https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C_%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87_%D8%B3%D8%A8%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8Cموسی فقیه سبزواری - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-24T02:57:29Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C_%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87_%D8%B3%D8%A8%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C&diff=92963&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2024-10-07T04:51:18Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات عالمان شیعه<br />
| تصویر = علامه میرزا موسی فقیه سبزواری.jpg<br />
| اندازه تصویر =<br />
| نام = موسی فقیه سبزواری<br />
| پیشوند افتخارآمیز = [[علامه]]{{سخ}}[[آیتالله]]<br />
| خویشاوندان = [[عبدالاعلی سبزواری]] ([[مرجع تقلید]])، [[حسن سیادتی سبزواری]] و [[احمد سیادتی]] (پدر طب معاصر اطفال در ایران)<br />
| زادروز =۱۲۶۲ قمری/۱۲۲۴ خورشیدی<br />
| زادگاه = [[سبزوار]]، [[ایران]]<br />
| درگذشت = شعبان ۱۳۳۶ قمری/خرداد ۱۲۹۷ خورشیدی (۷۳ سال)<br />
| محل مرگ =[[سبزوار]]، [[ایران]]<br />
| معلمان = [[میرزای شیرازی]]، [[میرزا محمدتقی شیرازی]]، [[آخوند خراسانی]]، [[سید اسماعیل صدر]]، [[ملا هادی سبزواری]] و [[سید محمد طباطبایی اصفهانی]]<br />
| شاگردان = [[میرزا مهدی فقاهتی]] (از [[علما]]ی سبزوار)، [[حسین فقیه سبزواری]] ([[مرجع تقلید]])، [[حسن سیادتی سبزواری]] (از علمای سبزوار)<br />
| آثار = تقریرات درس میرزای اول و میرزای دوم (چاپ نشده)<br />
| ایده قابلذکر = نخستین کسی که کتاب ''[[کفایة الاصول]]'' از [[آخوند خراسانی]] را در [[سبزوار]] معرفی و خود آغاز به تدریس آن کرد.<br />
|توضیح تصویر=نگارهای از موسی فقیه سبزواری<br />
|دین=[[شیعه دوازدهامامی]]<br />
|نام تولد=سید میرزا موسی فقیه سبزواری<br />
|آرامگاه=[[آرامگاه موسی فقیه سبزواری]]، [[سبزوار]]<br />
|محل زندگی=[[سبزوار]]، [[مشهد]]، [[نجف]] و [[سامرا]]<br />
|فرزندان=[[حسین فقیه سبزواری]]{{سخ}}[[میرزا مهدی فقاهتی]]}}<br />
<br />
'''میرزا موسی فقیه سبزواری''' (۱۳۳۶ – ۱۲۶۲ ه.ق)، [[فقیه]] و مدرس و از [[علما]]ی برجسته قرن سیزدهم [[سبزوار]] و پدر [[میرزا حسین فقیه سبزواری]] (۱۳۰۹–۱۳۸۶ ه.ق) از مراجع تقلید و [[میرزا مهدی فقاهتی]] (۱۳۶۲–۱۳۰۵ ه.ق) از علمای برجسته [[سبزوار]] در قرن چهاردهم هجری قمری میباشد.<ref>{{پک|شریف رازی|۱۳۵۳|ک=گنجینه دانشمندان|ص=۳۱۵}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=تحقیق در شخصیت و آرای فقهای سبزوار در قرن ۱۳ و ۱۲|نشانی=https://theses.iaus.ac.ir/Abstract/thesis-4132.html|وبگاه=دانشگاه آزاد اسلامی سبزوار|بازبینی=2024-05-23|کد زبان=fa|نام=|نام خانوادگی=}}</ref><br />
<br />
موسی فقیه از شاگردان بارز [[میرزای شیرازی]] (۱۳۱۲–۱۲۳۰ ه.ق) و نخستین مدرس و مجتهدی بود که کتاب ''[[کفایة الاصول]]'' [[آخوند خراسانی]] را در [[حوزه علمیه سبزوار]] معرفی و خود شروع به تدریس آن کرد.<ref>{{پک|نوغانی|۱۳۴۶|ک=عمری پر افتخار|ص=۱۲}}</ref><br />
<br />
== پیشینه و نسب ==<br />
[[شاه سلطان حسین صفوی]] هنگام عزیمت به [[مشهد]]، در حرم [[حرم شاه عبدالعظیم]] با دو نفر از [[سادات]] با نامهای «میرزا محمد» و «میرزا عبدالحسین» آشنا شد و آن دو را همراه خود آورد. میرزا عبدالحسین به درخواست مردم در [[سبزوار]] ماند. او [[جد]] پنجم موسی فقیه است. نسبت موسی فقیه سبزواری با بیست و نه واسطه، به شاهزاده حسین اصغر یکی از فرزندان [[علی بن الحسین]] امام چهارم [[شیعیان]] منتهی میشود.<ref>غلامرضا جلالی، رضوان منادی، مجله نگاه حوزه، ویژه حوزه خراسان، ضمیمه مجله حوزه، شماره ۱۸ و ۱۷، سال دوم، مرداد و شهریور ۱۳۷۵.</ref><br />
<br />
== زندگی ==<br />
موسی فقیه سبزواری با نام کامل «علامه سید میرزا موسی فقیه سبزواری»<ref>{{یادکرد وب|عنوان=مطالعه کتاب زندگینامه مشاهیر ایران و جهان (۱–۲۰) جلد ۱۳، صفحهٔ ۱۳۹۴|نشانی=https://www.ghbook.ir/index.php?name=زندگینامه مشاهیر ایران و جهان &lang=fa|وبگاه=www.ghbook.ir|بازبینی=2024-05-23|کد زبان=fa-ir}}</ref> که با نامهای دیگری چون ''میرزا موسی حسینی سبزواری''، ''میرزا موسی مجتهد سبزواری'' و ''میرزا موسی سبزواری'' نیز شناخته میشود، فرزند میرزا محمدعلی در سال ۱۲۶۲ قمری برابر با ۱۲۲۴ خورشیدی، در روستای [[ایزی (سبزوار)|ایزی]] در شش کیلومتری [[سبزوار]] زاده شد.<ref name="one">{{پک|حبیبآبادی|۱۳۷۷|ک=میراث اسلامی ایران|ج=دفتر هفتم، رساله سوم|ص=ص ۷۱}}</ref><br />
<br />
=== تحصیل در سبزوار و مشهد ===<br />
موسی فقیه در سن چهارده سالگی (سال ۱۲۳۸ خورشیدی) با کسب اجازه از پدر خود میرزا محمدعلی که از دهقانان بود، عازم سبزوار شده و در [[مدرسه فخریه|حوزه علمیه فخریّه]] مشهور به «مدرسه مبارکه کهنه»، در [[حجره|حجرهای]] که زمانی [[شیخ طبرسی]]، صاحب ''[[تفسیر مجمعالبیان]]'' درس میخوانده، ساکن شد و در طول چهار سال به تحصیل علوم حوزوی مشغول گشت.<ref name="one2">{{پک|حبیبآبادی|۱۳۷۷|ک=میراث اسلامی ایران|ج=دفتر هفتم، رساله سوم|ص=ص ۷۱}}</ref><br />
<br />
در سال ۱۲۸۰ ه.ق/۱۲۴۲ خ و در سن ۱۸ سالگی، از سبزوار به [[مشهد]] میرود. پس از ورود به مشهد، در مدرسه «عباسقلی خان» (واقع در خیابان نواب صفوی کنونی) مشغول تحصیل میشود. او در طول ۱۸ سال تحصیل، [[علوم دینی]] مختلف رایج زمان خود را فرا میگیرد و مورد توجه و عنایات استادان خود در [[حوزه علمیه خراسان]] قرار میگیرد. اما به امر پدرش، در سال ۱۲۹۸ ه.ق/۱۲۵۹ خ مشهد را ترک میکند و به زادگاه خود بازمیگردد.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.mashamloo.com/tabid/251/Default.aspx|عنوان=پایگاه موقوفه عباسقلی خان شاملو|بازبینی=۲۱ فوریه ۲۰۱۸|archive-date=۲۶ فوریه ۲۰۱۸|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226213250/http://www.mashamloo.com/tabid/251/Default.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://www.mashhad2017.org/fa_ir/menu/content/id/109/توس-شهر-یادگاران-کهن-زبان-پارسی-|title=پایگاه مشهد پایتخت فرهنگ اسلامی|accessdate=۳۰ اکتبر ۲۰۱۹|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181002163251/http://www.mashhad2017.org/fa_ir/menu/content/id/109/%D8%AA%D9%88%D8%B3-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۸|dead-url=yes}}</ref><br />
<br />
=== ازدواج و فرزندان ===<br />
موسی فقیه پس از بازگشت از مشهد، تصمیم به تشکیل خانواده گرفته و با یکی از خانوادههای دهقانزادگان آن دوره که در شش فرسنگی سبزوار و محلی به نام [[داشخانه (مشهد)|داشخانه]] زندگی میکردند، ازدواج میکند. این ازدواج ایجاب میکند که به مدت دو سال در سبزوار بماند و همین اقامت اجباری، باعث ایجاد ارتباط بین او و گروهی از سبزواریها شد.<ref name="one"/><br />
<br />
=== تحصیل در عراق ===<br />
موسی فقیه در سال ۱۳۰۰ ه. ق، به قصد ادامه تحصیلات به [[نجف]] و سپس برای رسیدن به محضر [[میرزا محمد حسن شیرازی]] عازم [[سامرا]] میشود. او ۱۲ سال در حضور میرزای شیرازی میماند و مورد توجه وی قرار میگیرد. پس از فوت میرزای شیرازی، موسی فقیه به نجف میرود و از افراد خاص [[میرزا محمدتقی شیرازی]] میشود. او تا سال ۱۳۲۲ ه. ق، در نجف و در محضر میرزای دوم ماند و از [[آخوند خراسانی]]، اجازه [[اجتهاد]] دریافت میکند. اهالی سبزوار درخواست بازگشت موسی فقیه از نجف به زادگاهش سبزوار را به میرزای دوم ارسال میکنند و به امر او نیز، موسی فقیه به سبزوار بازمیگردد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=میرزا موسی سبزواری - دانشنامهٔ اسلامی|نشانی=https://wiki.ahlolbait.com/میرزا_موسی_سبزواری|وبگاه=wiki.ahlolbait.com|بازبینی=2024-05-23|کد زبان=fa}}</ref><br />
<br />
میرزا موسی فقیه سبزواری تا پیش از مرگ، زعامت حوزه و مرجعیت امور مردم سبزوار را بهعهده داشته و مورد احترام مردم بوده است. او با تشکیل حلقههای درس در سطوح عالی، موفق به تربیت شاگردان نامدار بسیاری شد.<br />
<br />
موسی فقیه سه دختر و دو پسر داشت که هر دو پسران وی، از عالمان دینی و دارای رتبه اجتهاد بودند. [[میرزا مهدی فقاهتی]] (۱۳۶۲–۱۳۰۵ ه.ق) از مجتهدان و مدرسان ساکن سبزوار و [[میرزا حسین فقیه سبزواری]] (۱۳۸۶–۱۳۰۹ ه.ق) [[مرجع تقلید]] ساکن مشهد بود.<br />
<br />
== درگذشت ==<br />
موسی فقیه سبزواری، در ماه [[شعبان]] سال ۱۳۳۶ ه.ق/خرداد ۱۲۹۷ خ از دنیا میرود. مردم سبزوار پیکر او را با شکوه بسیار تشییع میکنند و در کنار شرق شهر سبزوار به خاک میسپارند و از آن پس، قبر او زیارتگاه مردم میشود.<ref name="two">سید نعمتالله حسینی، ''مردان علم در میدان عمل''، جلد ۶.</ref><br />
<br />
== استادان ==<br />
[[میرزای شیرازی]]، معروف به «میرزای اول»، [[سید محمد طباطبایی اصفهانی]]، [[سید اسماعیل صدر]]، [[میرزا محمدتقی شیرازی]]، معروف به «میرزای دوم»، [[آخوند خراسانی]] و [[ملا هادی سبزواری]]، معروفترین استادان موسی فقیه سبزواری در [[سبزوار]]، [[سامرا]] و [[نجف]] بودند.<ref name="ReferenceC">{{پک|تهرانی|۱۴۳۰ قمری|ک=طبقات اعلام شیعه|ص=۴۰۶}}</ref><br />
<br />
== فقیه سبزواری از دید دیگر فقها ==<br />
[[آقابزرگ تهرانی]]، مؤلف دو مجموعه بزرگ ''[[الذریعه الی تصانیف الشیعه]]'' و ''[[طبقات اعلام الشیعه]]'' که هم دوره موسی فقیه سبزواری بوده است، او را تکریم میکند.<ref>{{پک|تهرانی|۱۴۳۰ قمری|ک=طبقات اعلام شیعه|ص=۴۰۶}}</ref> [[عبدالکریم حائری یزدی]]، مؤسس [[حوزه علمیه قم]] نیز، در مقام تجلیل از علم و زهد موسی فقیه سبزواری در اجازه اجتهادی که به [[حسین فقیه سبزواری]] داده، نوشته است: «الآقا میرزا حسین دامت افاضاته نجل المرحوم المبرور رکن الاسلام العالم الورع التقی المیرزا موسی السبزواری قدسسره الشریف: آقا میرزا حسین پاینده برکت، فرزند مرحوم مبور، ستون اسلام، عالم وارسته و باتقوا، میرزا موسی سبزواری که روح شریفش قرین رحمت باد.»<ref>{{پک|نوغانی|۱۳۴۶|ک=عمری پر افتخار: زندگینامه آیتالله العظمی حاج میرزا حسین فقیه سبزواری|توضیح=بخش اجازات اجتهاد}}</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد کتاب|عنوان=میراث اسلامیایران|سال=۱۳۷۷|نام=معلم|نام خانوادگی=حبیبآبادی|پیوند نویسنده=معلم حبیبآبادی|ناشر=کتابخانه [[آیتالله مرعشی نجفی]]|جلد=دفتر هفتم، رساله سوم|کوشش=[[رسول جعفریان]]}}<br />
* {{یادکرد کتاب|عنوان=گنجینه دانشمندان|سال=۱۳۵۳|نام=محمد|نام خانوادگی=شریف رازی|ناشر=کتابفروشی اسلامیه|جلد=پنجم|مکان=[[تهران]]}}<br />
* {{یادکرد کتاب|عنوان=عمری پر افتخار: زندگینامه آیتالله العظمی حاج میرزا حسین فقیه سبزواری|سال=۱۳۴۶|نام=ناصری|نام خانوادگی=نوغانی|ناشر=بورس کتاب|مکان=[[مشهد]]}}<br />
* {{یادکرد کتاب|عنوان=[[طبقات اعلام الشیعه]]|سال=۱۴۳۰ قمری|نام=آقابزرگ|نام خانوادگی=تهرانی|پیوند نویسنده=آقابزرگ تهرانی|ناشر=دار احیاء التراثالعربی|جلد=۱۷|زبان=[[عربی]]|مکان=[[بیروت]]}}<br />
* {{یادکرد کتاب|عنوان=سیمای سبزوار، سرزمین سربداران|سال=۱۳۷۵|نام=محمد|نام خانوادگی=ابراهیم احمدی|ناشر=انتشارات نبوغ|صفحه=۱۵۶|مکان=[[قم]]}}<br />
* {{یادکرد کتاب|عنوان=سبزوار، شهر دانشوران بیدار|نام=محمود|نام خانوادگی=بیهقی|صفحهها=۱۴۸–۱۴۹}}<br />
<br />
{{مراجع تقلید عامه شیعه}}<br />
{{مراجع تقلید شیعه}}<br />
{{ترتیبپیشفرض:فقیه سبزواری، میرزا موسی}}<br />
[[رده:اهالی سبزوار]]<br />
[[رده:خاندان فقیه سبزواری]]<br />
[[رده:روحانیان اهل ایران]]<br />
[[رده:روحانیان شیعه اهل ایران]]<br />
[[رده:روحانیان شیعه اهل سبزوار]]<br />
[[رده:روحانیان شیعه دوره قاجار]]<br />
[[رده:رهبران مذهبی اهل ایران]]<br />
[[رده:عارفان اهل ایران]]<br />
[[رده:عالمان شیعه]]<br />
[[رده:عالمان مسلمان]]<br />
[[رده:مراجع تقلید در دوره قاجار]]<br />
[[رده:مراجع تقلید درگذشته]]<br />
[[رده:مراجع تقلید شیعه اهل استان خراسان رضوی]]<br />
[[رده:مراجع تقلید شیعه عراق]]</div>Shahroudi