامی گزارش شده است. [[شمس‌الائمه سرخسی]]، از راویان و فقیهان [[حنفی\|حنفی مذهب]]، این مطلب را در کتاب ''[[المبسوط (سرخسی)\|المبسوط]]'' خود آورده است؛ همچنین [[شاهفور اسفراینی]] نیز در ''[[تاج التراجم]]'' آن را نقل می‌کند.<ref>{{پک/بن\|مهر\|ک=مهر\|ف=چه کسی اولین بار قرآن را به فارسی ترجمه کرد؟}}</ref>

	در اینکه این اقدام از سوی سلمان صورت گرفته یا نه و اینکه آیا مورد ~~تایید~~ پیامبر اسلام قرار گرفته و یا اینکه او در این خصوص سکوت کرده است، اختلاف نظر در میان منابع تفسیری و روایی دیده می‌شود. برخی از مفسران و راویان حدیث، ترجمه فارسی قرآن را ~~به طور~~ کلی عملی خلاف شریعت تلقی کرده‌اند و از این رو بر سلمان فارسی طعنه وارد می‌کنند. در مقابل نیز گروهی این ترجمه را بر فضل سلمان فارسی گواهی گرفته‌اند و در این خصوص روایاتی نیز گزارش می‌کنند.<ref>{{پک/بن\|سوره\|ک=موسسه پژوهشی میراث مکتوب\|ف=سوره حمد را، اول سلمان بزرگ به ~~فارسي~~ برگرداندند}}</ref>		در اینکه این اقدام از سوی سلمان صورت گرفته یا نه و اینکه آیا مورد تأیید پیامبر اسلام قرار گرفته یا اینکه او در این خصوص سکوت کرده است، اختلاف نظر در میان منابع تفسیری و روایی دیده می‌شود. برخی از مفسران و راویان حدیث، ترجمه فارسی قرآن را به‌طور کلی عملی خلاف شریعت تلقی کرده‌اند و از این رو بر سلمان فارسی طعنه وارد می‌کنند. در مقابل نیز گروهی این ترجمه را بر فضل سلمان فارسی گواهی گرفته‌اند و در این خصوص روایاتی نیز گزارش می‌کنند.<ref>{{پک/بن\|سوره\|ک=موسسه پژوهشی میراث مکتوب\|ف=سوره حمد را، اول سلمان بزرگ به فارسی برگرداندند}}</ref>

	این روایت در میان فقهای [[شیعه]] نیز محل تردید قرار گرفته است که آیا می‌توان با استناد به آن، [[نماز]] را به فارسی خواند یا قرائت عربی، یکی از شروط آن است. در این میان، فقهای حنفی به فارسی خواندن سوره حمد قائل شده‌اند که شاید با دعا دانستن آن سوره در اعتقاداتشان همسو باشد.<ref>{{پک/بن\|سوره\|ک=موسسه پژوهشی میراث مکتوب\|ف=سوره حمد را، اول سلمان بزرگ به ~~فارسي~~ برگرداندند}}</ref> به گفته پژوهشگران، استناد به این اقدام سلمان فارسی و گزارش در منابع فقهی و روایی، گواهی بر این مطلب است که فقیهان مسلمان به دنبال ~~تاییدی~~ شرعی بر ترجمه قرآن بودند. همین موضوع، گمانه‌ها برای شاخ و برگ دادن بیشتر به ماجرای ترجمه قرآن از سوی سلمان را بیشتر کرده است.<ref>{{پک/بن\|مهر\|ک=مهر\|ف=چه کسی اولین بار قرآن را به فارسی ترجمه کرد؟}}</ref>		این روایت در میان فقهای [[شیعه]] نیز محل تردید قرار گرفته است که آیا می‌توان با استناد به آن، [[نماز]] را به فارسی خواند یا قرائت عربی، یکی از شروط آن است. در این میان، فقهای حنفی به فارسی خواندن سوره حمد قائل شده‌اند که شاید با دعا دانستن آن سوره در اعتقاداتشان همسو باشد.<ref>{{پک/بن\|سوره\|ک=موسسه پژوهشی میراث مکتوب\|ف=سوره حمد را، اول سلمان بزرگ به فارسی برگرداندند}}</ref> به گفته پژوهشگران، استناد به این اقدام سلمان فارسی و گزارش در منابع فقهی و روایی، گواهی بر این مطلب است که فقیهان مسلمان به دنبال تأییدی شرعی بر ترجمه قرآن بودند. همین موضوع، گمانه‌ها برای شاخ و برگ دادن بیشتر به ماجرای ترجمه قرآن از سوی سلمان را بیشتر کرده است.<ref>{{پک/بن\|مهر\|ک=مهر\|ف=چه کسی اولین بار قرآن را به فارسی ترجمه کرد؟}}</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
خط ۲۷:		خط ۲۷:

	{{قرآن}}		{{قرآن}}

			[[رده:ترجمه قرآن به زبان فارسی]]
			[[رده:ترجمه‌های قرآن]]

Seyed Ehsan: /* پانویس */ ابرابزار

2026-02-21T00:17:25Z

پانویس: ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۰:۱۷
خط ۱۷:		خط ۱۷:

	== پانویس ==		== پانویس ==

	=== ارجاعات ===		=== ارجاعات ===
			{{پانویس\|۲}}

	=== منابع ===		=== منابع ===
			* {{یادکرد وب\|عنوان=نخستین ترجمه فارسی قرآن کریم متعلق به سلمان است\|نشانی=https://fars.iqna.ir/fa/news/3847719/نخستین-ترجمه-فارسی-قرآن-كریم-متعلق-به-سلمان-است\|تاریخ=۱۴ مهر ۱۳۹۸\|تاریخ بازبینی=۲ اسفند ۱۴۰۴\|شناسه={{شناسه یادکرد\|نخستین}}\|نویسنده=خبرگزاری ایکنا\|کد زبان=\|وبگاه=fars.iqna.ir}}
			* {{یادکرد وب\|عنوان=سلمان فارسی نخستین مترجم قرآن برای ایرانیان / اولین آیه چه بود؟\|نشانی=https://www.shabestan.news/news/734630/سلمان-فارسی-نخستین-مترجم-قرآن-برای-ایرانیان-اولین-آیه-چه-بود\|تاریخ=۲۸ مهر ۱۳۹۷\|تاریخ بازبینی=۲ اسفند ۱۴۰۴\|شناسه={{شناسه یادکرد\|سلمان}}\|نویسنده=خبرگزاری شبستان\|کد زبان=\|وبگاه=shabestan.news}}
			* {{یادکرد وب\|عنوان=چه کسی اولین بار قرآن را به فارسی ترجمه کرد؟\|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6405045/چه-کسی-اولین-بار-قرآن-را-به-فارسی-ترجمه-کرد\|تاریخ=۲۳ اسفند ۱۴۰۳\|تاریخ بازبینی=۲ اسفند ۱۴۰۴\|شناسه={{شناسه یادکرد\|مهر}}\|نویسنده=خبرگزاری مهر\|کد زبان=\|وبگاه=mehrnews.com}}
			* {{یادکرد وب\|عنوان=سوره حمد را، اول سلمان بزرگ به فارسی برگرداندند\|نشانی=https://mirasmaktoob.com/سوره-حمد-را،-اول-سلمان-بزرگ-به-فارسي-برگ/\|تاریخ=۸ خرداد ۱۳۸۷\|تاریخ بازبینی=۲ اسفند ۱۴۰۴\|شناسه={{شناسه یادکرد\|سوره}}\|نویسنده=موسسه پژوهشی میراث مکتوب\|کد زبان=\|وبگاه=mirasmaktoob.com}}

	* {{~~یادکرد وب\|عنوان=نخستین ترجمه فارسی~~ قرآن كریم متعلق به سلمان است\|نشانی=https://fars.iqna.ir/fa/news/3847719/%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%83%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%85%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%82-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA\|تاریخ=۱۴ مهر ۱۳۹۸\|تاریخ بازبینی=۲ اسفند ۱۴۰۴\|شناسه={{شناسه یادکرد\|نخستین}}\|نویسنده=خبرگزاری ایکنا\|کد زبان=\|وبگاه=fars.iqna.ir}}		{{قرآن}}
	* {{یادکرد وب\|عنوان=سلمان فارسی نخستین مترجم قرآن برای ایرانیان / اولین آیه چه بود؟\|نشانی=https://www.shabestan.news/news/734630/%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A2%DB%8C%D9%87-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF\|تاریخ=۲۸ مهر ۱۳۹۷\|تاریخ بازبینی=۲ اسفند ۱۴۰۴\|شناسه={{شناسه یادکرد\|سلمان}}\|نویسنده=خبرگزاری شبستان\|کد زبان=\|وبگاه=shabestan.news}}
	* {{یادکرد وب\|عنوان=چه کسی اولین بار قرآن را به فارسی ترجمه کرد؟\|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6405045/%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF\|تاریخ=۲۳ اسفند ۱۴۰۳\|تاریخ بازبینی=۲ اسفند ۱۴۰۴\|شناسه={{شناسه یادکرد\|مهر}}\|نویسنده=خبرگزاری مهر\|کد زبان=\|وبگاه=mehrnews.com}}
	* {{یادکرد وب\|عنوان=سوره حمد را، اول سلمان بزرگ به فارسي برگرداندند\|نشانی=https://mirasmaktoob.com/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D8%A7%D8%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%DA%AF/\|تاریخ=۸ خرداد ۱۳۸۷\|تاریخ بازبینی=۲ اسفند ۱۴۰۴\|شناسه={{شناسه یادکرد\|سوره}}\|نویسنده=موسسه پژوهشی میراث مکتوب\|کد زبان=\|وبگاه=mirasmaktoob.com}}

Seyed Ehsan: صفحه‌ای تازه حاوی «'''قرآن ترجمه شده به فارسی''' از سوی سلمان فارسی را اولین قرآن به فارسی و اولین اقدام برای ترجمه قرآن گزارش کرده‌اند. با این وجود، بسیاری به این مطلب نقدهایی دارند و آن را خالی از افسانه و شاخ‌وبرگ‌های غیرواقعی نم...» ایجاد کرد

2026-02-21T00:16:53Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''قرآن ترجمه شده به فارسی''' از سوی سلمان فارسی را اولین قرآن به فارسی و اولین اقدام برای ترجمه قرآن گزارش کرده‌اند. با این وجود، بسیاری به این مطلب نقدهایی دارند و آن را خالی از افسانه و شاخ‌وبرگ‌های غیرواقعی نم...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''قرآن ترجمه شده به فارسی''' از سوی [[سلمان فارسی]] را اولین [[ترجمه قرآن به زبان فارسی|قرآن به فارسی]] و اولین اقدام برای [[ترجمه قرآن]] گزارش کرده‌اند. با این وجود، بسیاری به این مطلب نقدهایی دارند و آن را خالی از افسانه و شاخ‌وبرگ‌های غیرواقعی نمی‌دانند.

== تاریخچه ==
بر اساس گزارش‌ها در منابع تاریخی، بعد از [[اسلام در ایران|ورود اسلام به سرزمین‌های فارس زبان]]، برخی از ایرانیان خطاب به سلمان فارسی نامه‌ای نوشته و گلایه کردند که [[زبان عربی]] سخت و غیرقابل استفاده برای آنهاست. از همین رو سلمان [[سوره حمد]] را در پاسخ به آنان به فارسی ترجمه کرد و برایشان ارسال نمود. گزارش‌های بعدی از ترجمه دیگر [[فهرست سوره‌های قرآن|سوره‌های قرآن]] نیز خبر می‌دهند.<ref>{{پک/بن|نخستین|ک=ایکنا|ف=نخستین ترجمه فارسی قرآن كریم متعلق به سلمان است}}</ref> گزارش‌های دیگر نیز حاکی از ان است که سلمان فارسی برای این کار از پیامبر اسلام اجازه گرفت و پس از آن برخی از ایرانیان نمازشان را به فارسی می‌خواندند.<ref>{{پک/بن|سلمان|ک=شبستان|ف=سلمان فارسی نخستین مترجم قرآن برای ایرانیان}}</ref>

== کیفیت ترجمه ==
در روند ترجمه سلمان فارسی، گزارش‌هایی وجود دارد. گفته شده است که سلمان «[[بسم الله الرحمن الرحیم|بسم‌الله الرحمن الرحیم]]» را به «بنام یزدان بخشاینده» ترجمه کرده است.<ref>{{پک/بن|سلمان|ک=شبستان|ف=سلمان فارسی نخستین مترجم قرآن برای ایرانیان}}</ref>

آنچه در منابع تاریخی از تفسیر سلمان گزارش شده است، بیش از سوره حمد و برخی آیات دیگر نیست و اولین ترجمه فارسی کامل از قرآن به قرن چهارم هجری منسوب است.<ref>{{پک/بن|سلمان|ک=شبستان|ف=سلمان فارسی نخستین مترجم قرآن برای ایرانیان}}</ref>

== در نگاه اندیشمندان ==
ماجرای ترجمه قرآن از سوی سلمان فارسی، در کتاب‌های روایی اسلامی گزارش شده است. [[شمس‌الائمه سرخسی]]، از راویان و فقیهان [[حنفی|حنفی مذهب]]، این مطلب را در کتاب ''[[المبسوط (سرخسی)|المبسوط]]'' خود آورده است؛ همچنین [[شاهفور اسفراینی]] نیز در ''[[تاج التراجم]]'' آن را نقل می‌کند.<ref>{{پک/بن|مهر|ک=مهر|ف=چه کسی اولین بار قرآن را به فارسی ترجمه کرد؟}}</ref>

در اینکه این اقدام از سوی سلمان صورت گرفته یا نه و اینکه آیا مورد تایید پیامبر اسلام قرار گرفته و یا اینکه او در این خصوص سکوت کرده است، اختلاف نظر در میان منابع تفسیری و روایی دیده می‌شود. برخی از مفسران و راویان حدیث، ترجمه فارسی قرآن را به طور کلی عملی خلاف شریعت تلقی کرده‌اند و از این رو بر سلمان فارسی طعنه وارد می‌کنند. در مقابل نیز گروهی این ترجمه را بر فضل سلمان فارسی گواهی گرفته‌اند و در این خصوص روایاتی نیز گزارش می‌کنند.<ref>{{پک/بن|سوره|ک=موسسه پژوهشی میراث مکتوب|ف=سوره حمد را، اول سلمان بزرگ به فارسي برگرداندند}}</ref>

این روایت در میان فقهای [[شیعه]] نیز محل تردید قرار گرفته است که آیا می‌توان با استناد به آن، [[نماز]] را به فارسی خواند یا قرائت عربی، یکی از شروط آن است. در این میان، فقهای حنفی به فارسی خواندن سوره حمد قائل شده‌اند که شاید با دعا دانستن آن سوره در اعتقاداتشان همسو باشد.<ref>{{پک/بن|سوره|ک=موسسه پژوهشی میراث مکتوب|ف=سوره حمد را، اول سلمان بزرگ به فارسي برگرداندند}}</ref> به گفته پژوهشگران، استناد به این اقدام سلمان فارسی و گزارش در منابع فقهی و روایی، گواهی بر این مطلب است که فقیهان مسلمان به دنبال تاییدی شرعی بر ترجمه قرآن بودند. همین موضوع، گمانه‌ها برای شاخ و برگ دادن بیشتر به ماجرای ترجمه قرآن از سوی سلمان را بیشتر کرده است.<ref>{{پک/بن|مهر|ک=مهر|ف=چه کسی اولین بار قرآن را به فارسی ترجمه کرد؟}}</ref>

== پانویس ==

=== ارجاعات ===

=== منابع ===

* {{یادکرد وب|عنوان=نخستین ترجمه فارسی قرآن كریم متعلق به سلمان است|نشانی=https://fars.iqna.ir/fa/news/3847719/%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%83%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%85%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%82-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|تاریخ=۱۴ مهر ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۲ اسفند ۱۴۰۴|شناسه={{شناسه یادکرد|نخستین}}|نویسنده=خبرگزاری ایکنا|کد زبان=|وبگاه=fars.iqna.ir}}
* {{یادکرد وب|عنوان=سلمان فارسی نخستین مترجم قرآن برای ایرانیان / اولین آیه چه بود؟|نشانی=https://www.shabestan.news/news/734630/%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A2%DB%8C%D9%87-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF|تاریخ=۲۸ مهر ۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۲ اسفند ۱۴۰۴|شناسه={{شناسه یادکرد|سلمان}}|نویسنده=خبرگزاری شبستان|کد زبان=|وبگاه=shabestan.news}}
* {{یادکرد وب|عنوان=چه کسی اولین بار قرآن را به فارسی ترجمه کرد؟|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6405045/%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|تاریخ=۲۳ اسفند ۱۴۰۳|تاریخ بازبینی=۲ اسفند ۱۴۰۴|شناسه={{شناسه یادکرد|مهر}}|نویسنده=خبرگزاری مهر|کد زبان=|وبگاه=mehrnews.com}}
* {{یادکرد وب|عنوان=سوره حمد را، اول سلمان بزرگ به فارسي برگرداندند|نشانی=https://mirasmaktoob.com/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D8%A7%D8%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%DA%AF/|تاریخ=۸ خرداد ۱۳۸۷|تاریخ بازبینی=۲ اسفند ۱۴۰۴|شناسه={{شناسه یادکرد|سوره}}|نویسنده=موسسه پژوهشی میراث مکتوب|کد زبان=|وبگاه=mirasmaktoob.com}}