Shahroudi: ابرابزار

2024-09-08T01:43:12Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

{{جعبه جنگ
| درگیری = نبرد اسحاق آباد
| بخشی از = نبردهای [[زیاریان]]، [[بوییان]] و [[سامانیان]]
| تصویر = [[پرونده:Rey conflict.svg|320px|وسط]]
| توضیح تصویر = مسیر لشکرکشی‌های این جنگ
| تاریخ = پنجشنبه ۲۱ ربیع الاول ۳۲۹ هجری قمری<ref name="پک|مهرآبادی|۱۳۸۱|ص=۱۰۵">{{پک|مهرآبادی|۱۳۸۱|ص=۱۰۵}}</ref>
| مکان = نزدیکی [[ری]] یا دامغان
| علت = اتحاد سامانی-بویی علیه [[وشمگیر]]
| قلمرو =
| نتیجه = * پیروزی [[ال بویه]] و سامانیان{{سخ}}زیاریان قدرت خود را از دست دادند{{سخ}}[[ناحیه جبال]] به بوییان رسید{{سخ}}ماکان کشته شد و [[حسن فیروزان]] شورش نمود.
| درگیر۱ = [[سامانیان]]{{سخ}}[[بوییان]]
| درگیر۲ = [[زیاریان]]{{سخ}}[[کاکیان]]
| فرمانده۱ = [[ابوعلی چغانی]]{{سخ}}[[علی بویه]]
| فرمانده۲ = [[وشمگیر]]{{سخ}}[[ماکان پسر کاکی]]{{کشته‌شده در نبرد}}
| قوا۱ =
| قوا۲ =
| تلفات۱ =
| تلفات۲ = ۶۰۰۰ نفر (شامل ۱۴۰۰ نفر از ارتش ماکان)
| پانویس =
}}

''برای نوشتارهای همانند، [[نبرد ری]] ببینید.''

'''نبرد اسحاق‌آباد''' نام جنگی در سال ۳۲۹ هجری قمری است که میان [[زیاریان|آل زیار]] و دو سلسله [[سامانیان]] و [[آل بویه]] رخ داد. [[ماکان پسر کاکی]]، که متحد زیاریان بود، در این نبرد کشته شد. در پی نبرد اسحاق‌آباد آل زیار برای همیشه قدرت خویش را از دست دادند و پس از این نبرد، به حکومتی محلی تقلیل یافتند.

== شرح نبرد ==
ابوعلی چغانی پس از مصالحه مدتی در گرگان ماند و ویرانی‌های حاصل از جنگ را بازسازی کرد سپس «ابراهیم بن سیمجور» را به جای خود نشاند. از طرفی [[علی بن بویه|عمادالدوله علی بن بویه]] به چغانی نامه‌ای نوشته و از او خواست تا با حملهٔ مشترکانه به شهر ری، کار حکومت وشمگیر را یک‌سره کنند.<ref name="پک|مفرد|۱۳۸۶|ص=۹۵">{{پک|مفرد|۱۳۸۶|ص=۹۵}}</ref> پس از این اتحاد، در سال ۳۲۹ هجری،<ref>{{پک|عماری|}}</ref> چغانی به سمت [[دامغان]] و علی بن بویه به سمت ری حرکت کردند.<ref name="پک|مفرد|۱۳۸۶|ص=۹۵2">{{پک|مفرد|۱۳۸۶|ص=۹۵}}</ref> وشمگیر با آگاهی از این اتحاد، لشکریانش را گردآورد و ماکان، که در ساری فرمان می‌راند، را از [[طبرستان]] نزد خود خواند؛ ماکان هم [[حسن بن فیروزان]] را جای خویش نشانده و به ری رفت. از سوی دیگر چغانی و علی بویه در نزدیکی ری به هم پیوستند. سرانجام دو لشکر در سال ۳۲۹ قمری به مصاف هم رفتند و در این جنگ ابوعلی چغانی موفق شد قلب سپاه وشمگیر را محاصره کند و در فرصت پیش آمده، ماکان بن کاکی، که در قلب سپاه بود، را کشت.

ماکان به خوبی جنگید. او ۱۴۰۰ سرباز گیل و دیلم در سپاهش داشت که نهایتاً همگی کشته شدند و ۲۰ سرباز تُرک با هم به ماکان حمله کرده و او را کشتند. پدر [[ابن العمید]] هم در بین نزدیکان ماکان بود که توسط سامانیان دستگیر شده و به [[بخارا]] فرستاده شد و در دربار سامانی از مقربان امیر قرار گرفت و تا پایان عمر آنجا ماند.<ref name="پک|مهرآبادی|۱۳۸۱|ص=۱۰۵">{{پک|مهرآبادی|۱۳۸۱|ص=۱۰۵}}</ref> وشمگیر از معرکه گریخته و از [[لاریجان]] به [[آمل]] رفت. چغانی هم سر ماکان و دیگر سران سپاه وشمگیر را به [[بخارا]] فرستاد. گفته شده که تلفات لشکریان وشمگیر در این نبرد شش هزار نفر بوده است.<ref name="پک|مفرد|۱۳۸۶|ص=۹۶2">{{پک|مفرد|۱۳۸۶|ص=۹۶}}</ref>

پس از شکست وشمگیر و فرار او به طبرستان، عمادالدوله علی بویه ابتدا به ری رفت و تا پایان زمستان آنجا ماند. سپس [[زنجان]]، [[ابهر]]، [[قزوین]]، [[قم]]، [[کرج]]، [[اراک]]، [[همدان]]، [[نهاوند]]، [[دینور]] و تا مرز [[حلوان]] را گشوده و بر همه جا عامل و حاکمی مقرر کرده و باج گیرد.<ref name="پک|مفرد|۱۳۸۶|ص=۹۶">{{پک|مفرد|۱۳۸۶|ص=۹۶}}</ref> ولیکن بدان جهت که بوییان توان نبرد با سپاه سامانی را در خود نمی‌دیدند، به قلمروشان تعرضی نمی‌کردند و نتیجتاً سامانیان هم با مشکل چندانی روبرو نشدند.<ref>{{پک|مفرد|۱۳۸۶|ص=۹۷}}</ref>

== نتایج جنگ ==
[[File:Voshmgir - Salar - Buye (330).png|thumb|250px|left|مناطق هاشور خورده در تصویر پس از نبرد ری از سلطهٔ آل زیار خارج شدند.{{سخ}}(برای وضوح بیشتر روی تصویر کلیک کنید)]]
پس از نبرد ری به تدریج قدرت سیاسی و نظامی زیاریان به سواحل [[دریای خزر]] محدود شد و وشمگیر به عاملی از طرف سامانیان بدل شد. او برای حفظ قدرتش در برابر دشمنانی مانند حسن فیروزان و بوییان مجبور بود به چنین چیزی تن بدهد.<ref name="پک|Bosworth|19752">{{پک|Bosworth|1975}}</ref> وشمگیر خیلی زود تبعیت از سامانیان را پذیرفت.<ref>{{پک|Nazim|1987|ص=۱۶۴–۱۶۵}}</ref><ref>{{پک|Madelung|1975|ص=۲۱۳}}</ref> سامانیان هم که به دنبال حکومتی برای حایل قرار دادن بین خود و بوییان می‌گشت، کم‌کم مایل به همکاری با او شده و به حمایت از او پرداخت.<ref name="پک|Bosworth|1975">{{پک|Bosworth|1975}}</ref><ref name="پک|مفرد|۱۳۸۶|ص=٢۱٧-۸22">{{پک|مفرد|۱۳۸۶|ص=٢۱٧-۸}}</ref>

بوییان با سماجت برای تسخیر سرزمین‌های اندک وشمگیر می‌جنگیدند و وشمگیر جنگ‌های بسیاری با بوییان داشت که بیشتر حالت دفاعی و حفظ حدود پایتختش را داشتند،<ref name="پک|مفرد|۱۳۸۶|ص=٢۱٧-۸">{{پک|مفرد|۱۳۸۶|ص=٢۱٧-۸}}</ref> بر این اساس او تا پایان زندگیش در حال دفاع در برابر بوییان بود و طبرستان و گرگان بارها بین این دو دست به دست شد. وشمگیر در آینده برای در امان ماندن از این جنگ‌ها حتی حاضر شد با خلیفه [[قاهر|القاهربالله]] رابطه برقرار کند. او به واسطهٔ سامانیان از خلیفه خواست که وساطت نموده و از بوییان بخواهد که از تعرض به سرزمین‌هایش دست بردارند.<ref name="پک|مفرد|۱۳۸۶|ص=٢۱٧-۸2">{{پک|مفرد|۱۳۸۶|ص=٢۱٧-۸}}</ref>

== پانویس ==

=== ارجاعات ===
{{پانویس|۲}}

=== منابع ===
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی =مفرد|نام = محمدعلی |عنوان= ظهور و سقوط آل‌زیار |سال = ۱۳۸۶ |ناشر = انتشارات رسانش |شهر=تهران|شابک= ۹۶۴-۷۱۸۲-۹۴-۵ | ref = harv}}
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی =مهرآبادی|نام = میترا|عنوان= سرگذشت علویان طبرستان و آل‌زیار |سال = ۱۳۸۱ |ناشر = مؤسسه فرهنگی اهل قلم|شهر=تهران|شابک= ۹۶۴-۵۵۶۸-۹۲-۷ | ref = harv}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی =عماری|نام = حسین|نشانی= http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/953|عنوان= آل زیار| ناشر = [[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|جلد=۲|تاریخ = |تاریخ بازبینی= ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۴|نشانی بایگانی=https://web.archive.org/web/20101218025337/http://cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=423|تاریخ بایگانی=۱۸ دسامبر ۲۰۱۰| ref = harv}}
{{چپ‌چین}}
* {{Cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|year=1975|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|editor-last=Frye|editor-first=R.N.|last=Madelung|first=W.|authorlink=Wilferd Madelung|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran|pages=198–249|isbn=978-0-521-20093-6|url=https://books.google.com/books?id=hvx9jq_2L3EC&lpg=PP1&pg=PA198#v=onepage&q&f=false}} <bdi> {{Cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|year=1975|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|editor-last=Frye|editor-first=R.N.|last=Madelung|first=W.|authorlink=Wilferd Madelung|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran|pages=198–249|isbn=978-0-521-20093-6|url=https://books.google.com/books?id=hvx9jq_2L3EC&lpg=PP1&pg=PA198#v=onepage&q&f=false}} </bdi> {{Cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|year=1975|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|editor-last=Frye|editor-first=R.N.|last=Madelung|first=W.|authorlink=Wilferd Madelung|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran|pages=198–249|isbn=978-0-521-20093-6|url=https://books.google.com/books?id=hvx9jq_2L3EC&lpg=PP1&pg=PA198#v=onepage&q&f=false}}
* {{Cite encyclopedia|first=M.|last=Nazim|encyclopedia=E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam, 1913–1936, Volume V: L–Moriscos|editor-first=Martijn Theodoor|editor-last=Houtsma|publisher=BRILL|location=Leiden|year=1987|isbn=90-04-08265-4|url=https://books.google.com/books?id=iJQ3AAAAIAAJ&lpg=PP1&pg=PA164#v=onepage&q&f=false|pages=164–165}} <bdi> {{Cite encyclopedia|first=M.|last=Nazim|encyclopedia=E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam, 1913–1936, Volume V: L–Moriscos|editor-first=Martijn Theodoor|editor-last=Houtsma|publisher=BRILL|location=Leiden|year=1987|isbn=90-04-08265-4|url=https://books.google.com/books?id=iJQ3AAAAIAAJ&lpg=PP1&pg=PA164#v=onepage&q&f=false|pages=164–165}} </bdi> {{Cite encyclopedia|first=M.|last=Nazim|encyclopedia=E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam, 1913–1936, Volume V: L–Moriscos|editor-first=Martijn Theodoor|editor-last=Houtsma|publisher=BRILL|location=Leiden|year=1987|isbn=90-04-08265-4|url=https://books.google.com/books?id=iJQ3AAAAIAAJ&lpg=PP1&pg=PA164#v=onepage&q&f=false|pages=164–165}}
* {{Cite book|title=An Abridged Translation of the History of Tabaristan|year=1905|publisher=BRILL|location=University of Michigan|editor-last=|editor-first=|last=Ibn|first=Isfandiyar|authorlink=|chapter=|pages=[https://archive.org/details/abridgedtranslat00ibniuoft/page/1 1]–356|isbn=9789004093676|url=https://archive.org/details/abridgedtranslat00ibniuoft|quote='.}} <bdi> {{Cite book|title=An Abridged Translation of the History of Tabaristan|year=1905|publisher=BRILL|location=University of Michigan|editor-last=|editor-first=|last=Ibn|first=Isfandiyar|authorlink=|chapter=|pages=[https://archive.org/details/abridgedtranslat00ibniuoft/page/1 1]–356|isbn=9789004093676|url=https://archive.org/details/abridgedtranslat00ibniuoft|quote='.}} </bdi> {{Cite book|title=An Abridged Translation of the History of Tabaristan|year=1905|publisher=BRILL|location=University of Michigan|editor-last=|editor-first=|last=Ibn|first=Isfandiyar|authorlink=|chapter=|pages=[https://archive.org/details/abridgedtranslat00ibniuoft/page/1 1]–356|isbn=9789004093676|url=https://archive.org/details/abridgedtranslat00ibniuoft|quote='.}}
{{پایان چپ‌چین}}

[[رده:تاریخ نظامی دودمان آل بویه]]
[[رده:درگیری‌های دهه ۹۴۰ (میلادی)]]
[[رده:نبردها در ۹۴۰ (میلادی)]]
[[رده:نبردهای پادشاهی سامانی]]
[[رده:نبردهای زیاریان]]

نبرد اسحاق‌آباد - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: ابرابزار