نبرد قادسیه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: /* منابع */

2023-05-13T07:29:02Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۲۹
خط ۱۹۱:		خط ۱۹۱:
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی۱=Frye\|نام۱=Richard Nelson\|عنوان=The Golden Age of Persia\|سال=۲۰۰۰\|ناشر=Phoenix Publishing, Incorporated\|شابک=9780753809440\|زبان=en}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی۱=Frye\|نام۱=Richard Nelson\|عنوان=The Golden Age of Persia\|سال=۲۰۰۰\|ناشر=Phoenix Publishing, Incorporated\|شابک=9780753809440\|زبان=en}}
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی۱=Daniel\|نام۱=Elton L\|عنوان=The history of Iran\|سال=۲۰۰۱\|ناشر=Greenwood Press\|شابک=9780313307317\|زبان=en}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی۱=Daniel\|نام۱=Elton L\|عنوان=The history of Iran\|سال=۲۰۰۱\|ناشر=Greenwood Press\|شابک=9780313307317\|زبان=en}}
	~~{{جنگ‌های منجر به تسخیر ایران توسط اعراب}}~~
	ٰ{{پایان چپ‌چین}}		ٰ{{پایان چپ‌چین}}
	{{پایان پانویس}}		{{پایان پانویس}}

			{{جنگ‌های منجر به تسخیر ایران توسط اعراب}}
	{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=خیر\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}		{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=خیر\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

Shahroudi: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا، ابرابزار، اصلاح نشانی وب

2023-05-13T07:28:02Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا، ابرابزار، اصلاح نشانی وب

نمایش تغییرات

Shahroudi در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۲۲

2023-05-13T07:22:18Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۲۲
خط ۵۹:		خط ۵۹:

	== پیش‌زمینه تاریخی ==		== پیش‌زمینه تاریخی ==
	جنگ ۲۵ ساله ایران و روم که از ۶۰۲ تا ۶۲۸ به طول انجامید، زمینه‌ساز پیدایش [[خلافت اسلامی]] به عنوان یک امپراتوری جدید شد. این جنگ نظم سیاسی را که طی سه سده بر این منطقه حاکم بود، فروریخت و خلأ قدرتی را پدیدآورد، که در پی آن سپاهیان مسلمان عرب آن دو امپراتوری را شکست دادند و امپراتوری نوپدید [[خلافت]] را بنا نهادند.<ref>{{پک\|Robinson\|2011\|ک= The New Cambridge History of Islam\|زبان=en\|ص= 73}}</ref> به نوشته هاوارد و جانسون ساسانیان به علت زوال اقتصادی، مالیات‌های سنگین برای تأمین مالی لشگرکشی‌های [[خسروپرویز]] و قدرت‌گیری شاهان محلی در برابر پادشاه بیشتر تضعیف شدند،<ref>{{~~harvnb~~\| Howard-Johnston\|2006\|pp=291}}</ref> ضعف امپراتوری ساسانی درست پس از قتل خسروپرویز در سال ۶۲۸ آغاز شد. به دلیل وضعیت نابسامان دربار و همچنین ضعف فوق‌العاده ارتش و همین‌طور نبود شخصیتی که بتواند در حد و اندازه‌های [[انوشیروان]] و [[شاپور یکم\|شاپور]] عمل کند، اوضاع ایران بسیار آشفته شده بود.<ref>{{پک\|نژاد اکبری مهربان\|۱۳۸۶\|ک=شاهنشاهی ساسانیان\|ص=۱۱۵}}</ref> ضعف و ناتوانی ساسانیان به حدی رسیده بود که در ظرف ۴ سال از قتل خسرو پرویز تا به تخت نشستن [[یزدگرد سوم]]، ۱۲ پادشاه به روی کار آمدند و کنار رفتند، که وضعیت ناگوار این سلسله را در سال‌های آخر خود اثبات می‌کند.<ref>{{پک\|آژند\|۱۳۸۵\|ک=ایران باستان\|ص=۱۷۵}}</ref> در بهار ۶۳۲، یزدگرد سوم، یکی از نوه‌های خسرو نخست، که مخفیانه در استخر زندگی می‌کرد، به تخت شاهنشاهی نشست. در همان سال، نخستین قبیله‌های مهاجم عرب، که در آن زمان تحت پرچم [[اسلام]] با هم متحد شده بودند، به قلمروهای ساسانی رسیدند. بر طبق گفتهٔ هاوارد جانسون، سال‌ها جنگ و خون‌ریزی هم ایرانی‌ها و هم بیزانسی‌ها را ضعیف و فرسوده کرده بود. ساسانیان علاوه بر آن بر اثر زوال اقتصادی، مالیات‌ستانی سنگین از مردم، آشوب دینی، طبقه‌بندی اجتماعی سخت‌گیرانه، مردمشان را خشمگین و چون آتشفشان‌های درپی انفجار کرده بودند، به‌علاوه قدرت‌گیری فزاینده زمین‌داران ایالتی، و سرنگونی پی‌درپی شاهان، حتی ضعیف‌تر از پیش شدند، که باعث تسهیل شدن تسخیر ایران توسط اعراب شد.<ref ~~name="HJ291"~~>{{~~Harvnb~~\|Howard-Johnston\|2006\|p=291}}</ref>		جنگ ۲۵ ساله ایران و روم که از ۶۰۲ تا ۶۲۸ به طول انجامید، زمینه‌ساز پیدایش [[خلافت اسلامی]] به عنوان یک امپراتوری جدید شد. این جنگ نظم سیاسی را که طی سه سده بر این منطقه حاکم بود، فروریخت و خلأ قدرتی را پدیدآورد، که در پی آن سپاهیان مسلمان عرب آن دو امپراتوری را شکست دادند و امپراتوری نوپدید [[خلافت]] را بنا نهادند.<ref>{{پک\|Robinson\|2011\|ک= The New Cambridge History of Islam\|زبان=en\|ص= 73}}</ref> به نوشته هاوارد و جانسون ساسانیان به علت زوال اقتصادی، مالیات‌های سنگین برای تأمین مالی لشگرکشی‌های [[خسروپرویز]] و قدرت‌گیری شاهان محلی در برابر پادشاه بیشتر تضعیف شدند،<ref>{{پک\|1= Howard-Johnston\|2=2006\|ک=East Rome, Sasanian Persia And the End of Antiquity\|زبان=en\|ص=291}}</ref> ضعف امپراتوری ساسانی درست پس از قتل خسروپرویز در سال ۶۲۸ آغاز شد. به دلیل وضعیت نابسامان دربار و همچنین ضعف فوق‌العاده ارتش و همین‌طور نبود شخصیتی که بتواند در حد و اندازه‌های [[انوشیروان]] و [[شاپور یکم\|شاپور]] عمل کند، اوضاع ایران بسیار آشفته شده بود.<ref>{{پک\|نژاد اکبری مهربان\|۱۳۸۶\|ک=شاهنشاهی ساسانیان\|ص=۱۱۵}}</ref> ضعف و ناتوانی ساسانیان به حدی رسیده بود که در ظرف ۴ سال از قتل خسرو پرویز تا به تخت نشستن [[یزدگرد سوم]]، ۱۲ پادشاه به روی کار آمدند و کنار رفتند، که وضعیت ناگوار این سلسله را در سال‌های آخر خود اثبات می‌کند.<ref>{{پک\|آژند\|۱۳۸۵\|ک=ایران باستان\|ص=۱۷۵}}</ref> در بهار ۶۳۲، یزدگرد سوم، یکی از نوه‌های خسرو نخست، که مخفیانه در استخر زندگی می‌کرد، به تخت شاهنشاهی نشست. در همان سال، نخستین قبیله‌های مهاجم عرب، که در آن زمان تحت پرچم [[اسلام]] با هم متحد شده بودند، به قلمروهای ساسانی رسیدند. بر طبق گفتهٔ هاوارد جانسون، سال‌ها جنگ و خون‌ریزی هم ایرانی‌ها و هم بیزانسی‌ها را ضعیف و فرسوده کرده بود. ساسانیان علاوه بر آن بر اثر زوال اقتصادی، مالیات‌ستانی سنگین از مردم، آشوب دینی، طبقه‌بندی اجتماعی سخت‌گیرانه، مردمشان را خشمگین و چون آتشفشان‌های درپی انفجار کرده بودند، به‌علاوه قدرت‌گیری فزاینده زمین‌داران ایالتی، و سرنگونی پی‌درپی شاهان، حتی ضعیف‌تر از پیش شدند، که باعث تسهیل شدن تسخیر ایران توسط اعراب شد.<ref>{{پک\|1= Howard-Johnston\|2=2006\|ک=East Rome, Sasanian Persia And the End of Antiquity\|زبان=en\|ص=291}}</ref>

	از سوی دیگر، با روی کار آمدن [[ابوبکر]] اولین خلیفهٔ مسلمانان، فکر گسترش دین اسلام موجب شد که اعراب به سرزمین‌های دولت ساسانی و روم روی آورند. لشکری مهم به فرماندهی [[ابوعبید بن جراح]] سپاهیان را به سوی [[شام (سرزمین)\|شام]] هدایت کرد و در سال ۱۲ ه‍.ق در [[یرموک]] با سپاه عاجز [[هراکلیوس]] امپراتور روم رو به رو شد که تازه از جنگ با دولت ساسانی بازگشته بود<ref group="پ">در این زمان [[خسرو دوم]] پادشاه دولت ساسانی بود.</ref> و در سال ۱۳ ه‍.ق رومیان را شکست داد؛ بدین ترتیب راه جبل حوران و درهٔ رود ارن به دست مسلمانان افتاد. در همین حین لشکری دیگر به فرماندهی [[خالد بن ولید]] به سوی [[عراق]] روانه شد، اوضاع آشفتهٔ ایران و چندی بعد شاه شدن [[پوراندخت]] دختر [[خسرو پرویز]] موجب شد که [[مثنی بن حارثه شیبانی]] از [[قبیلهٔ بکربن]] و [[سوید بن قطبه عجلی]] از [[قبیلهٔ ائل]]، لشکری گردآوری کنند و به قسمت‌های مرزی ایران تاخته و مردم را غارت نمایند.<ref>{{پک\|مهاجر\|۱۳۹۰\|ک=تحلیلی بر نبرد قادسیه\|ص=۱۹۰}}</ref> مثنی که از ناحیهٔ حیره، دولت ساسانی را مورد حمله قرار داده‌بود با نامه‌ای که برای ابوبکر فرستاد از اوضاع آشفته ایران گفت و درخواست نیروی نظامی‌کرد؛ ابوبکر، خالد پسر ولید را برای نبرد با ساسانیان انتخاب کرد. خالد به بانقیا، باروسما و آلیس که بر سر راهش بود تاخت و آنان را به پرداخت جزیه واداشت و سپس به سوی حیره، که تحت حکمرانی [[ایاس بن قیصه]] بود، روانه شد؛ ایاس و مردم حیره که از اوضاع نابه‌سامان حکومت ساسانی مطلع بودند، مانند بیشتر شهرهای عرب‌نشین دولت ساسانی پرداخت جزیه را در برابر جنگ و اسلام پذیرفتند؛ سپس در [[جنگ زنجیر]]، [[هرمز]]، یکی از مرزبانان ایرانی به مقابله با خالد در منطقه حفیر شتافت اما در این نبرد کشته شد و سپاهش نیز شکست خورد.<ref>{{پک\|مهاجر\|۱۳۹۰\|ک=تحلیلی بر نبرد قادسیه\|ص=۱۹۱–۱۹۵}}</ref> با این حال هنوز اعراب از پیشروی در خاک ایران هراس داشتند؛ اما با مرگ ابوبکر، [[عمر بن خطاب]] روی کار آمد و با [[مثنی بن حارثه]] که خواستار جنگ با ایرانیان بود موافقت کرد. در این زمان ایران اوضاع داخلی بسیار آشفته‌ای داشت؛ [[شهربراز]] از تخت سلطنت پایین کشیده‌شده و به قتل رسیده‌بود و [[آزرمیدخت]] به دست رستم فرخزاد کور و از سلطنت خلع گشته بود، اما در این بین [[بهمن جادویه]] توانست سپاه مسلمانان را در نبرد پل واقع در ساحل فرات شکست دهد؛ اعراب وادار به عقب‌نشینی شدند و زمانی که جادویه قصد تعقیب آنان را داشت اوضاع بهم ریختهٔ داخلی مانع او شد؛ بهمن نیز به [[مدائن]] بازگشت.<ref>{{پک\|مهاجر\|۱۳۹۰\|ک=تحلیلی بر نبرد قادسیه\|ص=۱۹۵–۱۹۸}}</ref>		از سوی دیگر، با روی کار آمدن [[ابوبکر]] اولین خلیفهٔ مسلمانان، فکر گسترش دین اسلام موجب شد که اعراب به سرزمین‌های دولت ساسانی و روم روی آورند. لشکری مهم به فرماندهی [[ابوعبید بن جراح]] سپاهیان را به سوی [[شام (سرزمین)\|شام]] هدایت کرد و در سال ۱۲ ه‍.ق در [[یرموک]] با سپاه عاجز [[هراکلیوس]] امپراتور روم رو به رو شد که تازه از جنگ با دولت ساسانی بازگشته بود<ref group="پ">در این زمان [[خسرو دوم]] پادشاه دولت ساسانی بود.</ref> و در سال ۱۳ ه‍.ق رومیان را شکست داد؛ بدین ترتیب راه جبل حوران و درهٔ رود ارن به دست مسلمانان افتاد. در همین حین لشکری دیگر به فرماندهی [[خالد بن ولید]] به سوی [[عراق]] روانه شد، اوضاع آشفتهٔ ایران و چندی بعد شاه شدن [[پوراندخت]] دختر [[خسرو پرویز]] موجب شد که [[مثنی بن حارثه شیبانی]] از [[قبیلهٔ بکربن]] و [[سوید بن قطبه عجلی]] از [[قبیلهٔ ائل]]، لشکری گردآوری کنند و به قسمت‌های مرزی ایران تاخته و مردم را غارت نمایند.<ref>{{پک\|مهاجر\|۱۳۹۰\|ک=تحلیلی بر نبرد قادسیه\|ص=۱۹۰}}</ref> مثنی که از ناحیهٔ حیره، دولت ساسانی را مورد حمله قرار داده‌بود با نامه‌ای که برای ابوبکر فرستاد از اوضاع آشفته ایران گفت و درخواست نیروی نظامی‌کرد؛ ابوبکر، خالد پسر ولید را برای نبرد با ساسانیان انتخاب کرد. خالد به بانقیا، باروسما و آلیس که بر سر راهش بود تاخت و آنان را به پرداخت جزیه واداشت و سپس به سوی حیره، که تحت حکمرانی [[ایاس بن قیصه]] بود، روانه شد؛ ایاس و مردم حیره که از اوضاع نابه‌سامان حکومت ساسانی مطلع بودند، مانند بیشتر شهرهای عرب‌نشین دولت ساسانی پرداخت جزیه را در برابر جنگ و اسلام پذیرفتند؛ سپس در [[جنگ زنجیر]]، [[هرمز]]، یکی از مرزبانان ایرانی به مقابله با خالد در منطقه حفیر شتافت اما در این نبرد کشته شد و سپاهش نیز شکست خورد.<ref>{{پک\|مهاجر\|۱۳۹۰\|ک=تحلیلی بر نبرد قادسیه\|ص=۱۹۱–۱۹۵}}</ref> با این حال هنوز اعراب از پیشروی در خاک ایران هراس داشتند؛ اما با مرگ ابوبکر، [[عمر بن خطاب]] روی کار آمد و با [[مثنی بن حارثه]] که خواستار جنگ با ایرانیان بود موافقت کرد. در این زمان ایران اوضاع داخلی بسیار آشفته‌ای داشت؛ [[شهربراز]] از تخت سلطنت پایین کشیده‌شده و به قتل رسیده‌بود و [[آزرمیدخت]] به دست رستم فرخزاد کور و از سلطنت خلع گشته بود، اما در این بین [[بهمن جادویه]] توانست سپاه مسلمانان را در نبرد پل واقع در ساحل فرات شکست دهد؛ اعراب وادار به عقب‌نشینی شدند و زمانی که جادویه قصد تعقیب آنان را داشت اوضاع بهم ریختهٔ داخلی مانع او شد؛ بهمن نیز به [[مدائن]] بازگشت.<ref>{{پک\|مهاجر\|۱۳۹۰\|ک=تحلیلی بر نبرد قادسیه\|ص=۱۹۵–۱۹۸}}</ref>

	=== مقدمات نبرد قادسیه ===		=== مقدمات نبرد قادسیه ===
	عمر بن خطاب نیروی جدیدی برای یورش به عراق اعزام کرد که منجر به بازپس گرفتن حیره شد.~~<ref name="Frye58">Richard Frye, ''The Golden Age of Persia'', p. ۵۵–۵۹</ref>~~ ساسانیان که نسبت به خطر اعراب آگاهی پیدا کرده بودند لشکر سلطنتی را تحت فرماندهی [[رستم فرخ‌زاد]] به نبرد با اعراب در محل قادسیه فرستادند. تخمین میزان لشکریان دو گروه آسان نیست. به‌گفته ریچارد فرای احتمالاً ایرانیان از اعراب بیشتر بودند اما نه در آن حدی که منابع می‌نویسند. در این جنگ اعراب پیروز شده و رستم فرخ‌زاد کشته شد.<ref ~~name~~=~~"Frye58"~~ /> چندین هزار نفر از ایرانیان در جنگ علیه ساسانیان همراه اعراب بودند.<ref ~~name~~=~~"Daniel68">Elton L.~~ Daniel~~, ''~~The history of Iran~~'', p.~~ ۶۸~~, Greenwood~~</ref>		عمر بن خطاب نیروی جدیدی برای یورش به عراق اعزام کرد که منجر به بازپس گرفتن حیره شد. ساسانیان که نسبت به خطر اعراب آگاهی پیدا کرده بودند لشکر سلطنتی را تحت فرماندهی [[رستم فرخ‌زاد]] به نبرد با اعراب در محل قادسیه فرستادند. تخمین میزان لشکریان دو گروه آسان نیست. به‌گفته ریچارد فرای احتمالاً ایرانیان از اعراب بیشتر بودند اما نه در آن حدی که منابع می‌نویسند. در این جنگ اعراب پیروز شده و رستم فرخ‌زاد کشته شد.<ref>{{پک\|1=Frye\|2=۲۰۰۰\|ک=The Golden Age of Persia\|زبان=en\|ص=۵۵–۵۹}}</ref> چندین هزار نفر از ایرانیان در جنگ علیه ساسانیان همراه اعراب بودند.<ref>{{پک\|1=Daniel\|2=۲۰۰۱\|ک=The history of Iran\|زبان=en\|ص=۶۸}}</ref>

	== نیروها ==		== نیروها ==
خط ۱۹۷:		خط ۱۹۷:
	* {{cite book \| last = Robinson \| first = Chase F. \| authorlink = \| title =The New Cambridge History of Islam \| publisher = Cambridge University Press \| year = 2011 \| ref = harv}}		* {{cite book \| last = Robinson \| first = Chase F. \| authorlink = \| title =The New Cambridge History of Islam \| publisher = Cambridge University Press \| year = 2011 \| ref = harv}}

	ٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰ{{پایان چپ‌چین}}{{جنگ‌های منجر به تسخیر ایران توسط اعراب}}		ٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰ{{پایان چپ‌چین}}

			* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی۱=Frye\|نام۱=Richard Nelson\|عنوان=The Golden Age of Persia\|سال=۲۰۰۰\|ناشر=Phoenix Publishing, Incorporated\|شابک=9780753809440\|زبان=en}}
			* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی۱=Daniel\|نام۱=Elton L\|عنوان=The history of Iran\|سال=۲۰۰۱\|ناشر=Greenwood Press\|شابک=9780313307317\|زبان=en}}
			{{جنگ‌های منجر به تسخیر ایران توسط اعراب}}
	{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=بله\|نیازمند ویراستاری=بله\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=بله\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}		{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=بله\|نیازمند ویراستاری=بله\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=بله\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}
	[[رده:۱۵ (قمری)]]		[[رده:۱۵ (قمری)]]

Shahroudi در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۰۹

2023-05-13T07:09:23Z

نمایش تغییرات

Shahroudi: تمیزکاری تا اول نیروها

2023-05-13T05:44:18Z

تمیزکاری تا اول نیروها

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۴۴
خط ۵۱:		خط ۵۱:
	\| جعبه لشکرکشی =		\| جعبه لشکرکشی =
	}}		}}
	'''نبرد قادسیه''' ({{lang-ar\|معركة القادسية}}) نبردی است که در شوال سال ۱۵ [[هجری قمری]] برابر با نوامبر ۶۳۶ میلادی میان سپاه [[خلافت راشدین]] به فرماندهی [[سعد بن ابی وقاص]] و سپاه [[ساسانی]] به فرماندهی [[رستم فرخزاد]] در ناحیهٔ [[قادسیه ~~(شهر)\|قادسیه]]~~ رخ داد و مسلمانان پس از چهار روز نبرد سخت و شدید موفق شدند در مقابل سپاه ساسانی پیروز شوند. در این نبرد [[~~درفش کاویانی~~]]~~، با غنائم~~ بسیار دیگری به دست مسلمانان افتاد و برخی از فرماندهان لشکر ساسانی از جمله رستم فرخزاد، [[بهمن جادویه]] و بندوان نیز کشته شدند.		'''نبرد قادسیه''' ({{lang-ar\|معركة القادسية}}) نبردی است که در شوال سال ۱۵ [[هجری قمری]] برابر با نوامبر ۶۳۶ میلادی میان سپاه [[خلافت راشدین]] به فرماندهی [[سعد بن ابی وقاص]] و سپاه ساسانی به فرماندهی [[رستم فرخزاد]] در ناحیهٔ قادسیه رخ داد و [[مسلمانان]] پس از چهار روز نبرد سخت و شدید موفق شدند در مقابل سپاه ساسانی پیروز شوند. در این نبرد درفش کاویانی، با [[غنیمت\|غنائم]] بسیار دیگری به دست مسلمانان افتاد و برخی از فرماندهان لشکر ساسانی از جمله رستم فرخزاد، [[بهمن جادویه]] و بندوان نیز کشته شدند.

	در منابع، نیروهای سپاه اسلام و ایران در نبرد قادسیه، بسیار متفاوت ذکر شده‌است. به گفته [[تورج دریایی]] نوشته‌های مورخان اسلامی معمولاً تعداد سربازان ایران را صدها یا هزاران نفر بیشتر و چندین برابر تعداد سربازان عرب گزارش کرده‌اند که هدف از آن بزرگ‌نمایی و برجسته نمودن موفقیت‌های مسلمانان عرب است.{{sfn\|Daryaee\|2014\|p=۳۷}}		در منابع، نیروهای سپاه اسلام و ایران در نبرد قادسیه، بسیار متفاوت ذکر شده‌است. به گفته [[تورج دریایی]] نوشته‌های مورخان اسلامی معمولاً تعداد سربازان ایران را صدها یا هزاران نفر بیشتر و چندین برابر تعداد سربازان عرب گزارش کرده‌اند که هدف از آن بزرگ‌نمایی و برجسته نمودن موفقیت‌های مسلمانان عرب است.{{sfn\|Daryaee\|2014\|p=۳۷}}

	اگرچه جریان نبرد قادسیه ابتدا به نفع سپاه ساسانی که به فیل‌های جنگی و سلاح‌های جنگی پیشرفته تر مانند تیرهای ~~[[پنچگان]]، [[گرز]]، [[~~تبرزین]] و ~~[[شمشیر]]های~~ دو لبه بودند، پیش می‌رفت اما در اواسط جنگ با خسته شدن دو سپاه و رسیدن نیروی تازه‌نفس مسلمان، نتیجهٔ نبرد به سود مسلمانان برگردانده شد. با شکست سپاه ساسانی، بسیاری از ایرانیان ناراضی از جمله [[دیلمیان]] به سپاه اعراب پیوستند و اعراب دو ماه بعد از پیروزی در نبرد قادسیه به قصد [[سقوط تیسفون\|اشغال مدائن]] لشکر خود را به حرکت درآوردند.		اگرچه جریان نبرد قادسیه ابتدا به نفع سپاه ساسانی که به فیل‌های جنگی و سلاح‌های جنگی پیشرفته تر مانند تیرهای پنچگان، گرز، تبرزین و شمشیرهای دو لبه بودند، پیش می‌رفت اما در اواسط جنگ با خسته شدن دو سپاه و رسیدن نیروی تازه‌نفس مسلمان، نتیجهٔ نبرد به سود مسلمانان برگردانده شد. با شکست سپاه ساسانی، بسیاری از ایرانیان ناراضی از جمله [[دیلمیان]] به سپاه اعراب پیوستند و اعراب دو ماه بعد از پیروزی در نبرد قادسیه به قصد [[سقوط تیسفون\|اشغال مدائن]] لشکر خود را به حرکت درآوردند.

	== ~~پیش زمینه~~ ==		== پیش‌زمینه تاریخی ==
	~~[[جنگ ایران و روم شرقی (۶۲۸–۶۰۲ میلادی)\|~~جنگ ۲۵ ساله ایران و روم]] که از ۶۰۲ تا ۶۲۸ به طول انجامید، زمینه‌ساز پیدایش خلافت اسلامی به عنوان یک امپراتوری جدید شد. این جنگ نظم سیاسی را که طی سه سده بر این منطقه حاکم بود، فروریخت و خلأ قدرتی را پدیدآورد، که در پی آن سپاهیان مسلمان عرب آن دو امپراتوری را شکست دادند و امپراتوری نوپدید خلافت را بنا نهادند.<ref>{{پک\|Robinson\|2011\|ک= The New Cambridge History of Islam\|زبان=en\|ص= 73}}</ref> به نوشته هاوارد و جانسون ساسانیان به علت زوال اقتصادی، مالیات‌های سنگین برای تأمین مالی لشگرکشی‌های [[خسروپرویز]] و قدرت‌گیری شاهان محلی در برابر پادشاه بیشتر تضعیف شدند،<ref>{{harvnb\| Howard-Johnston\|2006\|pp=291}}</ref> ضعف امپراتوری ساسانی درست پس از قتل خسروپرویز در سال ۶۲۸ آغاز شد. به دلیل وضعیت نابسامان دربار و همچنین ضعف فوق‌العاده ارتش و همین‌طور نبود شخصیتی که بتواند در حد و اندازه‌های [[انوشیروان]] و [[شاپور یکم\|شاپور]] عمل کند، اوضاع ایران بسیار آشفته شده بود.<ref>{{پک\|نژاد اکبری مهربان\|۱۳۸۶\|ک=شاهنشاهی ساسانیان\|ص=۱۱۵}}</ref>		جنگ ۲۵ ساله ایران و روم که از ۶۰۲ تا ۶۲۸ به طول انجامید، زمینه‌ساز پیدایش [[خلافت اسلامی]] به عنوان یک امپراتوری جدید شد. این جنگ نظم سیاسی را که طی سه سده بر این منطقه حاکم بود، فروریخت و خلأ قدرتی را پدیدآورد، که در پی آن سپاهیان مسلمان عرب آن دو امپراتوری را شکست دادند و امپراتوری نوپدید [[خلافت]] را بنا نهادند.<ref>{{پک\|Robinson\|2011\|ک= The New Cambridge History of Islam\|زبان=en\|ص= 73}}</ref> به نوشته هاوارد و جانسون ساسانیان به علت زوال اقتصادی، مالیات‌های سنگین برای تأمین مالی لشگرکشی‌های [[خسروپرویز]] و قدرت‌گیری شاهان محلی در برابر پادشاه بیشتر تضعیف شدند،<ref>{{harvnb\| Howard-Johnston\|2006\|pp=291}}</ref> ضعف امپراتوری ساسانی درست پس از قتل خسروپرویز در سال ۶۲۸ آغاز شد. به دلیل وضعیت نابسامان دربار و همچنین ضعف فوق‌العاده ارتش و همین‌طور نبود شخصیتی که بتواند در حد و اندازه‌های [[انوشیروان]] و [[شاپور یکم\|شاپور]] عمل کند، اوضاع ایران بسیار آشفته شده بود.<ref>{{پک\|نژاد اکبری مهربان\|۱۳۸۶\|ک=شاهنشاهی ساسانیان\|ص=۱۱۵}}</ref> ضعف و ناتوانی ساسانیان به حدی رسیده بود که در ظرف ۴ سال از قتل خسرو پرویز تا به تخت نشستن [[یزدگرد سوم]]، ۱۲ پادشاه به روی کار آمدند و کنار رفتند، که وضعیت ناگوار این سلسله را در سال‌های آخر خود اثبات می‌کند.<ref>{{پک\|آژند\|۱۳۸۵\|ک=ایران باستان\|ص=۱۷۵}}</ref> در بهار ۶۳۲، یزدگرد سوم، یکی از نوه‌های خسرو نخست، که مخفیانه در استخر زندگی می‌کرد، به تخت شاهنشاهی نشست. در همان سال، نخستین قبیله‌های مهاجم عرب، که در آن زمان تحت پرچم [[اسلام]] با هم متحد شده بودند، به قلمروهای ساسانی رسیدند. بر طبق گفتهٔ هاوارد جانسون، سال‌ها جنگ و خون‌ریزی هم ایرانی‌ها و هم بیزانسی‌ها را ضعیف و فرسوده کرده بود. ساسانیان علاوه بر آن بر اثر زوال اقتصادی، مالیات‌ستانی سنگین از مردم، آشوب دینی، طبقه‌بندی اجتماعی سخت‌گیرانه، مردمشان را خشمگین و چون آتشفشان‌های درپی انفجار کرده بودند، به‌علاوه قدرت‌گیری فزاینده زمین‌داران ایالتی، و سرنگونی پی‌درپی شاهان، حتی ضعیف‌تر از پیش شدند، که باعث تسهیل شدن تسخیر ایران توسط اعراب شد.<ref name="HJ291">{{Harvnb\|Howard-Johnston\|2006\|p=291}}</ref>
	ضعف و ناتوانی ساسانیان به حدی رسیده بود که در ظرف ۴ سال از قتل [[خسرو پرویز]] تا به تخت نشستن یزدگرد ~~سوم،~~ ۱۲ پادشاه به روی کار آمدند و کنار رفتند، که وضعیت ناگوار این سلسله را در سال‌های آخر خود اثبات می‌کند.<ref>{{پک\|آژند\|۱۳۸۵\|ک=ایران باستان\|ص=۱۷۵}}</ref>
	در بهار ۶۳۲، یزدگرد سوم، یکی از نوه‌های خسرو نخست، که مخفیانه در استخر زندگی می‌کرد، به تخت شاهنشاهی نشست. در همان سال، نخستین قبیله‌های مهاجم عرب، که ~~حالا~~ تحت پرچم [[اسلام]] با هم متحد شده بودند، به قلمروهای ساسانی رسیدند. بر طبق گفتهٔ هاوارد-جانسون، سال‌ها جنگ و خون‌ریزی هم ایرانی‌ها و هم بیزانسی‌ها را ضعیف و فرسوده کرده بود. ساسانیان علاوه بر آن بر اثر زوال اقتصادی، مالیات‌ستانی سنگین از مردم، آشوب دینی، طبقه‌بندی اجتماعی سخت‌گیرانه، مردمشان را خشمگین و چون آتشفشان‌های درپی انفجار کرده بودند، ~~بعلاوه~~ قدرت‌گیری فزاینده زمین‌داران ایالتی، و سرنگونی پی‌درپی شاهان، حتی ضعیف‌تر از پیش شدند، که باعث تسهیل شدن تسخیر ایران توسط اعراب شد.<ref name="HJ291">{{Harvnb\|Howard-Johnston\|2006\|p=291}}</ref>

	از سوی دیگر، با روی کار آمدن [[ابوبکر]] اولین خلیفهٔ مسلمانان، فکر گسترش دین اسلام موجب شد که اعراب به سرزمین‌های دولت ساسانی و [[روم]] روی آورند. لشکری مهم به فرماندهی [[~~ابو عبید~~ بن ~~الجراح~~]] سپاهیان را به سوی [[شام (سرزمین)\|شام]] هدایت کرد و در سال ۱۲ ه‍.ق در [[یرموک]] با سپاه عاجز [[هراکلیوس]] امپراتور روم رو به رو شد که تازه از جنگ با دولت ساسانی بازگشته بود<ref group="پ">در این زمان [[خسرو دوم]] پادشاه دولت ساسانی بود.</ref> و در سال ۱۳ ه‍.ق رومیان را شکست داد؛ بدین ترتیب راه [[جبل حوران]] و [[درهٔ رود ارن]] به دست مسلمانان افتاد. در همین حین لشکری دیگر به فرماندهی [[خالد بن ولید]] به سوی [[عراق]] روانه شد، اوضاع آشفتهٔ ایران و چندی بعد شاه شدن [[پوراندخت]] دختر [[خسرو پرویز]] موجب شد که [[مثنی بن حارثه شیبانی]] از [[قبیلهٔ بکربن]] و [[سوید بن قطبه عجلی]] از [[قبیلهٔ ائل]]، لشکری گردآوری کنند و به قسمت‌های مرزی ایران تاخته و مردم را غارت نمایند.<ref>{{پک\|مهاجر\|۱۳۹۰\|ک=تحلیلی بر نبرد قادسیه\|ص=۱۹۰}}</ref> مثنی که از ناحیهٔ حیره، دولت ساسانی را مورد حمله قرار داده‌بود با نامه‌ای که برای ابوبکر فرستاد از اوضاع آشفته ایران گفت و درخواست نیروی نظامی‌کرد؛ ابوبکر، خالد پسر ولید را برای نبرد با ساسانیان انتخاب کرد. خالد به ~~[[بانقیا]]،~~ باروسما و [[آلیس]] که بر سر راهش بود تاخت و آنان را به پرداخت جزیه واداشت و سپس به سوی حیره، که تحت حکمرانی [[ایاس بن قیصه]] بود، روانه شد؛ ایاس و مردم حیره که از اوضاع نابه‌سامان حکومت ساسانی مطلع بودند، مانند بیشتر شهرهای عرب‌نشین دولت ساسانی پرداخت جزیه را در برابر جنگ و اسلام پذیرفتند؛ سپس در [[جنگ زنجیر]]، [[هرمز]]، یکی از مرزبانان ایرانی به مقابله با خالد در منطقه [[حفیر]] شتافت اما در این نبرد کشته شد و سپاهش نیز شکست خورد.<ref>{{پک\|مهاجر\|۱۳۹۰\|ک=تحلیلی بر نبرد قادسیه\|ص=۱۹۱–۱۹۵}}</ref>		از سوی دیگر، با روی کار آمدن [[ابوبکر]] اولین خلیفهٔ مسلمانان، فکر گسترش دین اسلام موجب شد که اعراب به سرزمین‌های دولت ساسانی و روم روی آورند. لشکری مهم به فرماندهی [[ابوعبید بن جراح]] سپاهیان را به سوی [[شام (سرزمین)\|شام]] هدایت کرد و در سال ۱۲ ه‍.ق در [[یرموک]] با سپاه عاجز [[هراکلیوس]] امپراتور روم رو به رو شد که تازه از جنگ با دولت ساسانی بازگشته بود<ref group="پ">در این زمان [[خسرو دوم]] پادشاه دولت ساسانی بود.</ref> و در سال ۱۳ ه‍.ق رومیان را شکست داد؛ بدین ترتیب راه جبل حوران و درهٔ رود ارن به دست مسلمانان افتاد. در همین حین لشکری دیگر به فرماندهی [[خالد بن ولید]] به سوی [[عراق]] روانه شد، اوضاع آشفتهٔ ایران و چندی بعد شاه شدن [[پوراندخت]] دختر [[خسرو پرویز]] موجب شد که [[مثنی بن حارثه شیبانی]] از [[قبیلهٔ بکربن]] و [[سوید بن قطبه عجلی]] از [[قبیلهٔ ائل]]، لشکری گردآوری کنند و به قسمت‌های مرزی ایران تاخته و مردم را غارت نمایند.<ref>{{پک\|مهاجر\|۱۳۹۰\|ک=تحلیلی بر نبرد قادسیه\|ص=۱۹۰}}</ref> مثنی که از ناحیهٔ حیره، دولت ساسانی را مورد حمله قرار داده‌بود با نامه‌ای که برای ابوبکر فرستاد از اوضاع آشفته ایران گفت و درخواست نیروی نظامی‌کرد؛ ابوبکر، خالد پسر ولید را برای نبرد با ساسانیان انتخاب کرد. خالد به بانقیا، باروسما و آلیس که بر سر راهش بود تاخت و آنان را به پرداخت جزیه واداشت و سپس به سوی حیره، که تحت حکمرانی [[ایاس بن قیصه]] بود، روانه شد؛ ایاس و مردم حیره که از اوضاع نابه‌سامان حکومت ساسانی مطلع بودند، مانند بیشتر شهرهای عرب‌نشین دولت ساسانی پرداخت جزیه را در برابر جنگ و اسلام پذیرفتند؛ سپس در [[جنگ زنجیر]]، [[هرمز]]، یکی از مرزبانان ایرانی به مقابله با خالد در منطقه حفیر شتافت اما در این نبرد کشته شد و سپاهش نیز شکست خورد.<ref>{{پک\|مهاجر\|۱۳۹۰\|ک=تحلیلی بر نبرد قادسیه\|ص=۱۹۱–۱۹۵}}</ref> با این حال هنوز اعراب از پیشروی در خاک ایران هراس داشتند؛ اما با مرگ ابوبکر، [[عمر بن خطاب]] روی کار آمد و با [[مثنی بن حارثه]] که خواستار جنگ با ایرانیان بود موافقت کرد. در این زمان ایران اوضاع داخلی بسیار آشفته‌ای داشت؛ [[شهربراز]] از تخت سلطنت پایین کشیده‌شده و به قتل رسیده‌بود و [[آزرمیدخت]] به دست رستم فرخزاد کور و از سلطنت خلع گشته بود، اما در این بین [[بهمن جادویه]] توانست سپاه مسلمانان را در نبرد پل واقع در ساحل فرات شکست دهد؛ اعراب وادار به عقب‌نشینی شدند و زمانی که جادویه قصد تعقیب آنان را داشت اوضاع بهم ریختهٔ داخلی مانع او شد؛ بهمن نیز به [[مدائن]] بازگشت.<ref>{{پک\|مهاجر\|۱۳۹۰\|ک=تحلیلی بر نبرد قادسیه\|ص=۱۹۵–۱۹۸}}</ref>
	با این حال هنوز اعراب از پیشروی در خاک ایران هراس داشتند؛ اما با مرگ ~~[[ابوبکر]]،~~ [[عمر]] روی کار آمد و با مثنی بن حارثه که خواستار جنگ با ایرانیان بود موافقت کرد. در این [[زمان ایران]] اوضاع داخلی بسیار آشفته‌ای داشت؛ [[شهربراز]] از تخت سلطنت پایین کشیده‌شده و به قتل رسیده‌بود و [[آزرمیدخت]] به دست رستم فرخزاد کور و از سلطنت خلع گشته بود، اما در این بین [[بهمن جادویه]] توانست سپاه مسلمانان را در نبرد پل واقع در ساحل فرات شکست دهد؛ اعراب وادار به عقب‌نشینی شدند و زمانی که جادویه قصد تعقیب آنان را داشت اوضاع بهم ریختهٔ داخلی مانع او شد؛ بهمن نیز به [[مدائن]] بازگشت.<ref>{{پک\|مهاجر\|۱۳۹۰\|ک=تحلیلی بر نبرد قادسیه\|ص=۱۹۵–۱۹۸}}</ref>

	== مقدمات نبرد قادسیه ==		=== مقدمات نبرد قادسیه ===
	[[عمر]] نیروی جدیدی برای یورش به عراق اعزام کرد که منجر به بازپس گرفتن [[حیره]] شد.<ref name="Frye58">Richard Frye, ''The Golden Age of Persia'', p. ۵۵–۵۹</ref>		عمر بن خطاب نیروی جدیدی برای یورش به عراق اعزام کرد که منجر به بازپس گرفتن حیره شد.<ref name="Frye58">Richard Frye, ''The Golden Age of Persia'', p. ۵۵–۵۹</ref> ساسانیان که نسبت به خطر اعراب آگاهی پیدا کرده بودند لشکر سلطنتی را تحت فرماندهی [[رستم فرخ‌زاد]] به نبرد با اعراب در محل قادسیه فرستادند. تخمین میزان لشکریان دو گروه آسان نیست. به‌گفته ریچارد فرای احتمالاً ایرانیان از اعراب بیشتر بودند اما نه در آن حدی که منابع می‌نویسند. در این جنگ اعراب پیروز شده و رستم فرخ‌زاد کشته شد.<ref name="Frye58" /> چندین هزار نفر از ایرانیان در جنگ علیه ساسانیان همراه اعراب بودند.<ref name="Daniel68">Elton L. Daniel, ''The history of Iran'', p. ۶۸, Greenwood</ref>
	ساسانیان که نسبت به خطر اعراب آگاهی پیدا کرده بودند لشکر سلطنتی را تحت فرماندهی [[رستم فرخ‌زاد]] به نبرد با اعراب در محل قادسیه فرستادند. تخمین میزان لشکریان دو گروه آسان نیست. ~~بگفته~~ ریچارد فرای احتمالاً ایرانیان از اعراب بیشتر بودند اما نه در آن حدی که منابع می‌نویسند. در این جنگ اعراب پیروز شده و رستم فرخ‌زاد کشته شد.<ref name="Frye58"/> چندین هزار نفر از ایرانیان در جنگ علیه ساسانیان همراه اعراب بودند.<ref name="Daniel68">Elton L. Daniel, ''The history of Iran'', p. ۶۸, Greenwood</ref>

	== نیروها ==		== نیروها ==

Shahroudi: /* پیوند به بیرون */

2023-02-23T17:26:33Z

پیوند به بیرون

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۷:۲۶
خط ۲۱۳:		خط ۲۱۳:

	{{جنگ‌های منجر به تسخیر ایران توسط اعراب}}		{{جنگ‌های منجر به تسخیر ایران توسط اعراب}}
			{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=بله\|نیازمند ویراستاری=بله\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=بله\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}
	[[رده:۱۵ (قمری)]]		[[رده:۱۵ (قمری)]]
	[[رده:آسیا در ۶۳۶ (میلادی)]]		[[رده:آسیا در ۶۳۶ (میلادی)]]

Shahroudi: /* پیوند به بیرون */

2023-02-09T06:34:55Z

پیوند به بیرون

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۳۴
خط ۲۰۷:		خط ۲۰۷:
	* {{Citation \|title=East Rome, Sasanian Persia And the End of Antiquity: Historiographical And Historical Studies\|last=Howard-Johnston\|first=James\|authorlink=James Howard-Johnston\|year=2006\|publisher=Ashgate Publishing\|isbn=0-86078-992-6\|url=http://books.google.com/books?id=1U4rUaLdYnQC\|postscript=.}}		* {{Citation \|title=East Rome, Sasanian Persia And the End of Antiquity: Historiographical And Historical Studies\|last=Howard-Johnston\|first=James\|authorlink=James Howard-Johnston\|year=2006\|publisher=Ashgate Publishing\|isbn=0-86078-992-6\|url=http://books.google.com/books?id=1U4rUaLdYnQC\|postscript=.}}
	* {{cite book \| last = Robinson \| first = Chase F. \| authorlink = \| title =The New Cambridge History of Islam \| publisher = Cambridge University Press \| year = 2011 \| ref = harv}}		* {{cite book \| last = Robinson \| first = Chase F. \| authorlink = \| title =The New Cambridge History of Islam \| publisher = Cambridge University Press \| year = 2011 \| ref = harv}}

			ٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰ{{پایان چپ‌چین}}

	== پیوند به بیرون ==		== پیوند به بیرون ==
	~~{{ویکی‌انبار-رده\|Battle of al-Qadisiyyah}}~~
	{{جنگ‌های منجر به تسخیر ایران توسط اعراب}}		{{جنگ‌های منجر به تسخیر ایران توسط اعراب}}
	[[رده:۱۵ (قمری)]]		[[رده:۱۵ (قمری)]]

Shahroudi: مقاله خوب پیشین

2023-02-09T06:30:10Z

مقاله خوب پیشین

نمایش تغییرات