قصیده تائیه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: تغییرمسیر به قصیده تائیه (دعبل)

2024-10-01T04:10:06Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۴:۱۰
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:Diʻbil al-Khuzāʻī-Arabic Praise poetry on Ali al-Ridha-Tiling-Balasar Mosque (Longitudinal Cropped).jpg\|جایگزین=\|بندانگشتی\|330x330پیکسل\|دو بیت از قصیده تائیه از [[دعبل خزاعی]]، منقش بر سردر [[مسجد بالاسر]] واقع در [[حرم امام رضا]]]]'''قصیده تائیه'''، که با نام '''مدارس الآیات''' و '''تائیه دعبل''' نیز شناخته می‌شود، از اشعاری است که در وصف [[علی بن موسی الرضا]] سروده شده است. این شعر توسط [[دعبل خزاعی]] سروده و در [[مرو]] انشاد شده است.		#تغییر_مسیر [[قصیده تائیه (دعبل)]]

	~~== نام قصیده ==~~
	قصیده تائیه، که با نام‌های مدارس الآیات و همین‌طور تائیه دعبل خزائی نیز مشهور است، بلندترین قصیده به جامانده از دعبل خزائی است. علت نام‌گذاری این قصیده به تائیه، شروع شدن آن با حرف تاء<ref>{{پک\|جنتی‌فر\|مرادیان\|۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۷\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref><ref>{{پک\|ناجی\|باغستانی\|۱۳۹۴\|ف=الرضا، امام\|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> یا پایان یافتن قافیه آن با حرف تاء می‌باشد.<ref>{{پک\|1=قلی‌زاده\|2=۱۳۸۰\|ک=دعبل خزائی\|ص=۵۵}}</ref>

	~~== شاعر ==~~
	~~{{اصلی\|دعبل خزاعی}}~~
	~~محمد بن علی بن رزین بن عثمان مشهور به [[دعبل خزاعی]]~~ (۱۴۸–۲۴۶ ه‍.ق)، از شاعران برجسته و شیعه قرن دوم ه‍.ق است که در عصر [[خلفاء عباسی]] می‌زیست.<ref>{{پک\|1=پاکدامن\|2=۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=دعبل خزاعی}}</ref><ref>{{پک\|جنتی‌فر\|مرادیان\|۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۶\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref> محل تولد او را [[سوریه]] گزارش کرده‌اند. نسب او به بدیل بن ورقاء خزاعی از [[صحابه پیامبر اسلام]] می‌رسد. دایه‌اش، وی را به جهت چهره زشتش در دوران کودکی، به دعبل ~~(به معنای ماده شتر پیر~~) خطاب می‌کرد و به همین جهت، به این نام مشهور شد. او از شیعیان متعصب روزگار خود بود این کلام که «من سی سال است که دار خود را بر دوش می‌کشم ولی کسی نیست که مرا به [[صلیب]] کشد» به او منسوب است. او در اشعارش، به هجو خلفا، امرا و صاحبان دولت می‌پرداخت. او اشعار متعددی سروده است. قصیده تائیه و رائیه او در وصف [[علی بن موسی الرضا\|علی بن موسی الرضاست]]. از وی اشعار بسیاری باقی مانده است که اولین بار توسط [[ابوبکر صولی]] در ۳۰۰ ورق جمع‌آوری شد. او علاوه بر شعر، از راویان حدیث بود. در کیفیت و محل مرگ و دفن او اختلاف نظر است، مشهور است که وی به سبب هجو [[مالک بن طوق]]، در حوالی [[شوش]] کشته شد.<ref>{{پک\|1=پاکدامن\|2=۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=دعبل خزاعی}}</ref>

	~~=== انگیزه شاعر ===~~
	مشهور است که وقتی [[علی بن موسی الرضا]] به مرو داخل و به منصب [[ولایتعهدی علی بن موسی الرضا\|ولایتعهدی مأمون]] منصوب شد؛ دعبل قصیده‌ای را سرود و به نزد علی بن موسی الرضا راهی شد. دعبل به محفل علی بن موسی الرضا وارد شد و به او گفت: من قصیده ای در مدح شما سروده‌ام و عهد کرده‌ام که قبل از آنکه شما آن را نشنیده باشید، آن را برای دیگری نخوانم. علی بن موسی به وی اجازه خواندن داد.<ref>{{پک\|1=قلی‌زاده\|2=۱۳۸۰\|ک=دعبل خزائی\|ص=۵۵}}</ref><ref>{{پک\|جنتی‌فر\|مرادیان\|۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۷\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref> او برای این منظور، پس از سرودن شعرش در بغداد، به همراه برادرش ابوالحسن علی، به خراسان عازم شد.<ref>{{پک\|1=قلی‌زاده\|2=۱۳۸۰\|ک=دعبل خزائی\|ص=۵۵}}</ref> منابع دیگر، [[ابراهیم بن عباس]]، یکی دیگر از شاعران شیعی را از همراهان او در این سفر گزارش کرده‌اند.<ref>{{پک\|1=پاکدامن\|2=۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=دعبل خزاعی}}</ref> منابع شیعی، از ماجرای و مجلس خواندن و اهدای این شعر از جانب دعبل به علی بن موسی الرضا، گزارش‌هایی را نقل کرده‌اند. در جایی از این گزارش‌ها، علی بن موسی الرضا خطاب به دعبل گفته است که: «ای دعبل، خدا این دو بیت را بر زبان تو جاری کرده است».<ref>{{پک\|1=قلی‌زاده\|2=۱۳۸۰\|ک=دعبل خزائی\|ص=۶۷}}</ref> بنابر همین گزارش‌ها، پس از اتمام شعر نیز، علی بن موسی الرضا، دعبل را مورد تشویق قرار داده است و به او صد دینار بخشید. دعبل دینارها را به دلیل عدم نیازش به آنها و انگیزه اصلی او برای ملاقات با علی بن موسی الرضا، پس فرستاد و از علی بن موسی الرضا تقاضا کرد تا پیراهنش را به عنوان کفن، به او هدیه دهد. کمی بعد، علی بن موسی الرضا پیراهن سبز رنگی را به همراه همان کیسه دینار به او هدیه داد.<ref>{{پک\|1=قلی‌زاده\|2=۱۳۸۰\|ک=دعبل خزائی\|ص=۶۸}}</ref>

	در ''[[مطالب السئول]]'' گزارش شده است که [[مأمون]]، پس از شنیدن قصیده تائیه به نقل از دیگران، دعبل را احضار کرد و پس از احضار علی بن موسی الرضا، تقاضا کرد تا این قصیده برای او نیز خوانده شود. دعبل قصیده را برای مأمون خواند و پس از آن، مأمون به او ۵۰ هزار درهم صله عطا کرد. ابوالعباس فضل بن سهل نیز ۸۰ دینار و یک اسب خراسانی به دعبل بخشید.<ref>{{پک\|1=قلی‌زاده\|2=۱۳۸۰\|ک=دعبل خزائی\|ص=۷۰}}</ref> در ''[[عیون اخبار الرضا]]''، گزارش شده است که در گردنه قوهان، راهزنان به کاروان دعبل حمله کردند و پس از غارت کاروان، پیراهن اهدایی علی بن موسی الرضا را نیز ربودند، در این میان، ماجرایی رخ داد و کاروانیان که از شیعیان بودند، پس از شناخت دعبل، اموال کاروانیان را به احترام او پس دادند. دعبل در نهایت به قم سفر کرد و در آنجا، جمعی از شیعیان قمی پس از اطلاع از پیراهن اهدایی علی بن موسی الرضا به دعبل، در ابتدا قصد خرید پیراهن کردند و پس از انکار دعبل از پذیرش معامله، او را با تهدید مجبور به معامله کردند. سر آخر دعبل مجبور شد تا یک آستین از پیراهن را به همراه ۳۰ هزار درهم از اهالی قم دریافت کند و به شهر خویش بازگردد.<ref>{{پک\|1=قلی‌زاده\|2=۱۳۸۰\|ک=دعبل خزائی\|ص=۷۰_۷۴}}</ref> همچنین گزارش شده است که دعبل، پس از آن این شعر را بر روی لباسی نوشته، با آن [[لباس احرام]] بسته و پس از آن وصیت کرده بود تا این لباس را در کفنش قرار دهند.<ref>{{پک\|1=قلی‌زاده\|2=۱۳۸۰\|ک=دعبل خزائی\|ص=۵۷}}</ref>

	~~== محتوا و ساختار ==~~
	~~=== محتوا ===~~
	تعداد ابیات این قصیده را ۱۲۳ بیت که همگی به زبان عربی هستند، گزارش شده است. این قصیده را بلندترین قصیده دعبل خزائی عنوان داده‌اند.<ref>{{پک\|1=جنتی‌فر\|2=مرادیان\|3=۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۷\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref><ref>{{پک\|1=ناجی\|2=باغستانی\|3=۱۳۹۴\|ف=الرضا، امام\|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> محتوای شعر در بردارنده موضوعاتی چون مدح و ثنای [[اهل بیت]] [[محمد\|پیامبر اسلام]]، ذکر مصیبت آنان، [[ولایت علی بن ابی‌طالب\|ولایت]] و [[خلافت علی بن ابی‌طالب]] و فرزندان او، عشق به [[خاندان محمد]]، بی‌وفایی مردمان نسبت به [[علی بن ابی‌طالب]] و خاندان او پس از [[درگذشت محمد\|درگذشت پیامبر اسلام]]، [[نبرد کربلا]]، قیام علویان بر علیه [[امویان]] و [[عباسیان]] و اقدامات متقابل آنان، برخی مسائل اعتقادی و تاریخی و … است.<ref>{{پک\|1=قلی‌زاده\|2=۱۳۸۰\|ک=دعبل خزائی\|ص=۵۶}}</ref> یکی از دلایل مورد توجه قرار گرفتن این شعر، بعد سیاسی آن است؛ زیرا او در زمان [[بنی‌عباس]] می‌زیسته و در اشعارش به ظلم‌های بنی عباس بر شیعیان و قیام شیعیان علیه حکومت را گزارش کرده است.<ref>{{پک\|جنتی‌فر\|مرادیان\|۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۴\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref> در این قصیده، از [[ولایتعهدی علی بن موسی الرضا]] هیچ یادی نشده است. در ذکر علت آن آورده‌اند که علی بن موسی الرضا این منصب را به اجبار پذیرفته و به نوعی یک نقشه سیاسی برای پوشش تبعید علی بن موسی در مرو بوده است که توسط مأمون تمهیده شده بود.<ref>{{پک\|جنتی‌فر\|مرادیان\|۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۸\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref> به گزارش [[شیخ صدوق\|صدوق]] در ''[[عیون اخبار الرضا]]'' و به گفته خود دعبل، علی بن موسی الرضا دو بیت را به اشعار او افزوده است. این دو بیت عبارتند از:<ref>{{پک\|1=پاکدامن\|2=۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=دعبل خزاعی}}</ref>
	~~{{شعر}}~~
	~~{{ب\|و قبر بطوس یالها من مصیبه\|الحت علی الاحشاء بالزفرات}}~~
	~~{{ب\|الی الحشر حتی یبعث‌الله قائماً\|یفرج عنا الغم و الکربات}}~~
	~~{{پایان شعر}}~~

	~~=== ساختار ===~~
	~~وزن قصیده به صورت بحر طویل (فعولن مفاعیلن فعولن مفاعل) است.<ref>{{پک\|1=قلی‌زاده\|2=۱۳۸۰\|ک=دعبل خزائی\|ص=۵۶}}</ref>~~

	~~== نقد ادبی ==~~
	وزن بحر طویلی که برای این قصیده انتخاب شده، متناسب با محتواهای بلند و حماسی قصیده دارد. به عقیده قلی‌زاده، این شعر از مطلع تا مقطع آن، در کمال ظرافت و بهره‌وری از صنایع لفظی و معنوی سروده شده است. در این قصیده از صنایع حُسن مطلع، تشبیب و تغزل، جناس، مراعات النظیر، طباق، توریه، ایهام، استعاره، کنایه، حُسن تعلیل و حُسن تخلّص بهره برده شده است. به عقیده قلی‌زاده، این شعر از جنبه محتوایی، مملو از هنر، حماسه، عشق، ایمان، اخلاص، اندیشه، تعهد و عاطفه است.<ref>{{پک\|1=قلی‌زاده\|2=۱۳۸۰\|ک=دعبل خزائی\|ص=۵۵_۵۶}}</ref>

	این شعر را مشهورترین و طولانی‌ترین شعر دعبل<ref>{{پک\|1=قلی‌زاده\|2=۱۳۸۰\|ک=دعبل خزائی\|ص=۵۵}}</ref> و سبب شهرت او می‌دانند.<ref>{{پک\|1=جنتی‌فر\|2=مرادیان\|3=۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۷\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref><ref>{{پک\|1=ناجی\|2=باغستانی\|3=۱۳۹۴\|ف=الرضا، امام\|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref>

	~~=== ترجمه، شرح، حاشیه و تشطیر ===~~
	به جهت اهمیت اعتقادی-تاریخی این شعر از دعبل خزائی، شاعران و عالمان شیعه و سنی به شرح و حاشیه‌نویسی بر این قصیده پرداخته‌اند. در میان منابع سنی، نظرات مثبت و منفی به صورت توامان گزارش شده است که امینی در کتاب الغذیر به گزارش و بررسی بیشتر آنان پرداخته است. از میان شیعیانی که به این قصیده پرداخته‌اند، می‌توان به [[محمدباقر مجلسی]] اشاره کرد که کتابی با عنوان ''شرح تائیه'' نگاشته است. این اثر به سال ۱۳۵۹ ه‍.ش در تهران و با تصحیح علی محدث، چاپ شده است. از این اثر چند نسخه خطی نیز گزارش شده است. [[نعمت‌الله جزایری]]، [[محمد قنوی شیرازی\|کمال‌الدین محمد بن محمد قنوی شیرازی]]، [[علی علیاری قره‌داغی\|میرزا علی علیاری قره‌داغی تبریزی]] و [[فاضل تونی]]، از شیعیانی بودند که بر این قصیده، شرح و حاشیه نوشته‌اند. در دوره معاصر نیز کسانی چون عبدالرحیم ذکری در کتاب ''زندگانی دعبل خزاعی''، عزیزالله حاجی‌مشهدی در کتاب ''ترجمه شرح علامه مجلسی بر قصیده تائیه دعبل'' و صدیقه وسمقی در کتاب ''شاخه‌های شکسته'' به شرح این قصیده پرداخته‌اند. علاوه بر شرح و حاشیه، تشطیرهایی (دو برابر کردن محتوای یک شعر با ابیاتی دیگر) نیز بر این قصیده سروده شده است. معروف‌ترین تشطیر بر قصیده تائیه دعبل، توسط صلاح الصاوی سروده شده است. این تشطیر در سال ۱۳۶۸ نوشته و به صورت کامل در متن کتاب ''دعبل بن علی خزاعی'' اثر محمدجواد گوهری، نقل شده است.<ref>{{پک\|1=قلی‌زاده\|2=۱۳۸۰\|ک=دعبل خزائی\|ص=۵۶_۵۹}}</ref>

	~~== پانویس ==~~
	~~{{پانویس\|۲}}~~

	~~== منابع ==~~
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=پاکدامن\|نام=محمدحسن\|نام خانوادگی ویراستار=مهدوی\|نام ویراستار=محمدجواد\|مدخل=دعبل خزاعی\|دانشنامه=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|سال=۱۳۹۳\|ناشر=[[بنیاد پژوهش‌های اسلامی]]\|مکان=مشهد\|شابک=۹۷۸۹۶۴۹۷۱۵۲۴۷}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی=جنتی‌فر\|نام=محمد\|عنوان=بازخوانی قصیده تائیه دعبل از رهگذر واکاوی اندیشه، ساختار موسیقایی، تعابیر و تصاویر هنری\|ژورنال=مطالعات ادبی متون اسلامی\|تاریخ=۱۳۹۶\|صفحه=۱۴۳–۱۷۲\|نام۲=سوده\|نام خانوادگی۲=مرادیان\|پیوند=http://ensani.ir/fa/article/393334/}}
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=قلی‌زاده\|نام=مصطفی\|عنوان=دعبل خزاعی شاعر دار بر دوش\|سال=۱۳۸۰\|مکان=قم\|ناشر=دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم\|پیوند=https://eliteraturebook.com/books/pdf/15261/دعبل+خزاعی+شاعر+دار+بر+دوش\|شابک=964-424-908-9}}

	~~{{علی بن موسی الرضا}}~~
	{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=بله\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

	~~[[رده:شعر اسلامی]]~~
	~~[[رده:شعرهای سده ۹ (میلادی)]]~~
	~~[[رده:شعرهای عربی]]~~
	~~[[رده:علی بن موسی الرضا در فرهنگ و هنر]]~~
	~~[[رده:شعرهای سده ۳ (قمری)]]~~
	~~[[رده:شعرهای دعبل خزاعی]]~~
	~~[[رده:شعرهای حماسی~~]]

Shahroudi: −رده:علی بن موسی الرضا; +رده:شعرهای سده ۳ (قمری); +رده:شعرهای دعبل خزاعی; +رده:شعرهای حماسی using HotCat

2023-03-14T07:54:33Z

−رده:علی بن موسی الرضا; +رده:شعرهای سده ۳ (قمری); +رده:شعرهای دعبل خزاعی; +رده:شعرهای حماسی using HotCat

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۵۴
خط ۴۷:		خط ۴۷:
	[[رده:شعرهای عربی]]		[[رده:شعرهای عربی]]
	[[رده:علی بن موسی الرضا در فرهنگ و هنر]]		[[رده:علی بن موسی الرضا در فرهنگ و هنر]]
	[[رده:~~علی بن موسی الرضا~~]]		[[رده:شعرهای سده ۳ (قمری)]]
			[[رده:شعرهای دعبل خزاعی]]
			[[رده:شعرهای حماسی]]

Shahroudi: removed Category:شعرها using HotCat

2023-03-14T07:52:19Z

removed Category:شعرها using HotCat

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۵۲
خط ۴۴:		خط ۴۴:

	[[رده:شعر اسلامی]]		[[رده:شعر اسلامی]]
	~~[[رده:شعرها]]~~
	[[رده:شعرهای سده ۹ (میلادی)]]		[[رده:شعرهای سده ۹ (میلادی)]]
	[[رده:شعرهای عربی]]		[[رده:شعرهای عربی]]
	[[رده:علی بن موسی الرضا در فرهنگ و هنر]]		[[رده:علی بن موسی الرضا در فرهنگ و هنر]]
	[[رده:علی بن موسی الرضا]]		[[رده:علی بن موسی الرضا]]

Shahroudi: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا، ابرابزار، اصلاح نشانی وب

2023-03-14T07:52:05Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا، ابرابزار، اصلاح نشانی وب

نمایش تغییرات

Shahroudi در ‏۱۴ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۵۱

2023-03-14T07:51:21Z

نمایش تغییرات

Shahroudi: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا، ابرابزار، اصلاح نشانی وب

2023-03-14T05:51:39Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا، ابرابزار، اصلاح نشانی وب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۵۱
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:Diʻbil al-Khuzāʻī-Arabic Praise poetry on Ali al-Ridha-Tiling-Balasar Mosque (Longitudinal Cropped).jpg\|جایگزین=\|بندانگشتی\|330x330پیکسل\|دو بیت از قصیده تائیه از [[دعبل خزاعی]]، منقش بر سردر [[مسجد بالاسر]] واقع در [[حرم امام رضا]]]]		[[پرونده:Diʻbil al-Khuzāʻī-Arabic Praise poetry on Ali al-Ridha-Tiling-Balasar Mosque (Longitudinal Cropped).jpg\|جایگزین=\|بندانگشتی\|330x330پیکسل\|دو بیت از قصیده تائیه از [[دعبل خزاعی]]، منقش بر سردر [[مسجد بالاسر]] واقع در [[حرم امام رضا]]]]
	'''قصیده تائیه'''، بلندترین قصیده [[دعبل خزاعی\|دعبل خزائی]] است که سبب شد تا دعبل، شهرتی عالم‌گیر را کسب نماید. تعداد ابیات این قصیده، ۱۲۳ بیت و به زبان عربی است. نام این شعر، علاوه بر قصیده تائیه، به '''مدارس الآیات''' یا '''تائیه دعبل''' شهره است. وی ۱۵ قصیده سروده است که یکی از قطعه شعرهای او با تاء شروع می‌شود. از همین رو به این قصیده، قصیده تائیه گفته می‌شود.<ref>{{پک\|~~جنتی‌فرد~~\|مرادیان\|۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۷\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref><ref>{{پک\|ناجی\|باغستانی\|۱۳۹۴\|ف=الرضا، امام\|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref>		'''قصیده تائیه'''، بلندترین قصیده [[دعبل خزاعی\|دعبل خزائی]] است که سبب شد تا دعبل، شهرتی عالم‌گیر را کسب نماید. تعداد ابیات این قصیده، ۱۲۳ بیت و به زبان عربی است. نام این شعر، علاوه بر قصیده تائیه، به '''مدارس الآیات''' یا '''تائیه دعبل''' شهره است. وی ۱۵ قصیده سروده است که یکی از قطعه شعرهای او با تاء شروع می‌شود. از همین رو به این قصیده، قصیده تائیه گفته می‌شود.<ref>{{پک\|جنتی‌فر\|مرادیان\|۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۷\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref><ref>{{پک\|ناجی\|باغستانی\|۱۳۹۴\|ف=الرضا، امام\|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref>

	== شاعر ==		== شاعر ==
	{{اصلی\|دعبل خزاعی}}		{{اصلی\|دعبل خزاعی}}
	[[دعبل خزاعی]] (زاده [[۱۴۸ (قمری)\|۱۴۸]] [[کوفه]] درگذشته [[۲۴۵ (قمری)\|۲۴۵ قمری]])، از شاعران برجسته و شیعه قرن دوم ه.ق است که در عصر خلفاء عباسی می‌زیست. اما با این حال، هرگز به دربار و مدیحه‌سرایی برای پادشاهان و [[فهرست خلفای عباسی\|خلفاء عباسی]] روی نیاورد.<ref>{{پک\|~~جنتی‌فرد~~\|مرادیان\|۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۶\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref>		[[دعبل خزاعی]] (زاده [[۱۴۸ (قمری)\|۱۴۸]] [[کوفه]] درگذشته [[۲۴۵ (قمری)\|۲۴۵ قمری]])، از شاعران برجسته و شیعه قرن دوم ه‍.ق است که در عصر خلفاء عباسی می‌زیست. اما با این حال، هرگز به دربار و مدیحه‌سرایی برای پادشاهان و [[فهرست خلفای عباسی\|خلفاء عباسی]] روی نیاورد.<ref>{{پک\|جنتی‌فر\|مرادیان\|۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۶\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref>

	== نکات ادبی ==		== نکات ادبی ==
	این قصیده، از لحاظ بافت کلامی، صنایع لفظی، صنایع معنوی و ادبی، جایگاه والایی دارد و برخی بر این باورند که اگر از دعبل، تنها همین [[قصیده]] باقی مانده بود، در شناخت نبوغ شعری و ادبی [[دعبل خزاعی\|دعبل خزائی]]، کفایت می‌کرد. این شعر علاوه بر آرایه‌های ادبی، از لحاظ محتوایی و مفهوم نیز، مورد ستایش قرار ~~گرفته‌است~~. وزن عروضی قصیده، «فَعُولُنْ مَفاعیلُنْ فَعُولُنْ مَفاعِلُ» است. این وزن، بیشتر مناسب اشعار حماسی با محتوای بلند می‌باشد. دعبل این شعر را در کمال ظرافت و آمیخته با صنایعی چون: حُسن مطلع، تشبیب و تغزل، [[جناس]]، مراعات النظیر، طباق، [[توریه]]، [[ایهام]]، [[استعاره]]، [[کنایه]]، [[حسن تعلیل\|حُسن تعلیل]] و حُسن [[تخلص\|تخلّص]] آراسته است.<ref name=":0">{{پک\|قلی‌زاده\|۱۳۸۷\|ک=دعبل خزائی\|ص=۳۳}}</ref>		این قصیده، از لحاظ بافت کلامی، صنایع لفظی، صنایع معنوی و ادبی، جایگاه والایی دارد و برخی بر این باورند که اگر از دعبل، تنها همین [[قصیده]] باقی مانده بود، در شناخت نبوغ شعری و ادبی [[دعبل خزاعی\|دعبل خزائی]]، کفایت می‌کرد. این شعر علاوه بر آرایه‌های ادبی، از لحاظ محتوایی و مفهوم نیز، مورد ستایش قرار گرفته است. وزن عروضی قصیده، «فَعُولُنْ مَفاعیلُنْ فَعُولُنْ مَفاعِلُ» است. این وزن، بیشتر مناسب اشعار حماسی با محتوای بلند می‌باشد. دعبل این شعر را در کمال ظرافت و آمیخته با صنایعی چون: حُسن مطلع، تشبیب و تغزل، [[جناس]]، مراعات النظیر، طباق، [[توریه]]، [[ایهام]]، [[استعاره]]، [[کنایه]]، [[حسن تعلیل\|حُسن تعلیل]] و حُسن [[تخلص\|تخلّص]] آراسته است.<ref name=":0">{{پک\|قلی‌زاده\|۱۳۸۷\|ک=دعبل خزائی\|ص=۳۳}}</ref>

	== انگیزه ==		== انگیزه ==
	شهره است که وقتی [[علی بن موسی الرضا]] به مرو داخل شد و به منصب [[ولایتعهدی علی بن موسی الرضا\|ولایتعهدی مأمون]] منصوب شد؛ دعبل قصیده‌ای را سرود و به محضر علی بن موسی الرضا راهی شد. دعبل به محفل علی بن موسی الرضا وارد شد و به او گفت: من قصیده ای در مدح شما سروده‌ام و عهد ~~کرده ام~~ که قبل از آنکه شما آن را نشنیده باشید، آن را برای دیگری نخوانم. علی بن موسی به وی اجازه سرودن داد.<ref>{{پک\|~~جنتی‌فرد~~\|مرادیان\|۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۷\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref>		شهره است که وقتی [[علی بن موسی الرضا]] به مرو داخل شد و به منصب [[ولایتعهدی علی بن موسی الرضا\|ولایتعهدی مأمون]] منصوب شد؛ دعبل قصیده‌ای را سرود و به محضر علی بن موسی الرضا راهی شد. دعبل به محفل علی بن موسی الرضا وارد شد و به او گفت: من قصیده ای در مدح شما سروده‌ام و عهد کرده‌ام که قبل از آنکه شما آن را نشنیده باشید، آن را برای دیگری نخوانم. علی بن موسی به وی اجازه سرودن داد.<ref>{{پک\|جنتی‌فر\|مرادیان\|۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۷\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref>

	== محتوا و ساختار ==		== محتوا و ساختار ==

	=== ساختار ===		=== ساختار ===
	این قصیده در مدح اهل بیت نبوت سروده ~~شده‌است~~. همچنین در آن به ذکر مصائب وارده بر این خاندان نیز پرداخته ~~شده‌است~~. این موضوعات عبارتند از: [[خلافت علی بن ابی‌طالب]]، عصمت و امامت او و فرزندانش، عشق به [[اهل بیت\|آل محمد]]، بی‌وفایی و جور مردمان به این خاندان، جنایات [[امویان\|بنی‌امیه]] و [[خلافت عباسی\|بنی عباس]] در حق اهل بیت نبوت، [[نبرد کربلا]]، قیام علویان بر ضد عباسیان و برخی از اعتقادات تشیع و گزارشات تاریخی.<ref name=":0"/> یکی از دلایل مورد توجه قرار گرفتن این شعر، بعد سیاسی آن است؛ زیرا او در زمان [[بنی‌عباس]] می‌زیسته و در اشعارش به ظلم‌های بنی عباس بر شیعیان و قیام شیعیان علیه حکومت را گزارش ~~کرده‌است~~.<ref>{{پک\|~~جنتی‌فرد~~\|مرادیان\|۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۴\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref> در این قصیده، از ولایتعهدی علی بن موسی الرضا هیچ یادی نشده است. در ذکر علت آن ~~آورده اند~~ که علی بن موسی الرضا این منصب را به اجبار پذیرفته و به نوعی یک نقشه سیاسی برای پوشش تبعید علی بن موسی در مرو بوده است که توسط مأمون تمهیده شده بود.<ref>{{پک\|~~جنتی‌فرد~~\|مرادیان\|۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۸\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref>		این قصیده در مدح اهل بیت نبوت سروده شده است. همچنین در آن به ذکر مصائب وارده بر این خاندان نیز پرداخته شده است. این موضوعات عبارتند از: [[خلافت علی بن ابی‌طالب]]، عصمت و امامت او و فرزندانش، عشق به [[اهل بیت\|آل محمد]]، بی‌وفایی و جور مردمان به این خاندان، جنایات [[امویان\|بنی‌امیه]] و [[خلافت عباسی\|بنی عباس]] در حق اهل بیت نبوت، [[نبرد کربلا]]، قیام علویان بر ضد عباسیان و برخی از اعتقادات تشیع و گزارشات تاریخی.<ref name=":0"/> یکی از دلایل مورد توجه قرار گرفتن این شعر، بعد سیاسی آن است؛ زیرا او در زمان [[بنی‌عباس]] می‌زیسته و در اشعارش به ظلم‌های بنی عباس بر شیعیان و قیام شیعیان علیه حکومت را گزارش کرده است.<ref>{{پک\|جنتی‌فر\|مرادیان\|۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۴\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref> در این قصیده، از ولایتعهدی علی بن موسی الرضا هیچ یادی نشده است. در ذکر علت آن آورده‌اند که علی بن موسی الرضا این منصب را به اجبار پذیرفته و به نوعی یک نقشه سیاسی برای پوشش تبعید علی بن موسی در مرو بوده است که توسط مأمون تمهیده شده بود.<ref>{{پک\|جنتی‌فر\|مرادیان\|۱۳۹۶\|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی\|ص=۱۴۸\|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref>

	=== محتوا ===		=== محتوا ===
	{{شعر}}		{{شعر}}
	{{ب\|~~نبي الهدي صلي عليه ملكيه~~\|و بلغ عنا روحه التحفات}}		{{ب\|نبی الهدی صلی علیه ملکیه\|و بلغ عنا روحه التحفات}}
	{{ب\|اخا خاتم الرسل ~~المصفي~~ من ~~القذي~~\|و مفترس الابطال في الغمرات}}		{{ب\|اخا خاتم الرسل المصفی من القذی\|و مفترس الابطال فی الغمرات}}
	{{ب\|ا فاطم لو خلت ~~الحسين~~ مجدلاً\|و قد مات عطشاناً بشط الفرات}}		{{ب\|ا فاطم لو خلت الحسین مجدلاً\|و قد مات عطشاناً بشط الفرات}}
	{{ب\|اذن للطمت الخد فاطم بعده\|و ~~اجريت~~ دمع ~~العين في~~ الوجنات}}		{{ب\|اذن للطمت الخد فاطم بعده\|و اجریت دمع العین فی الوجنات}}
	{{پایان شعر}}		{{پایان شعر}}

خط ۳۱:		خط ۳۱:

	== منابع ==		== منابع ==
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی=جنتی‌فر\|نام=محمد\|عنوان=بازخوانی قصیده تائیه دعبل از رهگذر واکاوی اندیشه، ساختار ~~موسیقیایی،~~ تعابیر و تصاویر هنری\|ژورنال=مطالعات ادبی متون اسلامی\|تاریخ=۱۳۹۶\|صفحه=~~۱۴۳-۱۷۲~~\|نام۲=سوده\|نام خانوادگی۲=مرادیان\|پیوند=http://ensani.ir/fa/article/393334/}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی=جنتی‌فر\|نام=محمد\|عنوان=بازخوانی قصیده تائیه دعبل از رهگذر واکاوی اندیشه، ساختار موسیقایی، تعابیر و تصاویر هنری\|ژورنال=مطالعات ادبی متون اسلامی\|تاریخ=۱۳۹۶\|صفحه=۱۴۳–۱۷۲\|نام۲=سوده\|نام خانوادگی۲=مرادیان\|پیوند=http://ensani.ir/fa/article/393334/}}

	{{علی بن موسی الرضا}}		{{علی بن موسی الرضا}}

خط ۳۸:		خط ۳۹:
	[[رده:شعرهای سده ۹ (میلادی)]]		[[رده:شعرهای سده ۹ (میلادی)]]
	[[رده:شعرهای عربی]]		[[رده:شعرهای عربی]]
			[[رده:علی بن موسی الرضا در فرهنگ و هنر]]
	[[رده:علی بن موسی الرضا]]		[[رده:علی بن موسی الرضا]]
	~~[[رده:علی بن موسی الرضا در فرهنگ و هنر]]~~

Shahroudi: صفحه‌ای تازه حاوی «دو بیت از قصیده تائیه از [[دعبل خزاعی، منقش بر سردر مسجد بالاسر واقع در حرم امام رضا]] '''قصیده تائیه'''، بلندترین قصیده دعبل خزائی...» ایجاد کرد

2023-03-09T05:34:34Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=|بندانگشتی|330x330پیکسل|دو بیت از قصیده تائیه از [[دعبل خزاعی، منقش بر سردر مسجد بالاسر واقع در حرم امام رضا]] '''قصیده تائیه'''، بلندترین قصیده دعبل خزائی...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:Diʻbil al-Khuzāʻī-Arabic Praise poetry on Ali al-Ridha-Tiling-Balasar Mosque (Longitudinal Cropped).jpg|جایگزین=|بندانگشتی|330x330پیکسل|دو بیت از قصیده تائیه از [[دعبل خزاعی]]، منقش بر سردر [[مسجد بالاسر]] واقع در [[حرم امام رضا]]]]
'''قصیده تائیه'''، بلندترین قصیده [[دعبل خزاعی|دعبل خزائی]] است که سبب شد تا دعبل، شهرتی عالم‌گیر را کسب نماید. تعداد ابیات این قصیده، ۱۲۳ بیت و به زبان عربی است. نام این شعر، علاوه بر قصیده تائیه، به '''مدارس الآیات''' یا '''تائیه دعبل''' شهره است. وی ۱۵ قصیده سروده است که یکی از قطعه شعرهای او با تاء شروع می‌شود. از همین رو به این قصیده، قصیده تائیه گفته می‌شود.<ref>{{پک|جنتی‌فرد|مرادیان|۱۳۹۶|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی|ص=۱۴۷|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref><ref>{{پک|ناجی|باغستانی|۱۳۹۴|ف=الرضا، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref>

== شاعر ==
{{اصلی|دعبل خزاعی}}
[[دعبل خزاعی]] (زاده [[۱۴۸ (قمری)|۱۴۸]] [[کوفه]] درگذشته [[۲۴۵ (قمری)|۲۴۵ قمری]])، از شاعران برجسته و شیعه قرن دوم ه.ق است که در عصر خلفاء عباسی می‌زیست. اما با این حال، هرگز به دربار و مدیحه‌سرایی برای پادشاهان و [[فهرست خلفای عباسی|خلفاء عباسی]] روی نیاورد.<ref>{{پک|جنتی‌فرد|مرادیان|۱۳۹۶|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی|ص=۱۴۶|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref>
== نکات ادبی ==
این قصیده، از لحاظ بافت کلامی، صنایع لفظی، صنایع معنوی و ادبی، جایگاه والایی دارد و برخی بر این باورند که اگر از دعبل، تنها همین [[قصیده]] باقی مانده بود، در شناخت نبوغ شعری و ادبی [[دعبل خزاعی|دعبل خزائی]]، کفایت می‌کرد. این شعر علاوه بر آرایه‌های ادبی، از لحاظ محتوایی و مفهوم نیز، مورد ستایش قرار گرفته‌است. وزن عروضی قصیده، «فَعُولُنْ مَفاعیلُنْ فَعُولُنْ مَفاعِلُ» است. این وزن، بیشتر مناسب اشعار حماسی با محتوای بلند می‌باشد. دعبل این شعر را در کمال ظرافت و آمیخته با صنایعی چون: حُسن مطلع، تشبیب و تغزل، [[جناس]]، مراعات النظیر، طباق، [[توریه]]، [[ایهام]]، [[استعاره]]، [[کنایه]]، [[حسن تعلیل|حُسن تعلیل]] و حُسن [[تخلص|تخلّص]] آراسته است.<ref name=":0">{{پک|قلی‌زاده|۱۳۸۷|ک=دعبل خزائی|ص=۳۳}}</ref>

== انگیزه ==
شهره است که وقتی [[علی بن موسی الرضا]] به مرو داخل شد و به منصب [[ولایتعهدی علی بن موسی الرضا|ولایتعهدی مأمون]] منصوب شد؛ دعبل قصیده‌ای را سرود و به محضر علی بن موسی الرضا راهی شد. دعبل به محفل علی بن موسی الرضا وارد شد و به او گفت: من قصیده ای در مدح شما سروده‌ام و عهد کرده ام که قبل از آنکه شما آن را نشنیده باشید، آن را برای دیگری نخوانم. علی بن موسی به وی اجازه سرودن داد.<ref>{{پک|جنتی‌فرد|مرادیان|۱۳۹۶|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی|ص=۱۴۷|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref>

== محتوا و ساختار ==

=== ساختار ===
این قصیده در مدح اهل بیت نبوت سروده شده‌است. همچنین در آن به ذکر مصائب وارده بر این خاندان نیز پرداخته شده‌است. این موضوعات عبارتند از: [[خلافت علی بن ابی‌طالب]]، عصمت و امامت او و فرزندانش، عشق به [[اهل بیت|آل محمد]]، بی‌وفایی و جور مردمان به این خاندان، جنایات [[امویان|بنی‌امیه]] و [[خلافت عباسی|بنی عباس]] در حق اهل بیت نبوت، [[نبرد کربلا]]، قیام علویان بر ضد عباسیان و برخی از اعتقادات تشیع و گزارشات تاریخی.<ref name=":0"/> یکی از دلایل مورد توجه قرار گرفتن این شعر، بعد سیاسی آن است؛ زیرا او در زمان [[بنی‌عباس]] می‌زیسته و در اشعارش به ظلم‌های بنی عباس بر شیعیان و قیام شیعیان علیه حکومت را گزارش کرده‌است.<ref>{{پک|جنتی‌فرد|مرادیان|۱۳۹۶|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی|ص=۱۴۴|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref> در این قصیده، از ولایتعهدی علی بن موسی الرضا هیچ یادی نشده است. در ذکر علت آن آورده اند که علی بن موسی الرضا این منصب را به اجبار پذیرفته و به نوعی یک نقشه سیاسی برای پوشش تبعید علی بن موسی در مرو بوده است که توسط مأمون تمهیده شده بود.<ref>{{پک|جنتی‌فرد|مرادیان|۱۳۹۶|ک=مطالعات ادبی متون اسلامی|ص=۱۴۸|ف=بازخوانی قصیده تائیه}}</ref>

=== محتوا ===
{{شعر}}
{{ب|نبي الهدي صلي عليه ملكيه|و بلغ عنا روحه التحفات}}
{{ب|اخا خاتم الرسل المصفي من القذي|و مفترس الابطال في الغمرات}}
{{ب|ا فاطم لو خلت الحسين مجدلاً|و قد مات عطشاناً بشط الفرات}}
{{ب|اذن للطمت الخد فاطم بعده|و اجريت دمع العين في الوجنات}}
{{پایان شعر}}

=== شرح و حاشیه ===
به جهت اهمیت اعتقادی-تاریخی این شعر از دعبل خزائی، شاعران و عالمان بسیاری به شرح و حاشیه نویسی بر این قصیده پرداخته‌اند. از جمله این افراد می‌توان به: [[محمدباقر مجلسی]]، [[سید نعمت‌الله جزایری]]، کمال‌الدین محمد قنوی، علی علیاری و [[ملا عبدالله فاضل تونی|فاضل تونی]] اشاره کرد.<ref>{{پک|قلی‌زاده|۱۳۸۷|ک=دعبل خزائی|ص=۳۴}}</ref>

== پانویس ==
{{پانویس|۲}}

== منابع ==
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=جنتی‌فر|نام=محمد|عنوان=بازخوانی قصیده تائیه دعبل از رهگذر واکاوی اندیشه، ساختار موسیقیایی، تعابیر و تصاویر هنری|ژورنال=مطالعات ادبی متون اسلامی|تاریخ=۱۳۹۶|صفحه=۱۴۳-۱۷۲|نام۲=سوده|نام خانوادگی۲=مرادیان|پیوند=http://ensani.ir/fa/article/393334/}}
{{علی بن موسی الرضا}}

[[رده:شعر اسلامی]]
[[رده:شعرها]]
[[رده:شعرهای سده ۹ (میلادی)]]
[[رده:شعرهای عربی]]
[[رده:علی بن موسی الرضا]]
[[رده:علی بن موسی الرضا در فرهنگ و هنر]]