https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82_%D9%85%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8Cناطق مکرانی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-13T14:40:54Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82_%D9%85%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=90580&oldid=prevShahroudi: − رده:عرفان (هاتکت)2024-08-24T01:50:04Z<p>− <a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86" title="رده:عرفان">رده:عرفان</a> (<a href="/fa/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84:%D9%87%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%AA" title="اسلامیکال:هاتکت">هاتکت</a>)</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۴ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۰۱:۵۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l86">خط ۸۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:شاعران مسلمان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:شاعران مسلمان]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:صوفیان اهل هند]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:صوفیان اهل هند]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:عرفان]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مسلمانان اهل هند]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مسلمانان اهل هند]]</div></td></tr>
</table>Shahroudihttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82_%D9%85%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=90575&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2024-08-24T01:47:53Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''میرزا گلمحمدخان مکرانی''' مشهور به '''ناطق مکرانی''' (درگذشتهٔ [[۱۲۶۴ (قمری)|۱۲۶۴ هـ. ق]]) [[ادیب]]، [[عارف]]،<ref>{{پک|کوثر|۱۳۵۳|ک=شعر فارسی در بلوچستان|ص=۲۴}}</ref> [[شاعر]] و [[متکلم]] پارسیگوی [[بلوچ]] [[سده ۱۳ (قمری)|سده سیزدهم قمری]] بود.<br />
{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده<br />
| نام =ناطق مکرانی<br />
| تصویر =<br />
| نام اصلی =میرزا گل محمد خان ناطق مکرانی<br />
| زمینه فعالیت =[[شعر فارسی]]<br />
| تاریخ تولد =[[۱۱۹۲ (قمری)|۱۱۹۲ هـ. ق]]<br />
| محل تولد =[[پنجگور]]<br />
| والدین =<br />
| تاریخ مرگ =[[۱۲۶۴ (قمری)|۱۲۶۴ هـ. ق]]<ref>{{پک|بهادر|۱۳۸۶|ک=تذکرهٔ شمع انجمن|ص=۷۰۴}}</ref><br />
| محل مرگ =<br />
| علت مرگ =<br />
| محل زندگی =[[پنجگور]]، [[اصفهان]]، [[حیدرآباد (سند)|حیدر آباد]]، [[لاهور]]، [[لکهنو]]<br />
| لقب =دِل وَش (خوشدل)، ناطق<br />
| سبک نوشتاری =[[سبک هندی|هندی]]<br />
| کتابها = دیوان جوهر معظم، مثنوی ناطق مکرانی<br />
| شاگرد = جواهر سنگه جوهر، علی شاه قلندر لاهوری<br />
| تأثیرگذاشته بر = [[زیب مگسی]]، دائمالصوم صاحب<br />
}}<br />
جز آنچه در «تذکره شمع انجمن»، تألیف [[محمدصدیق حسن خان قنوجی|حسن خان قنوجی]] و چند تذکره و فرهنگ دیگر به اجمال دربارهٔ زندگی ناطق مکرانی یاد شده است اطلاعات دقیق و مفصلی از زندگی او در دست نیست.<br />
اما آنگونه که از سال درگذشت وی ([[۱۲۶۴ (قمری)|۱۲۶۴ هـ. ق]]) و معاصر بودن و دوستی و مراوده ادبی وی با [[غالب دهلوی]]<ref>{{پک|کوثر|۱۳۵۳|ک=شعر فارسی در بلوچستان|ص=۴۲}}</ref> بر میآید مسلماً میرزا ناطق مکرانی در [[سده ۱۹ (میلادی)|سده نوزده میلادی]] معادل [[سده ۱۳ (قمری)|سده سیزدهم قمری]] میزیسته است.<br />
<br />
== زندگی ==<br />
زادروز ناطق مکرانی دقیقاً مشخص نیست. اما بر مبنای نظری او در [[۱۱۹۲ (قمری)|۱۱۹۲ هـ. ق]] به دنیا آمده است.<ref>{{پک|بلوچ|۲۰۲۰|ف=غالب ءِ همسروئین شائر ناطق|زبان=bal}}</ref> آنچه مسلم است میرزا گل محمد خان نخستین سالهای زندگی خود را در [[پنجگور|شهر پنجگور]] [[بلوچستان]] سپری کرده است. اما در جوانی زادگاه خود را ترک گفته و به قصد تحصیل راهی اصفهان میشود.<ref>{{پک|مکرانی|۱۹۶۹|ک=جوهر معظم}}</ref> ناطق پس از حدود چهار سال اقامت در [[لاهور]] در حوالی سال [[۱۲۵۰ (قمری)|۱۲۵۰ هـ. ق]] به [[لکهنو]] عزیمت کرده و در آنجا نیز به دربار<br />
[[:en:Muhammad Ali Shah|محمد علی شاه]] و [[:en:Amjad Ali Shah|امجد علی شاه]] از [[حکومت اود|پادشاهان سلسله اود]] راه یافته و ارج و قربی بلند مییابد. وی در همین ایام [[قصیده|قصایدی]] نیز در مدح امرای دولت و درباریان [[حکومت اود|سلسله اود]] سروده است.<ref>{{پک|بهادر|۱۳۸۶|ک=تذکرهٔ شمع انجمن|ص=۷۰۴}}</ref><br />
<br />
== منبعشناسی ==<br />
=== زندگی ===<br />
در صفحهٔ ۷۰۴ تا ۷۱۰ کتاب تذکرهٔ شمع انجمن تألیف [[محمدصدیق حسن خان قنوجی|حسن خان قنوجی]] جزئیات مختصری از حیات ناطق مکرانی و ابیاتی از وی به عنوان نمونه ذکر شده است.<ref>{{پک|بهادر|۱۳۸۶|ک=تذکرهٔ شمع انجمن|ص=۷۰۴–۷۱۰}}</ref> در بخشهایی از صفحهٔ ۵۵۹ کتاب فرهنگ شاعران زبان فارسی اثر [[عبدالرفیع حقیقت]] نیز به اجمال اشاراتی به زندگی ناطق مکرانی شده است و همانجا نیز به عنوان نمونه ابیاتی از وی نقل شده است. [[عبدالرفیع حقیقت]] در اثر دیگر خود یعنی نگین سخن نیز ابیاتی از میرزا ناطق مکرانی ذکر کرده، اما سخنی از زندگی وی به میان نیامده است.<ref>{{پک|حقیقت|۱۳۸۶|ک=فرهنگ شاعران زبان پارسی از آغاز تا امروز|ص=۵۵۹}}</ref> در شماره ۴۰–۴۱ مجلد یازدهم مجلهٔ هلال و در مقالهٔ «شعرگویی در کلات و کویته» به قلم انعام الحق کوثر اطلاعات به نسبت دقیق تری از زندگی ناطق اشاره شده است که [[عبدالرسول خیامپور]] نیز در کتاب فرهنگ سخنوران برای اطلاع از زندگی شاعر به آن ارجاع داده است.<ref>{{پک|خیامپور|۱۳۶۸|ک=فرهنگ سخنوران}}</ref><br />
<br />
== سبک شعری ==<br />
=== غزلیات ===<br />
با اینکه ناطق مکرانی حدوداً یک سده پس از دوران اوج و رواج [[سبک هندی]] ([[سده ۱۱ (قمری)|قرن یازدهم]] و [[سده ۱۲ (قمری)|دوازدهم قمری]])<ref>{{پک|شمیسا|۱۳۷۸|ک=سبکشناسی شعر|ص=۲۸۴}}</ref> در عرصه ادبیات فارسی ظهور کرده است اما در غزلیات وی میتوان بسیاری از ویژگیهای متداول سبک هندی را یافت. در سبک هندی این تنها قافیهها و ردیفها هستند که ابیات مستقل یک غزل را به یک دیگر پیوند میدهند<ref>{{پک|شمیسا|۱۳۷۸|ک=سبکشناسی شعر|ص=۲۸۹}}</ref> و در غزل ناطق نیز کمابیش این قاعده رعایت شده است و تکبیتهایی، مستقل از نظر معنایی، بوسیلهٔ قافیه و ردیف شعر در هیئت غزلی واحد درآمدهاند. بهطور مثال:<br />
{{نقل قول۲|center|{{شعر|سبک=background: white; margin: 2; color: black}}<br />
{{ب|به دشتی کوفتد یکرَه نگه آن چشم جادو را/|کند موج رم وحشی غزالان جادهٔ او را}}<br />
{{ب|زکام از نکهت گلهای باغ خلد میآید/|دماغ عندلیبان قفس پروردهٔ او را}}<br />
{{ب|خدا را چون کشی نقاش تصویر گلستانی/|ز مژگان اسیران قفس کن خامهٔ او را}}<br />
{{ب|مدار از تربیت چشم اثر چون قابلیت نیست/|کجا باران تواند سبز کردن شاخ آهو را}}<br />
{{ب|به خرگوش این سخن شیر به چاه افتاده میگوید/|که روز حمله عاجز مینماید زور بازو را}}<br />
{{ب|سپهر دون نواز آن دم که بر کام خسان گردد/|درآرد همچو یوسف شاهدی در بر ترازو را}}<br />
{{ب|نمیدانم شهید تیر مژگان که شد ناطق/|کفن از پردههای چشم تو کردند آهوان او را}}<br />
{{پایان شعر}}|ناطق مکرانی|دیوان جوهر معظم<ref>{{پک|مکرانی|۱۹۶۹|ک=جوهر معظم|ص=۹۱}}</ref>}}<br />
گرچه ناطق در عمده غزلیات از سبک هندی بهره جسته است اما بنظر میرسد وی از افراط در این سبک پرهیز میکرده است و در غزل او نیز کمتر نشانی از ترکیبهای نامتعارف، قیاسهای زبانی پیچیده و بهطور کلی زیادهرویهای رایج در میان برخی شاعران سبک هندی میتوان یافت؛ بنابراین از این جهت غزل ناطق به شاعرانی چون [[صائب تبریزی|صائب]] و [[کلیم کاشانی]] نزدیکتر است تا شعرای دیگری که راه تکلف را در این سبک پی گرفتهاند.<ref>{{پک|خلیلی جهانتیغ|میربلوچزایی|۱۳۹۲|ف=معرفی جوهر معظم سرود میرزا گل محمدخان ناطقمکرانی|ص=۱۶۲}}</ref><br />
<br />
=== قصاید ===<br />
موضوع بیشتر قصاید ناطق ستایش و منقبت است. برخلاف غزلیات ناطق مکرانی که عمدتاً به پیروی از [[سبک هندی]] سروده شدهاند، در قصیدههای وی نشانی از آن نیست و در قصایدش همگام با شاعران همعصرش ([[دوره بازگشت ادبی|دوره بازگشت]]{{پات|گروه=ی|بازگشتِ ادبی، دوره ای در تاریخ ادبیات ایران از نیمه دوم قرن دوازدهم تا پیدایش ادبیات مشروطه در اوایل قرن چهاردهم است.<ref>{{پک|بهار|۱۳۱۱|ف=بازگشت ادبی|ص=۴۴۱–۴۴۸}}</ref>}})بوده است و به روشنی ردپای [[سبک خراسانی]] را میتوان یافت.<ref>{{پک|خلیلی جهانتیغ|میربلوچزایی|۱۳۹۲|ف=معرفی جوهر معظم سرود میرزا گل محمدخان ناطقمکرانی|ص=۱۶۱}}</ref> میرزا ناطق مکرانی در قصاید خود نیز همچون غزلیاتش در قید هنجارهای متداول شعر فارسی نبوده است و در دیوان وی قصاید مدحی بسیار کوتاهی میتوان یافت که به ۱۵ بیت نمیرسد.<ref>{{پک|مکرانی|۱۹۶۹|ک=جوهر معظم|ص=۹۰}}</ref>{{پات|گروه=ی|تعداد ابیات قصیده در ادبیات فارسی عموماً بیش از ۲۰ بیت و گاه تا ۲۰۰ بیت نیز سرودهشده است اما حد متوسط بین ۲۰ تا هفتاد، هشتاد بیت است.<ref>{{پک|همایی|۱۳۶۱|ک=فنون بلاغت و صناعات ادبی|ص=۹۳}}</ref>}} ناطق در آغاز عمدهٔ قصاید مدحی خود تشبیبهایی ۸ تا ۱۷ بیتی در وصف طبیعت، نوروز و عشق سروده است اما در آن نیز گاهی برخلاف رسم رایج بین چکامهسرایان پارسی قصایدی سروده است که ابتدای آنها هیچ تشبیبی ندارد و یکراست به مدح میپردازد.<ref>{{پک|خلیلی جهانتیغ|میربلوچزایی|۱۳۹۲|ف=معرفی جوهر معظم سرود میرزا گل محمدخان ناطقمکرانی|ص=۱۶۰}}</ref>{{پات|گروه=ی|از ویژگیهای عمومی قصاید مدحی آوردن ابیاتی با موضوعی متفاوت از شعر و معمولاً در توصیف طبیعت، معشوق و… در ابتدای چکامه تحت عنوان تشبیب، نشیب یا تغزل است.<ref>{{پک|اسکویی|۱۳۹۳|ف=انقلابی در برابر مدح در شعر سبک آذربایجانی|ص=۱۶}}</ref>}}<br />
<br />
== پانویس ==<br />
<br />
=== یادداشتها ===<br />
{{پانویس|۲|گروه=ی}}<br />
<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۳|راستچین=بله}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
;کتابها<br />
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=مکرانی|نام=ناطق|عنوان=جوهر معظم|ناشر=[[:en:Balochi Academy|آکادمی زبان بلوچی]]|شهر=[[کویته]]|سال=۱۹۶۹}}<br />
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=بهادر|نام=نواب صدیق حسن خان|عنوان=تذکرهٔ شمع انجمن|ناشر =[[دانشگاه یزد]]|شهر=[[یزد]]|کوشش=محمد کاظم کهدویی|سال=۱۳۸۶|شابک=964-5808-55-3}}<br />
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=کوثر|نام=انعامالحق|عنوان=شعر فارسی در بلوچستان|ناشر=مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان|شهر=[[لاهور]]|سال=۱۳۵۳}}<br />
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=حقیقت|نام=عبدالرفیع|عنوان=فرهنگ شاعران زبان پارسی از آغاز تا امروز|ناشر =کومش|شهر=[[تهران]]|سال=۱۳۸۶|شابک=964-7000-58-8}}<br />
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=خیامپور|نام=عبدالرسول|عنوان= فرهنگ سخنوران|ناشر =طلایه|شهر=[[تهران]]|سال=۱۳۶۸}}<br />
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=شمیسا|نام=سیروس|عنوان=سبکشناسی شعر|ناشر =فردوس|شهر=[[تهران]]|سال=۱۳۷۸}}<br />
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= همایی|نام= جلالالدین|عنوان=فنون بلاغت و صناعات ادبی|ناشر =توس|شهر=[[تهران]]|سال=۱۳۶۱}}<br />
;مقالهها<br />
* {{یادکرد ژورنال |نام خانوادگی=خلیلی جهانتیغ |نام=مریم |نام خانوادگی۲=میربلوچزایی |نام۲=اسحاق |تاریخ=بهار ۱۳۹۲ |عنوان=معرفی جوهر معظم سرود میرزا گل محمدخان ناطقمکرانی |پیوند=http://jsr.usb.ac.ir/article_861.html |زبان=fa |ژورنال=فصلنامهٔ مطالعات شبه قاره هند |دوره=۴ |شماره=۱۴ |تاریخ بازبینی=۱۴ ژوئن ۲۰۲۰}}<br />
* {{یادکرد ژورنال |نام خانوادگی=خلیلی جهانتیغ |نام=مریم |تاریخ=پاییز ۱۳۸۹ |عنوان= View of Mir Sobdar Khan Talpur’s Mathnawi Judai nama with a new dimension |ترجمه عنوان=نگاهی به مثنوی جدائی نامه میر صوبدار خان تالپر از بعدی تازه |پیوند=http://jsr.usb.ac.ir/issue_51_78.html |زبان=en |ژورنال=مطالعات شبه قاره هند |دوره=۲ |شماره=۴ |تاریخ بازبینی=ژوئن ۹, ۲۰۲۰}}<br />
* {{یادکرد ژورنال |نام خانوادگی= بهار|نام=محمدتقی|تاریخ=۱۳۱۱ |عنوان=بازگشت ادبی|پیوند=http://ensani.ir/fa/article/269653|زبان=fa |ژورنال=ارمغان |دوره=۱۳ |شماره=۷ |تاریخ بازبینی=۱۵ ژوئن ۲۰۲۰}}<br />
* {{یادکرد ژورنال |نام خانوادگی= اسکویی|نام=نرگس|تاریخ=۱۳۹۳ |عنوان=انقلابی در برابر مدح در شعر سبک آذربایجانی|پیوند=http://ensani.ir/fa/article/338569|زبان=fa |ژورنال=پژوهشنامه ادب غنایی |دوره=۱۲ |شماره=۲۳ |تاریخ بازبینی=۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۰}}<br />
;وبگاهها<br />
* {{یادکرد وب |نام خانوادگی=بلوچ |نام=توارش |عنوان=غالب ءِ همسروئین شائر ناطق بلوچ |نشانی=http://humgaam.net/غالب-ءِ-ھَمسروئیں-شائر-ناطق-بلوچ-نبشت/ |بازبینی=ژوئن ۹, ۲۰۲۰|تاریخ=فوریه ۲۶, ۲۰۲۰ |ناشر=همگام نیوز |کد زبان=bal}}<br />
{{شاعران فارسی ورای مرزهای ایران}}<br />
[[رده:بلوچها]]<br />
[[رده:درگذشتگان ۱۸۴۸ (میلادی)]]<br />
[[رده:شاعران اهل پاکستان]]<br />
[[رده:شاعران اهل هند]]<br />
[[رده:شاعران بلوچ]]<br />
[[رده:شاعران سبک هندی]]<br />
[[رده:شاعران سده ۱۹ (میلادی) اهل هند]]<br />
[[رده:شاعران صوفی]]<br />
[[رده:شاعران فارسیزبان اهل پاکستان]]<br />
[[رده:شاعران فارسیزبان اهل هند]]<br />
[[رده:شاعران فارسیزبان سده ۱۳ (قمری)]]<br />
[[رده:شاعران فارسیزبان]]<br />
[[رده:شاعران مرد اهل هند]]<br />
[[رده:شاعران مسلمان]]<br />
[[رده:صوفیان اهل هند]]<br />
[[رده:عرفان]]<br />
[[رده:مسلمانان اهل هند]]</div>Shahroudi