https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%86%D8%A8%D8%B1%D8%AF_%D8%A8%D9%84%D8%AEنبرد بلخ - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-06T03:41:22Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%86%D8%A8%D8%B1%D8%AF_%D8%A8%D9%84%D8%AE&diff=90652&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2024-08-27T06:56:35Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه جنگ<br />
|درگیری=نبرد علیآباد<br />
|تصویر=<br />
|توضیح تصویر=<br />
|تاریخ=۲۹ ربیع الآخر ۲۸۷ هجری<br />
|مکان=علیآباد (در نزدیکی [[بلخ]])<br />
|علت=حاکمیت بر [[ماوراءالنهر]]<br />
|قلمرو=صفاریان قلمروهای گستردهای را به در خراسان از دست دادند.<br />
|نتیجه=پیروزی قاطع سامانیان{{سخ}} دستنشانده شدن صفاریان تبدیل شدند.<br />
|درگیر۱=[[سامانیان]]<br />
|درگیر۲=[[صفاریان]]<br />
|فرمانده۱=[[امیر اسماعیل سامانی]]<br />
|فرمانده۲=[[عمرو لیث]] (اسیر)<br />
|قوا۱=بیش از ۲۰٬۰۰۰ نفر<br />
|قوا۲=بیش از ۷۰٬۰۰۰ نفر<br />
|تلفات۱=<br />
|تلفات۲=<br />
|تلفات۳=نامشخص<br />
|پانویس=<br />
}}<br />
'''نبرد بلخ''' یا '''نبرد علیآباد''' نبردی بود بین سپاهیان [[امیر اسماعیل سامانی]] و [[عمرو لیث صفاری]]، در جایگاهی به نام علیآباد، در نزدیکی [[بلخ]] بر سر فرمانروایی بر [[ماوراءالنهر]]. شکست عمرو لیث صفاری از اسماعیل سامانی در نبرد علیآباد منجر به این گردید که [[صفاریان]] به دستنشانده [[سامانیان]] تبدیل شدند.<br />
<br />
== زمینههای نبرد ==<br />
[[معتضد]] خلیفه عباسی در سال ۲۷۹ ه.ق پس از عزل [[رافع بن هرثمه]] حاکم شورشی [[خراسان]] برای سرکوبی رافع عهد و لوای حکومت خراسان را برای [[عمرو لیث]] [[صفاری]] فرستاد که از مدتها قبل خواهان آن بود، تا هم عمرو لیث را در مرزهای شرقی مشغول نگاه دارد و او را از توجه به غرب بازدارد و هم رافع را که تبدیل به خطری برای خلافت شده بود از سر راه بردارد. چون کار بر رافع سخت شد و به تنهایی از کار عمرو لیث برنمیآمد از نصر بن احمد یاری خواست و او هم اسماعیل سامانی را با ۴ هزار سوار به کمک رافع فرستاد. با این حال در سال ۲۸۰ ه.ق عمرو لیث به خراسان رفت و نیشابور را با تلاش و تکاپوی بسیار تحت کنترل خود گرفت و رافع پس از شکست خوردن از عمرو لیث به خوارزم گریخت اما در رباط حیره به قتل رسید. بدین ترتیب تمام خراسان زیر لوای صفاریان قرار گرفت و رود [[جیحون]] مرز میان دو دولت صفاریان و سامانیان گشت. در این زمان [[علی بن حسین مرورودی]] که تحت تعقیب عمرو لیث قرار داشت به امیر اسماعیل سامانی پناه برد و او نیز وی را پناه داد. در نیشابور [[محمد بن عمرو خوارزمی]] قاتل رافع نزد عمرو لیث آمد و عمرو لیث هم او را یاری داد تا [[خوارزم]] را به نام صفاریان ضبط کند اما امیر اسماعیل که این اقدام را در واقع دخالت در قلمرو حکومتی خود میدید [[عراق بن منصور]] را به خوارزم فرستاد و زمام امور را به دست وی سپرد، هر دو امیر در این حالت دیگری را تهدیدی برای حاکمیت خود در منطقه میدانستند و این موضوع درگیری بین عمرو لیث و امیر اسماعیل را اجتناب ناپذیر ساخت. به نوشته [[تاریخ سیستان]] تضاد منافع عمرو با مطالع اسماعیل در خوارزم به رویارویی آن دو انجامید.<ref>{{پک|فروزانی|سال ۱۳۹۵|ک=کتاب تاریخ تحولات ایران در دوره سامانیان|ص=صفحه ۶۴–۸۱}}</ref><ref>{{پک|فرای|سال ۱۳۸۰|ک=کتابتارخ ایران کمبریج جلد چهار|ص=صفحه۱۰۶}}</ref><br />
<br />
== نبرد اصلی ==<br />
پس از آنکه سپاهیان اعزامی عمرو لیث نتوانستند خوارزم را از اختیار امیر اسماعیل خارج کنند امیر صفاری جهت تسلط بر ماوراءالنهر به خلیفه روی آورد و از وی لوای حکومت ماورءانهر را طلب کرد و در عوض وعده داد که [[علویان طبرستان]] را برکند و خلیفه هم که این کار را حرکتی دو سر برد میدید در سال ۲۸۵ ه.ق [[جعفر بن بغلا]] را با عهد و لوای ماورءالنهر نزد عمرو لیث فرستاد. عمرو پس از دریافت حکم حکومتی از خلیفه سپاهی گران به فرماندهی سه تن از سردارانش به نامهای [[محمد بن بشر]] و [[علی بن شروین]] و [[احمد دراز]] را به نبرد با امیر اسماعیل سامانی گسیل کرد. این نیرو که به منزله مقدمه سپاه عمرو لیث بود در سال ۲۸۶ ه.ق در [[رزم رود]] یا به روایتی دیگر در [[آمویه]] با لشکر ۲۰۰۰۰ هزار نفری اسماعیل مقابل گشتند. احمد دراز خیانت کرد و به امیر اسماعیل پیوست و لشکریان عمرو لیث هزیمت شدند و علی بن شروین اسیر گشت و بشر پس از مقاومتی سرسختانه به قتل رسید. عمرو لیث پس از شنیدن این خبر سخت ناراحت شد و در حدود یکسال به تجهیز قوای خود پرداخت و خود را برای نبردی دیگر آماده میساخت در هین زمان امیر اسماعیل سامانی نیز با اطلاع یافتن از این امر به جمعآوری سپاه و غنیمت در ماوراءالنهر پرداخت و یکی از سرداران خود به نام [[علی بن محمد]] را به [[فاریاب]] و نقاط دیگر فرستاد تا در این امر تسهیل ایجاد کند. در سال ۲۸۷ ه.ق عمرو لیث با ۱۲۰۰۰ نفر از [[نیشابور]] به سمت ماوراءالنهر حرکت کرد و در کنار جیحون [[منصور فراتکین]] و [[پارس بیکندی]] از خوارزم با ۳۰۰۰۰ تن بدو پیوستند سپس با تمام سپاهیانش به [[بلخ]] رفت و آنجا را مرکز قوای خویش قرار داد. امیر اسماعیل به جنگ پیشگیرانه پرداخت و بلخ را در محاصره خویش گرفت و زد خوردهای متعددی روی داد. عمرو لیث سرانجام با سپاهیان خود از شهر خارج شد و نبرد سرنوشت ساز در نزدیکی بلخ ۲۹ [[ربیع الآخر]] سال ۲۸۷ ه.ق روی داد که سپاهیان عمرو لیث هزیمت گشتند و متواری گشتند و خود عمرو لیث صفاری نیز در هنگام گریز از میدان نبرد اسیر گشت و به دست امیر اسماعیل سامانی سپرده شد.<ref name="ReferenceA2">{{پک|فرای|سال ۱۳۸۰|ک=کتاب تاریخ ایران کمبریج جلد چهار|ص=صفحه۱۰۶}}</ref><ref name="ReferenceB3">{{پک|پیگولوسکایا|سال ۱۳۶۳|ک=کتاب تاریخ ایران از دوران باستان تا سده هجدهم میلادی|ص=صفحه۲۰۴}}</ref><ref name="ReferenceC2">{{پک|فرای|سال ۱۳۸۵|ک=کتاب عصر زرین فرهنگ ایران|ص=صفحه۲۱۵}}</ref><ref>{{پک|رضایی|سال ۱۳۷۸|ک=کتاب تاریخ ده هزار ساله ایران جلد دوم|ص=صفحه ۲۶۳ و ۲۶۴}}</ref><ref>{{پک|فروزانی|سال ۱۳۹۵|ک=کتاب تاریخ تحولات ایران در دوره سامانیان|ص=صفحه۶۱–۸۴}}</ref><ref>{{پک|پرویز|سال۱۳۳۸|ک=کتاب از عرب تا دیالمه|ص=صفحه۲۶۹–۲۶۳}}</ref><br />
<br />
== پس از نبرد ==<br />
پس از اسارت عمرو لیث او را به درخواست خلیفه معتضد به [[بغداد]] فرستادند و وی را در آنجا به زندان افکندند و دو سال بعد در زندان در سال ۲۸۹ ه.ق به قتل رساندند و خلیفه در عوض لوای حکومت ماوراءالنهر و خراسان را برای امیر اسماعیل سامانی فرستاد و وی امیر مشرق قلمرو خلافت گشت و حکومت سامانی تأسیس گشت و به قدرت ۵۰ ساله صفاریان پایان داد و آنها را بدل به حکومتی محلی کرد.<ref name="ReferenceA">{{پک|فرای|سال ۱۳۸۰|ک=کتاب تاریخ ایران کمبریج جلد چهار|ص=صفحه۱۰۶}}</ref><ref name="ReferenceB">{{پک|پیگولوسکایا|سال ۱۳۶۳|ک=کتاب تاریخ ایران از دوران باستان تا سده هجدهم میلادی|ص=صفحه۲۰۴}}</ref><ref name="ReferenceC">{{پک|فرای|سال ۱۳۸۵|ک=کتاب عصر زرین فرهنگ ایران|ص=صفحه۲۱۵}}</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=رضایی|نام=عبدالعظیم|پیوند نویسنده|فصل=|ویراستار=زین العابدین آذرخش|عنوان=تاریخ ده هزار ساله ایران|ترجمه=|جلد=دو|سال=۱۳۷۸|ناشر=اقبال|مکان=|شابک=}}<br />
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=فرای|نام=ریچارد. ن|پیوند نویسنده|فصل=|ویراستار=|عنوان=عصر زرین فرهنگ ایران|ترجمه=مسعود رجب نیا|جلد=|سال=۱۳۸۵|ناشر=سروش|مکان=|شابک=}}<br />
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=پیگولوسکایا|نام=نیناویکتوروونا|پیوند نویسنده|فصل=|ویراستار=|عنوان=تاریخ ایران از دوران باستان تا پایان سده هجدهم میلادی|ترجمه=|جلد=|سال=۱۳۶۳|ناشر=پیام|مکان=|شابک=}}<br />
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=فرای|نام=ریچارد. ن|پیوند نویسنده|فصل=|ویراستار=|عنوان=تاریخ ایران کمبریج |ترجمه=حسن انوشه|جلد=چهار|سال=۱۳۸۰|ناشر=امیر کبیر|مکان=|شابک=}}<br />
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=پرویز|نام=عباس|پیوند نویسنده|فصل=|ویراستار=|عنوان=از عرب تا دیالمه|ترجمه=|جلد=|سال=۱۳۳۸|ناشر=علی اکبر علی|مکان=|شابک=}}<br />
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=فروزانی|نام=سید ابوالقاسم|پیوند نویسنده|فصل=|ویراستار=|عنوان=تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی وفرهنگی ایران در دوره سامانیان|ترجمه=|جلد=|سال=۱۳۹۵|ناشر=سمت|مکان=|شابک=}}<br />
<br />
[[رده:۹۰۰ (میلادی)]]<br />
[[رده:آسیا در سده ۹ (میلادی)]]<br />
[[رده:افغانستان در قرون وسطی]]<br />
[[رده:جنگهای خاندان صفاری]]<br />
[[رده:جنگهای داخلی ایران]]<br />
[[رده:درگیریهای دهه ۹۰۰ (میلادی)]]<br />
[[رده:سامانیان]]<br />
[[رده:صفاریان]]<br />
<br />
[[رده:نبردهای پادشاهی سامانی]]</div>Shahroudi