https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%87_%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86محاصره کرمان - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-11T08:31:46Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%87_%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86&diff=94659&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2024-10-28T03:22:21Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{Infobox War<br />
| title = محاصرهٔ کرمان<br />
| درگیری =<br />
| image = Kerman_Masjid_Gate.jpg<br />
| image_size = 280px<br />
| image_alt =<br />
| caption = دروازه مسجد که [[آقامحمدخان قاجار]] پس از پیروزی در نبرد از طریق آن وارد [[کرمان]] شد.<br />
| نتیجه = پیروزی قاطع [[قاجار]]<br />
| combatant1 = [[دودمان قاجار]]<br />
| combatant2 = [[File:Zand Dynasty flag.svg|25 px]] [[زندیان|دودمان زند]]<br />
| commander1 = [[آقامحمدخان قاجار]]<br />
| commander2 = [[File:Zand Dynasty flag.svg|25 px]] [[لطفعلیخان زند]]{{سخ}}[[File:Zand Dynasty flag.svg|25 px]] قاسمخان چوپاری{{اعدامشده}}<sup>(خیانت)</sup>{{سخ}}[[File:Zand Dynasty flag.svg|25 px]] نجفقلیخان خراسانی{{KIA}}{{سخ}}[[File:Zand Dynasty flag.svg|25 px]] میرزاخان افشار<br />
| duration =<br />
| date = [[۱۲۰۹ (قمری)]] (۱۷۹۴ میلادی)<br />
| venue =<br />
| place = [[کرمان]]، [[ایران]]<br />
| coordinates =<br />
| also_known_as =<br />
| organisers =<br />
| outcome = تصرف شهر توسط خان قاجار و کور شدن نزدیک به ۲۰ هزار تن از اهالی کرمان<br />
| cause = خونخواهی [[مشتاق علی شاه|مشتاق علیشاه کرمانی]]<br />
}}<br />
'''محاصرهٔ کرمان''' در سال ۱۱۷۳ [[گاهشماری هجری خورشیدی|هجری شمسی]] (۱۲۰۸ هجری قمری یا در [[محرم (ماه)|ماه محرم]] سال ۱۲۰۹ ه.ق - ۱۷۹۴ میلادی)، توسط [[آقامحمدخان قاجار]] و به خونخواهی [[مشتاق علی شاه|مشتاق علیشاه]] آغاز گشت. پس از آغاز محاصره، آقامحمدخان تلاش کرد تا از موانع عبور و [[کرمان]] را فتح کنند؛ از جمله این تلاشها میتوان از به [[توپ (جنگافزار)|توپ]] بستن حصار کرمان و حفر نقب برای انفجار دیوار شهر نام برد.<br />
<br />
آقامحمدخان پس از محاصره کرمان تصمیم گرفت با توپهایی که به همراه خود آورده بود حصار شهر را ویران کند، به علت روش خاص ساخت حصار در ایران که قسمتهای تحتانی دیوار ضخیمتر از قسمتهای فوقانی ساخته میشد و مدافع میتوانست قسمتهای فوقانی آسیبدیده را به سرعت ترمیم کند، این طرح بینتیجه ماند.<ref>{{پک|Gharepitian|۲۰۱۱|ک=Qajar perioder|ص=155|}}</ref><br />
<br />
پس از این آقامحمدخان به فکر افتاد تا با حفر نقب افراد خود را به زیر دیوار شهر رسانده و با انفجار [[باروت]] دیوار شهر را تخریب و وسیله ورود به کرمان را مهیا نماید. افراد آقامحمدخان با تلاش بیوقفه و شبانهروزی موفق شدند نقب را تا زیر دیوار کرمان گسترش دهند اما تعداد ۱۰۰ نفر از سربازان [[لطفعلیخان زند]] به وسیله باروت نقب را از بین بردند و این تلاش خان قاجار نیز بیثمر ماند.<ref>{{پک|Gharepitian|۲۰۱۱|ک=Qajar perioder|ص=156|}}</ref><br />
<br />
در نهایت تصمیم بر این شد تا آنقدر شهر را تحت محاصره نگه دارند، تا [[قحطی]] و گرسنگی اهالی را مجبور به تسلیم کند.<br />
<br />
== قحطی ==<br />
عدم توجه لطفعلیخان به توصیهها و پیشنهادهای کارشناسان اقتصادی مبنی بر امکان به درازا کشیده شدن محاصره و کمبود آذوقه سبب شد تا کرمان طی محاصره دچار قحطی شود.<ref>{{پک|گلابزاده|۱۳۹۰|ک=۲۰ هزار جفت چشم، فرش قرمز خان قاجار}}</ref> پس از آغاز محاصره کرمان آقامحمدخان دستور داد تمام قنواتی که آبشان به کرمان میرسد را کور کنند تا مردم کرمان دچار تشنگی و بیآبی شوند اما لطفعلیخان این مورد را پیشبینی کرده بود و دستور داده بود چاهها و قنواتی در شهر حفر کنند تا مردم کرمان طی مدت محاصره از حیث آب در مضیقه نباشند.<ref>{{پک|Gharepitian|۲۰۱۱|ک=Qajar perioder|ص=156|}}</ref> در این دوران، [[مجتهد]] کرمان نامهای به آقامحمدخان نوشته و در آن از وی خواست تا اجازه دهد ۹ یا ۱۰ هزار نفر از غربا ساکن در کرمان به دیار خود برگشته و از قحطی و گرسنگی رهایی یابند،<ref>{{پک|Gharepitian|۲۰۱۱|ک=Qajar perioder|ص=157|}}</ref> با اینکه انتظار نمیرفت آقامحمدخان با این خواسته موافقت کند زیرا از لحاظ جنگی به ضررش بود اما از آنجایی که خود را فردی متدین و اهل فضل میدانست با این خواسته موافقت کرده و به خط خودش نامهای در پاسخ به این خواسته نگاشته و برای مجتهد کرمان فرستاد.<ref>{{پک|Gharepitian|۲۰۱۱|ک=Qajar perioder|ص=159|}}</ref><br />
<br />
مردمی که موفق نشدند از کرمان خارج شوند وضعشان به قدری بد شده بود که از شدت گرسنگی لاشه اموات را میخوردند<ref>{{پک|Gharepitian|۲۰۱۱|ک=Qajar perioder|ص=159|}}</ref> و چیزهایی چون تراشههای نجاری، هسته خرما و برگ درختان نیز تبدیل به خوراک معمولشان شده بود.<ref>{{پک|گلابزاده|۱۳۹۰|ک=۲۰ هزار جفت چشم، فرش قرمز خان قاجار}}</ref><br />
<br />
== تحریک آقامحمدخان ==<br />
یکی از عوامل شکلگیری این رخداد تحریک آقامحمدخان توسط لطفعلیخان زند و اطرافیانش بود. از جمله این تحریکات، مسخره کردن شاه قاجار و شعلهور ساختن بیش از پیش آتش کینهٔ وی بود. هر شامگاه مردم و زنان کرمانی از فراز برجهای متصل به دروازه اشعاری در هجو آقامحمدخان میخواندند و [[خواجه (جنسی)|خواجگی]] وی را مورد تمسخر قرار میدادند.<ref>{{پک|گلابزاده|۱۳۹۰|ک=۲۰ هزار جفت چشم، فرش قرمز خان قاجار}}</ref> همچنین این عمل و اقدام لطفعلیخان در ضرب سکه به نام خود سبب شد تا آقامحمدخان که در دربار [[کریمخان زند]] به دیوانگی مشهور بود چشمان فرزند هفت ساله لطفعلیخان که «فتحالله» نام داشت را با دستانش درآورده و سرش را ببرد.<ref>{{پک|گلابزاده|۱۳۹۰|ک=۲۰ هزار جفت چشم، فرش قرمز خان قاجار}}</ref> در نهایت در سال ۱۲۰۶ هـ. ق و با سنگسار شدن مشتاق علیشاه کرمانی به دست علما در کرمان، آخرین تیر به سمت آقامحمدخان شلیک شده و او تصمیم گرفت به هر قیمتی که شده کرمان را تسخیر کند.<br />
<br />
== اشتباهات لطفعلیخان ==<br />
یکی دیگر از عوامل اثرگذار در این کشتار اشتباهات پیدرپی لطفعلیخان زند بود. موارد زیر، فهرست مهمترین اشتباهاتی است که وی مرتکب شد.<br />
* یکی از اشتباهات وی تعدی به دوستداران و هواخواهان آقامحمدخان بود. وی فهرستی از دوستداران آقامحمدخان تهیه و دستور مصادره اموال و دستگیری و قتل آنان را صادر کرد، از جمله این افراد آقاعلی کرمانی، یکی از یاران آقامحمدخان بود که به دستور لطفعلی فرزندانش زندانی و دو دخترش بر خلاف رسومات اسلامی آن دوره که ازدواج را بدون اذن پدر باطل میدانست به عقد خود و عمویش درآورد.<ref>{{پک|گلابزاده|۱۳۹۰|ک=۲۰ هزار جفت چشم، فرش قرمز خان قاجار}}</ref><br />
* پیش از آغاز درگیریها کارشناسان اقتصادی به لطفعلی هشدار دادند که ممکن است محاصره به درازا بکشد و شهر با کمبود آذوقه روبرو شود بنابراین بهتر است به اندازه کافی گندم و مایحتاج عمومی از اطراف تهیه و در انبارهای شهر ذخیره کنیم اما لطفعلیخان با گفتن اینکه ممکن است این کار، سر و صدا به پا کرده و مردم وحشتزده شوند با این پیشنهاد مخالفت کرد.<ref>{{پک|گلابزاده|۱۳۹۰|ک=۲۰ هزار جفت چشم، فرش قرمز خان قاجار}}</ref><br />
* لطفعلیخان زند پس از اینکه خیانت «قاسمخان جوپاری» که یکی از فرماندهان نظامی شهر بود ثابت شد حکم اعدام وی را صادر کرد غافل از اینکه نیمی از تفنگچیان زبده شهر که دارای پستهای کلیدی هستند از خویشان قاسمخان و اهل [[جوپار]] و [[ماهان]] هستند، وی حتی پس از این دستور خویشان قاسمخان را از پستهای کلیدی عزل نکرد و همین غفلت باعث شد تا نگهبانان حصار شرقی شهر که از خویشان قاسمخان بودند، در حصار رخنه ایجاد کرده و راه ورود احمدخان ماکویی و سایر لشکریان آقامحمدخان را به شهر هموار کردند.<ref>{{پک|گلابزاده|۱۳۹۰|ک=۲۰ هزار جفت چشم، فرش قرمز خان قاجار}}</ref><br />
* لطفعلیخان زند با تکیه بر اطلاعات ناکافی و اندک خود قصد رویارویی با آقامحمدخان را داشت، این ناآگاهی به حدی بود که خود وی در آخرین روزهای مقاومت کرمان که نشانههای سقوط هویدا شده بود گفت:<br />
<br />
{{نقل قول|من هرگز تصور نمیکردم آقامحمدخان با این همه لشکر به ما حمله کند و نیز فکر نمیکردم او شخصاً فرماندهی سپاه را به عهده بگیرد و شخصاً در جمع مهاجمین حضور یابد.<ref>{{پک|گلابزاده|۱۳۹۰|ک=۲۰ هزار جفت چشم، فرش قرمز خان قاجار}}</ref>''}}<br />
<br />
== سرانجام ==<br />
محاصره تا جایی پیش رفت که بیش از نیمی از ساکنان شهر، کشته شدند. در زمانی که نیروهای خان قاجار به ناچار در تدارک عقبنشینی بازگشت بودند، یکی از سرداران به نام نجفقلیخان توافق کرد تا دستهای از قشون قاجاری را از طریق یکی از سنگرهای تحت حفاظتش وارد شهر کند و این دسته با باز کردن دروازهای که ساختمانی ناقص داشت شرایط ورود تمام سپاهیان به شهر را هموار ساختند. پس از افتادن شهر به دست ارتش خان قاجار، لطفعلیخان به همراه عدهای از یاران وفادار خود به شهر [[بم]] گریخت. معروف است [[آقامحمدخان قاجار]] پس از فتح شهر کرمان دستور کور کردن تمام مردان شهر و [[تجاوز جنسی|تجاوز]] به ۸ هزار تن از زنان و دختران کرمان را صادر کرد.<ref>{{پک|سلطانی||ک=قاجار|ص=}}</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
;فارسی<br />
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی =گلابزاده | نام =محمدعلی | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | عنوان =۲۰ هزار جفت چشم، فرش قرمز خان قاجار | ژورنال = الف | مکان = | ناشر =سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران | دوره = | شماره = | سال =۱۳۹۰ | صفحه = | پیوند =http://provinces.nlai.ir/Default.aspx?tabid=584&ctl=Details&mid=1395&ItemID=597 | تاریخ بازبینی =۱ اکتبر ۲۰۱۲| زبان =FA| پیوند بایگانی =http://www.webcitation.org/6BKUArsz2 | تاریخ بایگانی =۱۱ اکتبر ۲۰۱۲}}<br />
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=حقیقت|نام=عبدالرفیع|پیوند نویسنده=عبدالرفیع حقیقت|عنوان=کرمان و آقا محمد خان قاجار|ترجمه=|جلد=دوم|سال=|ناشر=|مکان=[[تهران]]|شابک=964-7000-06-5|صفحه=|پیوند=|تاریخ بازبینی=|زبان=FA}}<br />
* {{یادکرد وب |نام خانوادگی=سلطانی |نام=سعیده |پیوند نویسنده= |عنوان=قاجار |نشانی=http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=33301#_ftnref3 |بازبینی=۱۱ اکتبر ۲۰۱۲ |اثر= |تاریخ= |ناشر=پژوهشکده باقرالعلوم |فرمت= |نشانی بایگانی=https://www.webcitation.org/6BKkdBcfo?url=http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition#_ftnref3 |تاریخ بایگانی=11 اکتبر 2012 |کد زبان=FA}}<br />
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=فرجی|نام=جمال|پیوند نویسنده=|عنوان=ستارهٔ جاویدان|ترجمه=|جلد=|سال=۱۳۹۰|ناشر=|مکان=[[تهران]]|شابک=|صفحه=|پیوند=|تاریخ بازبینی=|زبان=FA}}<br />
<br />
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= پاتینجر|نام=هنری |کتاب= سفرنامه پاتینجر| ناشر= کتاب فروشی دهخدا|سال= ۱۳۴۸|مکان= تهران|شابک=}}<br />
{{چپچین}}<br />
;English<br />
* {{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =Perry|نام=J. R |پیوند نویسنده= |پیوند مقاله = http://www.iranicaonline.org/articles/aga-mohammad-khan|مقاله= ĀḠĀ MOḤAMMAD KHAN QĀJĀR |سال= ۲۰۱۰| دانشنامه = [[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]] |بازبینی =11 October 2012|زبان=en| پیوند بایگانی =http://www.webcitation.org/6BKTdR7ck | تاریخ بایگانی =11 October 2012}}<br />
* {{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =Perry|نام=J. R |پیوند نویسنده= |پیوند مقاله = http://www.iranicaonline.org/articles/zand-dynasty|مقاله=ZAND DYNASTY |سال=۱۹۸۴ | دانشنامه = [[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]] |بازبینی =11 October 2012|زبان=en| پیوند بایگانی = | تاریخ بایگانی =}}<br />
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Gharepitian|نام=Romik|پیوند نویسنده=|عنوان=Qajar perioder|ترجمه=|جلد=|سال=۲۰۱۱|ناشر=Denmark Chipbook|مکان=[[گوتنبورگ|Gothenburg]]|شابک=|صفحه=|پیوند=|تاریخ بازبینی=|زبان=sv}}<br />
* {{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =|نام= |پیوند نویسنده= |پیوند مقاله = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/9126/Agha-Mohammad-Khan |مقاله= Āghā Moḥammad Khān |سال=۲۰۰۸ | دانشنامه = [[دانشنامه بریتانیکا|Encyclopædia Britannica]] |بازبینی =11 October 2012|زبان=en| پیوند بایگانی =http://www.webcitation.org/6BKUktUwy | تاریخ بایگانی =11 October 2012}}<br />
* {{یادکرد وب |نام خانوادگی=Frye |نام=Richard |پیوند نویسنده=ریچارد فرای |عنوان=The Zands in Iran |نشانی=http://richardfrye.org/files/The_Zands_in_Iran.pdf |بازبینی=11 October 2012 |اثر= |تاریخ= |ناشر=Richard N. Frye |فرمت=PDF |نشانی بایگانی=https://www.webcitation.org/6BKk57X9K?url=http://richardfrye.org/files/The_Zands_in_Iran.pdf |تاریخ بایگانی=11 اکتبر 2012 |کد زبان=en}}<br />
{{پایان چپچین}}<br />
<br />
[[رده:تاریخ زندیان]]<br />
[[رده:جنگهای آغامحمدخان قاجار]]<br />
[[رده:جنگهای ایران]]<br />
[[رده:جنگهای داخلی ایران]]<br />
[[رده:جنگهای دژ و دروازه]]<br />
[[رده:جنگهای زندیان]]<br />
[[رده:درگیریها در ۱۷۹۴ (میلادی)]]</div>Shahroudi