https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1 2026-06-06T00:08:28Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.41.1 https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1&diff=167614&oldid=prev 2026-01-31T03:16:01Z

<p>+ <a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%AF%D9%81%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%DA%A9%D9%87" title="رده:مدفونان در مکه">رده:مدفونان در مکه</a> (<a href="/fa/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84:%D9%87%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%AA" title="اسلامیکال:هات‌کت">هات‌کت</a>)</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۳:۱۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l49">خط ۴۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:هلال حاصل‌خیز]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:هلال حاصل‌خیز]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:هم‌بالینان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:هم‌بالینان]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مدفونان در مکه]]</ins></div></td></tr> </table>

Shahroudi https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1&diff=167609&oldid=prev 2026-01-31T03:13:24Z

<p>ابرابزار</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۳:۱۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">خط ۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بر پایه منابع روایی اسلامی، [[ساره]] همسر [[ابراهیم]] که صاحب فرزند نمی‌شد، کنیز خود هاجر را به همسری او درآورد. هاجر از ابراهیم باردار شد و فرزندی به دنیا آورد که اسماعیل نام گرفت. در تفاسیر اسلامی، بشارت الهی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره </del>تولد فرزندی بردبار و دانا برای ابراهیم، ناظر به تولد اسماعیل دانسته شده است. پس از تولد اسماعیل، اختلاف و حسادت میان [[ساره]] و هاجر پدید آمد؛ وضعیتی که در نهایت زمینه‌ساز رخدادی مهم در زندگی هاجر شد.&lt;ref name=":0" /&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بر پایه منابع روایی اسلامی، [[ساره]] همسر [[ابراهیم]] که صاحب فرزند نمی‌شد، کنیز خود هاجر را به همسری او درآورد. هاجر از ابراهیم باردار شد و فرزندی به دنیا آورد که اسماعیل نام گرفت. در تفاسیر اسلامی، بشارت الهی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارهٔ </ins>تولد فرزندی بردبار و دانا برای ابراهیم، ناظر به تولد اسماعیل دانسته شده است. پس از تولد اسماعیل، اختلاف و حسادت میان [[ساره]] و هاجر پدید آمد؛ وضعیتی که در نهایت زمینه‌ساز رخدادی مهم در زندگی هاجر شد.&lt;ref name=":0"/&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== هجرت به مکه ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== هجرت به مکه ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>طبق روایات اسلامی، ابراهیم به فرمان خدا مأمور شد هاجر و [[اسماعیل]] خردسال را از سرزمین شام به ناحیه‌ای خشک و بی‌آب منتقل کند. این سفر با راهنمایی جبرئیل انجام شد و مقصد آن سرزمینی بود که بعدها [[مکه]] نام گرفت. ابراهیم، هاجر و فرزندش را در آن مکان به امان خدا سپرد و بازگشت. هاجر در این مرحله، زنی تنها با کودکی ناتوان در محیطی دشوار بود، اما بر اساس روایت‌ها، به اراده الهی اعتماد کرد و در برابر شرایط سخت ایستادگی نشان داد.&lt;ref name=":0" /&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>طبق روایات اسلامی، ابراهیم به فرمان خدا مأمور شد هاجر و [[اسماعیل]] خردسال را از سرزمین شام به ناحیه‌ای خشک و بی‌آب منتقل کند. این سفر با راهنمایی جبرئیل انجام شد و مقصد آن سرزمینی بود که بعدها [[مکه]] نام گرفت. ابراهیم، هاجر و فرزندش را در آن مکان به امان خدا سپرد و بازگشت. هاجر در این مرحله، زنی تنها با کودکی ناتوان در محیطی دشوار بود، اما بر اساس روایت‌ها، به اراده الهی اعتماد کرد و در برابر شرایط سخت ایستادگی نشان داد.&lt;ref name=":0"/&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از پایان یافتن آذوقه، تشنگی اسماعیل شدت گرفت. هاجر برای یافتن آب، هفت بار مسیر میان دو تپه صفا و مروه را پیمود. این تلاش بی‌نتیجه ماند تا آنکه به خواست الهی، آب از زیر پای اسماعیل جوشید. این چشمه که بعدها «زمزم» نام گرفت، موجب نجات جان اسماعیل و آغاز حیات انسانی پایدار در مکه شد. واقعه سعی هاجر میان صفا و مروه، بعدها در قالب یکی از مناسک اصلی [[حج]] و عمره تثبیت شد و جایگاهی آیینی یافت.&lt;ref name=":0" /&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از پایان یافتن آذوقه، تشنگی اسماعیل شدت گرفت. هاجر برای یافتن آب، هفت بار مسیر میان دو تپه صفا و مروه را پیمود. این تلاش بی‌نتیجه ماند تا آنکه به خواست الهی، آب از زیر پای اسماعیل جوشید. این چشمه که بعدها «زمزم» نام گرفت، موجب نجات جان اسماعیل و آغاز حیات انسانی پایدار در مکه شد. واقعه سعی هاجر میان صفا و مروه، بعدها در قالب یکی از مناسک اصلی [[حج]] و عمره تثبیت شد و جایگاهی آیینی یافت.&lt;ref name=":0"/&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== نقش هاجر در شکل‌گیری مکه ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== نقش هاجر در شکل‌گیری مکه ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پدید آمدن آب زمزم، امکان سکونت در مکه را فراهم ساخت. قبیله جرهم که از این ناحیه عبور می‌کردند، با اجازه هاجر در کنار این چشمه اقامت گزیدند. بدین ترتیب، هاجر نقشی اساسی در شکل‌گیری نخستین اجتماع انسانی در مکه ایفا کرد. اسماعیل در میان جرهمیان پرورش یافت و زبان عربی را آموخت. این پیوند، در منابع تاریخی به‌عنوان آغاز «استعراب» اسماعیل و پیوند او با تبار عربی گزارش شده است.&lt;ref name=":0" /&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پدید آمدن آب زمزم، امکان سکونت در مکه را فراهم ساخت. قبیله جرهم که از این ناحیه عبور می‌کردند، با اجازه هاجر در کنار این چشمه اقامت گزیدند. بدین ترتیب، هاجر نقشی اساسی در شکل‌گیری نخستین اجتماع انسانی در مکه ایفا کرد. اسماعیل در میان جرهمیان پرورش یافت و زبان عربی را آموخت. این پیوند، در منابع تاریخی به‌عنوان آغاز «استعراب» اسماعیل و پیوند او با تبار عربی گزارش شده است.&lt;ref name=":0"/&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== هاجر در روایت قربانی اسماعیل ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== هاجر در روایت قربانی اسماعیل ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در برخی روایت‌های تفصیلی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره </del>ماجرای قربانی شدن [[اسماعیل]]، از هاجر نیز یاد شده است. در این روایت‌ها آمده است که [[ابلیس]] کوشید هاجر را از فرمان الهی بازدارد، اما او بر ایمان خود پای فشرد و از وسوسه روی گرداند. این گزارش‌ها، هاجر را زنی معرفی می‌کنند که در عین دلبستگی مادری، تسلیم اراده الهی بود.&lt;ref name=":0" /&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در برخی روایت‌های تفصیلی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارهٔ </ins>ماجرای قربانی شدن [[اسماعیل]]، از هاجر نیز یاد شده است. در این روایت‌ها آمده است که [[ابلیس]] کوشید هاجر را از فرمان الهی بازدارد، اما او بر ایمان خود پای فشرد و از وسوسه روی گرداند. این گزارش‌ها، هاجر را زنی معرفی می‌کنند که در عین دلبستگی مادری، تسلیم اراده الهی بود.&lt;ref name=":0"/&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== درگذشت و محل دفن ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== درگذشت و محل دفن ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بر اساس منابع روایی، هاجر در حدود بیست‌سالگی اسماعیل درگذشت. محل دفن او را در کنار [[کعبه]] و در محدوده حجر اسماعیل دانسته‌اند. این نسبت مکانی، در سنت اسلامی نشانه‌ای از جایگاه ویژه هاجر تلقی شده است.&lt;ref name=":0" /&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بر اساس منابع روایی، هاجر در حدود بیست‌سالگی اسماعیل درگذشت. محل دفن او را در کنار [[کعبه]] و در محدوده حجر اسماعیل دانسته‌اند. این نسبت مکانی، در سنت اسلامی نشانه‌ای از جایگاه ویژه هاجر تلقی شده است.&lt;ref name=":0"/&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه هاجر در فرهنگ و سنت اسلامی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه هاجر در فرهنگ و سنت اسلامی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در فرهنگ اسلامی نماد ایمان، صبر و کنش‌گری در شرایط دشوار به‌شمار می‌آید. نقش او نه‌تنها در تاریخ پیامبران، بلکه در شکل‌گیری شعائر عبادی مسلمانان، به‌ویژه مناسک [[حج]]، حضوری ماندگار دارد. از این رو، شخصیت هاجر فراتر از یک چهره تاریخی، به الگویی دینی و فرهنگی تبدیل شده است.&lt;ref name=":0"&gt;{{یادکرد کتاب|عنوان=دانشنامه بزرگ اسلامی|پیوند=https://ar.lib.eshia.ir/23022/8/3463/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1</del>|جلد=8|صفحه=3463}}&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در فرهنگ اسلامی نماد ایمان، صبر و کنش‌گری در شرایط دشوار به‌شمار می‌آید. نقش او نه‌تنها در تاریخ پیامبران، بلکه در شکل‌گیری شعائر عبادی مسلمانان، به‌ویژه مناسک [[حج]]، حضوری ماندگار دارد. از این رو، شخصیت هاجر فراتر از یک چهره تاریخی، به الگویی دینی و فرهنگی تبدیل شده است.&lt;ref name=":0"&gt;{{یادکرد کتاب|عنوان=دانشنامه بزرگ اسلامی|پیوند=https://ar.lib.eshia.ir/23022/8/3463/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هاجر</ins>|جلد=8|صفحه=3463}}&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{پانویس|۲}}</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شجره‌نامه </del>ابراهیم}}</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرزندان </ins>ابراهیم}}</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{شخصیت‌ها و اعلام قرآنی}}</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{زنان مهم در اسلام}}</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:هاجر| ]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ابراهیم]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ابراهیم]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعیل</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلام و زنان]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکه</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:اهالی سده ۲۰ (پیش از میلاد)]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زن </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قرآن</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:اهالی مصر باستان]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زنان]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:بردگان اهل مصر]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:بردگان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ عرب]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:خدمتکاران]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:زنان در عهد عتیق</ins>]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زنان در کتاب مقدس عبری</ins>]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زنان </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب مقدس</ins>]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زنان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مصر باستان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:سفر پیدایش]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:شخصیت‌های تورات]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:شخصیت‌های کتاب مقدس در اسلام]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:شخصیت‌های کتاب مقدس]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:فرشته‌بینان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:فرهنگ عرب]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:هلال حاصل‌خیز]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:هم‌بالینان</ins>]]</div></td></tr> </table>

Shahroudi https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1&diff=167607&oldid=prev 2026-01-31T03:10:43Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۳:۱۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</del>هاجر<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>همسر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حضرت </del>[[ابراهیم]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(ع) </del>و مادر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حضرت </del>[[اسماعیل]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(ع) </del>است. او در منابع اسلامی به‌عنوان زنی مؤمن و صبور شناخته می‌شود که نقش مهمی در تاریخ مکه و شکل‌گیری برخی شعائر اسلامی، از جمله سعی میان صفا و مروه و پدید آمدن چشمه [[زمزم|زمزم،]] داشته است. زندگی هاجر در پیوند با هجرت به مکه، مادری [[اسماعیل]] و اعتماد به فرمان الهی روایت شده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>هاجر<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>همسر [[ابراهیم]] و مادر [[اسماعیل]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و از زنان مقدس در ادیان ابراهیمی </ins>است. او در منابع اسلامی به‌عنوان زنی مؤمن و صبور شناخته می‌شود که نقش مهمی در تاریخ مکه و شکل‌گیری برخی شعائر اسلامی، از جمله سعی میان صفا و مروه و پدید آمدن چشمه [[زمزم|زمزم،]] داشته است. زندگی هاجر در پیوند با هجرت به مکه، مادری [[اسماعیل]] و اعتماد به فرمان الهی روایت شده است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ازدواج با ابراهیم و تولد اسماعیل </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زندگی </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بر پایه منابع روایی اسلامی، [[ساره]] همسر [[ابراهیم]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(ع) </del>که صاحب فرزند نمی‌شد، کنیز خود هاجر را به همسری او درآورد. هاجر از ابراهیم باردار شد و فرزندی به دنیا آورد که اسماعیل نام گرفت. در تفاسیر اسلامی، بشارت الهی درباره تولد فرزندی بردبار و دانا برای ابراهیم، ناظر به تولد اسماعیل دانسته شده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بر پایه منابع روایی اسلامی، [[ساره]] همسر [[ابراهیم]] که صاحب فرزند نمی‌شد، کنیز خود هاجر را به همسری او درآورد. هاجر از ابراهیم باردار شد و فرزندی به دنیا آورد که اسماعیل نام گرفت. در تفاسیر اسلامی، بشارت الهی درباره تولد فرزندی بردبار و دانا برای ابراهیم، ناظر به تولد اسماعیل دانسته شده است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس از تولد اسماعیل، اختلاف و حسادت میان [[ساره]] و هاجر پدید آمد؛ وضعیتی که در نهایت زمینه‌ساز رخدادی مهم در زندگی هاجر شد.&lt;ref name=":0" /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تولد اسماعیل، اختلاف </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حسادت میان </del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساره</del>]] و هاجر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پدید آمد؛ وضعیتی که </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نهایت زمینه‌ساز رخدادی مهم </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زندگی هاجر شد</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== هجرت به مکه ===</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبق روایات اسلامی، ابراهیم به فرمان خدا مأمور شد هاجر و [[اسماعیل]] خردسال را </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرزمین شام به ناحیه‌ای خشک </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بی‌آب منتقل کند. این سفر با راهنمایی جبرئیل انجام شد و مقصد آن سرزمینی بود که بعدها </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکه</ins>]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نام گرفت. ابراهیم، هاجر </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرزندش را در آن مکان به امان خدا سپرد و بازگشت. </ins>هاجر در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این مرحله، زنی تنها با کودکی ناتوان </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محیطی دشوار بود، اما بر اساس روایت‌ها، به اراده الهی اعتماد کرد و در برابر شرایط سخت ایستادگی نشان داد</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref name=":0" /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== هجرت </del>به مکه =<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس از پایان یافتن آذوقه، تشنگی اسماعیل شدت گرفت. هاجر برای یافتن آب، هفت بار مسیر میان دو تپه صفا و مروه را پیمود. این تلاش بی‌نتیجه ماند تا آنکه </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خواست الهی، آب از زیر پای اسماعیل جوشید. این چشمه که بعدها «زمزم» نام گرفت، موجب نجات جان اسماعیل و آغاز حیات انسانی پایدار در </ins>مکه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد. واقعه سعی هاجر میان صفا و مروه، بعدها در قالب یکی از مناسک اصلی [[حج]] و عمره تثبیت شد و جایگاهی آیینی یافت.&lt;ref name</ins>=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">":0" /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبق روایات اسلامی، ابراهیم (ع</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">) به فرمان خدا مأمور شد </del>هاجر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و [[اسماعیل]] خردسال </del>را از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرزمین شام به ناحیه‌ای خشک و بی‌آب منتقل کند. </del>این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سفر </del>با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">راهنمایی جبرئیل انجام شد و مقصد آن سرزمینی بود که بعدها [[</del>مکه<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] نام گرفت</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابراهیم، هاجر </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرزندش </del>را در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن مکان به امان خدا سپرد </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بازگشت</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== نقش </ins>هاجر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در شکل‌گیری مکه ===</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پدید آمدن آب زمزم، امکان سکونت در مکه </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فراهم ساخت. قبیله جرهم که </ins>از این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ناحیه عبور می‌کردند، </ins>با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجازه هاجر در کنار این چشمه اقامت گزیدند. بدین ترتیب، هاجر نقشی اساسی در شکل‌گیری نخستین اجتماع انسانی در </ins>مکه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایفا کرد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعیل در میان جرهمیان پرورش یافت </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زبان عربی </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آموخت. این پیوند، </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منابع تاریخی به‌عنوان آغاز «استعراب» اسماعیل </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیوند او با تبار عربی گزارش شده است</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref name=":0" /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرحله، </del>زنی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تنها با کودکی ناتوان </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محیطی دشوار بود، اما بر اساس روایت‌ها، به </del>اراده الهی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اعتماد کرد و در برابر شرایط سخت ایستادگی نشان داد</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== </ins>هاجر در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روایت قربانی اسماعیل ===</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در برخی روایت‌های تفصیلی درباره ماجرای قربانی شدن [[اسماعیل]]، از هاجر نیز یاد شده است. در این روایت‌ها آمده است که [[ابلیس]] کوشید هاجر را از فرمان الهی بازدارد، اما او بر ایمان خود پای فشرد و از وسوسه روی گرداند. </ins>این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گزارش‌ها، هاجر را </ins>زنی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معرفی می‌کنند که </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عین دلبستگی مادری، تسلیم </ins>اراده الهی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بود</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref name=":0" /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هاجر و ماجرای زمزم ==</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درگذشت </ins>و محل دفن ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس از پایان یافتن آذوقه، تشنگی اسماعیل شدت گرفت. هاجر برای یافتن آب، هفت بار مسیر میان دو تپه صفا و مروه را پیمود. این تلاش بی‌نتیجه ماند تا آنکه به خواست الهی، آب از زیر پای اسماعیل جوشید. این چشمه که بعدها «زمزم» نام گرفت، موجب نجات جان اسماعیل و آغاز حیات انسانی پایدار در مکه شد.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بر اساس منابع روایی، هاجر در حدود بیست‌سالگی اسماعیل درگذشت. محل دفن او را در کنار [[کعبه]] و در محدوده حجر اسماعیل دانسته‌اند. این نسبت مکانی، در سنت اسلامی نشانه‌ای از جایگاه ویژه هاجر تلقی شده است.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref name=":0" /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واقعه سعی هاجر میان صفا و مروه، بعدها در قالب یکی از مناسک اصلی [[حج]] و عمره تثبیت شد و جایگاهی آیینی یافت.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نقش هاجر در شکل‌گیری مکه ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پدید آمدن آب زمزم، امکان سکونت در مکه را فراهم ساخت. قبیله جرهم که از این ناحیه عبور می‌کردند، با اجازه هاجر در کنار این چشمه اقامت گزیدند. بدین ترتیب، هاجر نقشی اساسی در شکل‌گیری نخستین اجتماع انسانی در مکه ایفا کرد.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعیل در میان جرهمیان پرورش یافت و زبان عربی را آموخت. این پیوند، در منابع تاریخی به‌عنوان آغاز «استعراب» اسماعیل و پیوند او با تبار عربی گزارش شده است.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== هاجر در روایت قربانی اسماعیل ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در برخی روایت‌های تفصیلی درباره ماجرای قربانی شدن [[اسماعیل]]، از هاجر نیز یاد شده است. در این روایت‌ها آمده است که [[ابلیس]] کوشید هاجر را از فرمان الهی بازدارد، اما او بر ایمان خود پای فشرد و از وسوسه روی گرداند. این گزارش‌ها، هاجر را زنی معرفی می‌کنند که در عین دلبستگی مادری، تسلیم اراده الهی بود.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== وفات </del>و محل دفن ==</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بر اساس منابع روایی، هاجر در حدود بیست‌سالگی اسماعیل درگذشت. محل دفن او را در کنار [[کعبه]] و در محدوده حجر اسماعیل دانسته‌اند. این نسبت مکانی، در سنت اسلامی نشانه‌ای از جایگاه ویژه هاجر تلقی شده است.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه هاجر در فرهنگ و سنت اسلامی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه هاجر در فرهنگ و سنت اسلامی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در فرهنگ اسلامی نماد ایمان، صبر و کنش‌گری در شرایط دشوار به‌شمار می‌آید. نقش او نه‌تنها در تاریخ پیامبران، بلکه در شکل‌گیری شعائر عبادی مسلمانان، به‌ویژه مناسک [[حج]]، حضوری ماندگار دارد. از این رو، شخصیت هاجر فراتر از یک چهره تاریخی، به الگویی دینی و فرهنگی تبدیل شده است.&lt;ref&gt;{{یادکرد کتاب|عنوان=دانشنامه بزرگ اسلامی|پیوند=https://ar.lib.eshia.ir/23022/8/3463/%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1|جلد=8|صفحه=3463}}&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در فرهنگ اسلامی نماد ایمان، صبر و کنش‌گری در شرایط دشوار به‌شمار می‌آید. نقش او نه‌تنها در تاریخ پیامبران، بلکه در شکل‌گیری شعائر عبادی مسلمانان، به‌ویژه مناسک [[حج]]، حضوری ماندگار دارد. از این رو، شخصیت هاجر فراتر از یک چهره تاریخی، به الگویی دینی و فرهنگی تبدیل شده است.&lt;ref <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">name=":0"</ins>&gt;{{یادکرد کتاب|عنوان=دانشنامه بزرگ اسلامی|پیوند=https://ar.lib.eshia.ir/23022/8/3463/%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1|جلد=8|صفحه=3463}}&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== شجره‌نامه ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{شجره‌نامه ابراهیم}}</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{شجره‌نامه ابراهیم}}</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ابراهیم]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ابراهیم]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اسماعیل]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:اسماعیل]]</div></td></tr> </table>

Shahroudi https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1&diff=165989&oldid=prev 2026-01-14T13:14:32Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۱۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l31">خط ۳۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه هاجر در فرهنگ و سنت اسلامی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه هاجر در فرهنگ و سنت اسلامی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در فرهنگ اسلامی نماد ایمان، صبر و کنش‌گری در شرایط دشوار به‌شمار می‌آید. نقش او نه‌تنها در تاریخ پیامبران، بلکه در شکل‌گیری شعائر عبادی مسلمانان، به‌ویژه مناسک [[حج]]، حضوری ماندگار دارد. از این رو، شخصیت هاجر فراتر از یک چهره تاریخی، به الگویی دینی و فرهنگی تبدیل شده است.&lt;ref&gt;{{یادکرد کتاب|عنوان=دانشنامه بزرگ اسلامی|پیوند=https://ar.lib.eshia.ir/23022/8/3463/%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1|جلد=8|صفحه=3463}}&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در فرهنگ اسلامی نماد ایمان، صبر و کنش‌گری در شرایط دشوار به‌شمار می‌آید. نقش او نه‌تنها در تاریخ پیامبران، بلکه در شکل‌گیری شعائر عبادی مسلمانان، به‌ویژه مناسک [[حج]]، حضوری ماندگار دارد. از این رو، شخصیت هاجر فراتر از یک چهره تاریخی، به الگویی دینی و فرهنگی تبدیل شده است.&lt;ref&gt;{{یادکرد کتاب|عنوان=دانشنامه بزرگ اسلامی|پیوند=https://ar.lib.eshia.ir/23022/8/3463/%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1|جلد=8|صفحه=3463}}&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== شجره‌نامه ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{شجره‌نامه ابراهیم}}</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l39">خط ۳۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زن در قرآن]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زن در قرآن]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زنان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:زنان]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== شجره‌نامه ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{شجره‌نامه ابراهیم}}</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

یاس ۳۱۳ https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1&diff=165988&oldid=prev 2026-01-14T13:12:50Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۱۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l7">خط ۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== هجرت به مکه ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== هجرت به مکه ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>طبق روایات اسلامی، ابراهیم (ع) به فرمان خدا مأمور شد هاجر و [[اسماعیل]] خردسال را از سرزمین شام به ناحیه‌ای خشک و بی‌آب منتقل کند. این سفر با راهنمایی جبرئیل انجام شد و مقصد آن سرزمینی بود که بعدها [[مکه]] نام گرفت. ابراهیم، هاجر و فرزندش را در آن مکان به امان خدا سپرد و بازگشت.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>طبق روایات اسلامی، ابراهیم (ع</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>) به فرمان خدا مأمور شد هاجر و [[اسماعیل]] خردسال را از سرزمین شام به ناحیه‌ای خشک و بی‌آب منتقل کند. این سفر با راهنمایی جبرئیل انجام شد و مقصد آن سرزمینی بود که بعدها [[مکه]] نام گرفت. ابراهیم، هاجر و فرزندش را در آن مکان به امان خدا سپرد و بازگشت.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در این مرحله، زنی تنها با کودکی ناتوان در محیطی دشوار بود، اما بر اساس روایت‌ها، به اراده الهی اعتماد کرد و در برابر شرایط سخت ایستادگی نشان داد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در این مرحله، زنی تنها با کودکی ناتوان در محیطی دشوار بود، اما بر اساس روایت‌ها، به اراده الهی اعتماد کرد و در برابر شرایط سخت ایستادگی نشان داد.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l32">خط ۳۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ابراهیم]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:اسماعیل]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مکه]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:زن در قرآن]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:زنان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== شجره‌نامه ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{شجره‌نامه ابراهیم}}</ins></div></td></tr> </table>

یاس ۳۱۳ https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1&diff=165987&oldid=prev 2026-01-14T13:05:14Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۴ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۰۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر همسر حضرت ابراهیم (ع) و مادر حضرت اسماعیل (ع) است. او در منابع اسلامی به‌عنوان زنی مؤمن و صبور شناخته می‌شود که نقش مهمی در تاریخ مکه و شکل‌گیری برخی شعائر اسلامی، از جمله سعی میان صفا و مروه و پدید آمدن چشمه زمزم، داشته است. زندگی هاجر در پیوند با هجرت به مکه، مادری اسماعیل و اعتماد به فرمان الهی روایت شده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>هاجر<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>همسر حضرت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابراهیم<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(ع) و مادر حضرت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسماعیل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(ع) است. او در منابع اسلامی به‌عنوان زنی مؤمن و صبور شناخته می‌شود که نقش مهمی در تاریخ مکه و شکل‌گیری برخی شعائر اسلامی، از جمله سعی میان صفا و مروه و پدید آمدن چشمه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زمزم|</ins>زمزم،<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>داشته است. زندگی هاجر در پیوند با هجرت به مکه، مادری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسماعیل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و اعتماد به فرمان الهی روایت شده است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== ازدواج با ابراهیم و تولد اسماعیل ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== ازدواج با ابراهیم و تولد اسماعیل ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بر پایه منابع روایی اسلامی، ساره همسر ابراهیم (ع) که صاحب فرزند نمی‌شد، کنیز خود هاجر را به همسری او درآورد. هاجر از ابراهیم باردار شد و فرزندی به دنیا آورد که اسماعیل نام گرفت. در تفاسیر اسلامی، بشارت الهی درباره تولد فرزندی بردبار و دانا برای ابراهیم، ناظر به تولد اسماعیل دانسته شده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بر پایه منابع روایی اسلامی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ساره<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>همسر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابراهیم<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(ع) که صاحب فرزند نمی‌شد، کنیز خود هاجر را به همسری او درآورد. هاجر از ابراهیم باردار شد و فرزندی به دنیا آورد که اسماعیل نام گرفت. در تفاسیر اسلامی، بشارت الهی درباره تولد فرزندی بردبار و دانا برای ابراهیم، ناظر به تولد اسماعیل دانسته شده است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از تولد اسماعیل، اختلاف و حسادت میان ساره و هاجر پدید آمد؛ وضعیتی که در نهایت زمینه‌ساز رخدادی مهم در زندگی هاجر شد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از تولد اسماعیل، اختلاف و حسادت میان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ساره<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و هاجر پدید آمد؛ وضعیتی که در نهایت زمینه‌ساز رخدادی مهم در زندگی هاجر شد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== هجرت به مکه ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== هجرت به مکه ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>طبق روایات اسلامی، ابراهیم (ع) به فرمان خدا مأمور شد هاجر و اسماعیل خردسال را از سرزمین شام به ناحیه‌ای خشک و بی‌آب منتقل کند. این سفر با راهنمایی جبرئیل انجام شد و مقصد آن سرزمینی بود که بعدها مکه نام گرفت. ابراهیم، هاجر و فرزندش را در آن مکان به امان خدا سپرد و بازگشت.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>طبق روایات اسلامی، ابراهیم (ع) به فرمان خدا مأمور شد هاجر و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسماعیل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>خردسال را از سرزمین شام به ناحیه‌ای خشک و بی‌آب منتقل کند. این سفر با راهنمایی جبرئیل انجام شد و مقصد آن سرزمینی بود که بعدها <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مکه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نام گرفت. ابراهیم، هاجر و فرزندش را در آن مکان به امان خدا سپرد و بازگشت.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در این مرحله، زنی تنها با کودکی ناتوان در محیطی دشوار بود، اما بر اساس روایت‌ها، به اراده الهی اعتماد کرد و در برابر شرایط سخت ایستادگی نشان داد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در این مرحله، زنی تنها با کودکی ناتوان در محیطی دشوار بود، اما بر اساس روایت‌ها، به اراده الهی اعتماد کرد و در برابر شرایط سخت ایستادگی نشان داد.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l14">خط ۱۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از پایان یافتن آذوقه، تشنگی اسماعیل شدت گرفت. هاجر برای یافتن آب، هفت بار مسیر میان دو تپه صفا و مروه را پیمود. این تلاش بی‌نتیجه ماند تا آنکه به خواست الهی، آب از زیر پای اسماعیل جوشید. این چشمه که بعدها «زمزم» نام گرفت، موجب نجات جان اسماعیل و آغاز حیات انسانی پایدار در مکه شد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از پایان یافتن آذوقه، تشنگی اسماعیل شدت گرفت. هاجر برای یافتن آب، هفت بار مسیر میان دو تپه صفا و مروه را پیمود. این تلاش بی‌نتیجه ماند تا آنکه به خواست الهی، آب از زیر پای اسماعیل جوشید. این چشمه که بعدها «زمزم» نام گرفت، موجب نجات جان اسماعیل و آغاز حیات انسانی پایدار در مکه شد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>واقعه سعی هاجر میان صفا و مروه، بعدها در قالب یکی از مناسک اصلی حج و عمره تثبیت شد و جایگاهی آیینی یافت.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>واقعه سعی هاجر میان صفا و مروه، بعدها در قالب یکی از مناسک اصلی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>حج<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و عمره تثبیت شد و جایگاهی آیینی یافت.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نقش هاجر در شکل‌گیری <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکهمن </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نقش هاجر در شکل‌گیری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکه </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پدید آمدن آب زمزم، امکان سکونت در مکه را فراهم ساخت. قبیله جرهم که از این ناحیه عبور می‌کردند، با اجازه هاجر در کنار این چشمه اقامت گزیدند. بدین ترتیب، هاجر نقشی اساسی در شکل‌گیری نخستین اجتماع انسانی در مکه ایفا کرد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پدید آمدن آب زمزم، امکان سکونت در مکه را فراهم ساخت. قبیله جرهم که از این ناحیه عبور می‌کردند، با اجازه هاجر در کنار این چشمه اقامت گزیدند. بدین ترتیب، هاجر نقشی اساسی در شکل‌گیری نخستین اجتماع انسانی در مکه ایفا کرد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l22">خط ۲۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== هاجر در روایت قربانی اسماعیل ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== هاجر در روایت قربانی اسماعیل ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در برخی روایت‌های تفصیلی درباره ماجرای قربانی شدن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعیل، </del>از هاجر نیز یاد شده است. در این روایت‌ها آمده است که ابلیس کوشید هاجر را از فرمان الهی بازدارد، اما او بر ایمان خود پای فشرد و از وسوسه روی گرداند. این گزارش‌ها، هاجر را زنی معرفی می‌کنند که در عین دلبستگی مادری، تسلیم اراده الهی بود.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در برخی روایت‌های تفصیلی درباره ماجرای قربانی شدن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اسماعیل]]، </ins>از هاجر نیز یاد شده است. در این روایت‌ها آمده است که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابلیس<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>کوشید هاجر را از فرمان الهی بازدارد، اما او بر ایمان خود پای فشرد و از وسوسه روی گرداند. این گزارش‌ها، هاجر را زنی معرفی می‌کنند که در عین دلبستگی مادری، تسلیم اراده الهی بود.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== وفات و محل دفن ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== وفات و محل دفن ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بر اساس منابع روایی، هاجر در حدود بیست‌سالگی اسماعیل درگذشت. محل دفن او را در کنار کعبه و در محدوده حجر اسماعیل دانسته‌اند. این نسبت مکانی، در سنت اسلامی نشانه‌ای از جایگاه ویژه هاجر تلقی شده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بر اساس منابع روایی، هاجر در حدود بیست‌سالگی اسماعیل درگذشت. محل دفن او را در کنار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کعبه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و در محدوده حجر اسماعیل دانسته‌اند. این نسبت مکانی، در سنت اسلامی نشانه‌ای از جایگاه ویژه هاجر تلقی شده است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه هاجر در فرهنگ و سنت اسلامی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه هاجر در فرهنگ و سنت اسلامی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در فرهنگ اسلامی نماد ایمان، صبر و کنش‌گری در شرایط دشوار به‌شمار می‌آید. نقش او نه‌تنها در تاریخ پیامبران، بلکه در شکل‌گیری شعائر عبادی مسلمانان، به‌ویژه مناسک <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حج، </del>حضوری ماندگار دارد. از این رو، شخصیت هاجر فراتر از یک چهره تاریخی، به الگویی دینی و فرهنگی تبدیل شده است.&lt;ref&gt;{{یادکرد کتاب|عنوان=دانشنامه بزرگ اسلامی|پیوند=https://ar.lib.eshia.ir/23022/8/3463/%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1|جلد=8|صفحه=3463}}&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در فرهنگ اسلامی نماد ایمان، صبر و کنش‌گری در شرایط دشوار به‌شمار می‌آید. نقش او نه‌تنها در تاریخ پیامبران، بلکه در شکل‌گیری شعائر عبادی مسلمانان، به‌ویژه مناسک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[حج]]، </ins>حضوری ماندگار دارد. از این رو، شخصیت هاجر فراتر از یک چهره تاریخی، به الگویی دینی و فرهنگی تبدیل شده است.&lt;ref&gt;{{یادکرد کتاب|عنوان=دانشنامه بزرگ اسلامی|پیوند=https://ar.lib.eshia.ir/23022/8/3463/%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1|جلد=8|صفحه=3463}}&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> </table>

یاس ۳۱۳ https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1&diff=163423&oldid=prev 2026-01-06T15:55:01Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۵۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l28">خط ۲۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه هاجر در فرهنگ و سنت اسلامی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه هاجر در فرهنگ و سنت اسلامی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در فرهنگ اسلامی نماد ایمان، صبر و کنش‌گری در شرایط دشوار به‌شمار می‌آید. نقش او نه‌تنها در تاریخ پیامبران، بلکه در شکل‌گیری شعائر عبادی مسلمانان، به‌ویژه مناسک حج، حضوری ماندگار دارد. از این رو، شخصیت هاجر فراتر از یک چهره تاریخی، به الگویی دینی و فرهنگی تبدیل شده است.&lt;ref&gt;{{یادکرد کتاب|عنوان=دانشنامه بزرگ اسلامی|جلد=8|صفحه=3463}}&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در فرهنگ اسلامی نماد ایمان، صبر و کنش‌گری در شرایط دشوار به‌شمار می‌آید. نقش او نه‌تنها در تاریخ پیامبران، بلکه در شکل‌گیری شعائر عبادی مسلمانان، به‌ویژه مناسک حج، حضوری ماندگار دارد. از این رو، شخصیت هاجر فراتر از یک چهره تاریخی، به الگویی دینی و فرهنگی تبدیل شده است.&lt;ref&gt;{{یادکرد کتاب|عنوان=دانشنامه بزرگ اسلامی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|پیوند=https://ar.lib.eshia.ir/23022/8/3463/%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1</ins>|جلد=8|صفحه=3463}}&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> </table>

یاس ۳۱۳ https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1&diff=163422&oldid=prev 2026-01-06T15:52:47Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۵۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l16">خط ۱۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۶:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>واقعه سعی هاجر میان صفا و مروه، بعدها در قالب یکی از مناسک اصلی حج و عمره تثبیت شد و جایگاهی آیینی یافت.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>واقعه سعی هاجر میان صفا و مروه، بعدها در قالب یکی از مناسک اصلی حج و عمره تثبیت شد و جایگاهی آیینی یافت.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نقش هاجر در شکل‌گیری <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکه </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نقش هاجر در شکل‌گیری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکهمن </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پدید آمدن آب زمزم، امکان سکونت در مکه را فراهم ساخت. قبیله جرهم که از این ناحیه عبور می‌کردند، با اجازه هاجر در کنار این چشمه اقامت گزیدند. بدین ترتیب، هاجر نقشی اساسی در شکل‌گیری نخستین اجتماع انسانی در مکه ایفا کرد.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پدید آمدن آب زمزم، امکان سکونت در مکه را فراهم ساخت. قبیله جرهم که از این ناحیه عبور می‌کردند، با اجازه هاجر در کنار این چشمه اقامت گزیدند. بدین ترتیب، هاجر نقشی اساسی در شکل‌گیری نخستین اجتماع انسانی در مکه ایفا کرد.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l28">خط ۲۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه هاجر در فرهنگ و سنت اسلامی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه هاجر در فرهنگ و سنت اسلامی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در فرهنگ اسلامی نماد ایمان، صبر و کنش‌گری در شرایط دشوار به‌شمار می‌آید. نقش او نه‌تنها در تاریخ پیامبران، بلکه در شکل‌گیری شعائر عبادی مسلمانان، به‌ویژه مناسک حج، حضوری ماندگار دارد. از این رو، شخصیت هاجر فراتر از یک چهره تاریخی، به الگویی دینی و فرهنگی تبدیل شده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هاجر در فرهنگ اسلامی نماد ایمان، صبر و کنش‌گری در شرایط دشوار به‌شمار می‌آید. نقش او نه‌تنها در تاریخ پیامبران، بلکه در شکل‌گیری شعائر عبادی مسلمانان، به‌ویژه مناسک حج، حضوری ماندگار دارد. از این رو، شخصیت هاجر فراتر از یک چهره تاریخی، به الگویی دینی و فرهنگی تبدیل شده است.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;{{یادکرد کتاب|عنوان=دانشنامه بزرگ اسلامی|جلد=8|صفحه=3463}}&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منابع ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> </table>

یاس ۳۱۳ https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1&diff=163421&oldid=prev 2026-01-06T15:31:01Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «هاجر همسر حضرت ابراهیم (ع) و مادر حضرت اسماعیل (ع) است. او در منابع اسلامی به‌عنوان زنی مؤمن و صبور شناخته می‌شود که نقش مهمی در تاریخ مکه و شکل‌گیری برخی شعائر اسلامی، از جمله سعی میان صفا و مروه و پدید آمدن چشمه زمزم، داشته است. زندگی هاجر در پ...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>هاجر همسر حضرت ابراهیم (ع) و مادر حضرت اسماعیل (ع) است. او در منابع اسلامی به‌عنوان زنی مؤمن و صبور شناخته می‌شود که نقش مهمی در تاریخ مکه و شکل‌گیری برخی شعائر اسلامی، از جمله سعی میان صفا و مروه و پدید آمدن چشمه زمزم، داشته است. زندگی هاجر در پیوند با هجرت به مکه، مادری اسماعیل و اعتماد به فرمان الهی روایت شده است.<br /> <br /> == ازدواج با ابراهیم و تولد اسماعیل ==<br /> بر پایه منابع روایی اسلامی، ساره همسر ابراهیم (ع) که صاحب فرزند نمی‌شد، کنیز خود هاجر را به همسری او درآورد. هاجر از ابراهیم باردار شد و فرزندی به دنیا آورد که اسماعیل نام گرفت. در تفاسیر اسلامی، بشارت الهی درباره تولد فرزندی بردبار و دانا برای ابراهیم، ناظر به تولد اسماعیل دانسته شده است.<br /> <br /> پس از تولد اسماعیل، اختلاف و حسادت میان ساره و هاجر پدید آمد؛ وضعیتی که در نهایت زمینه‌ساز رخدادی مهم در زندگی هاجر شد.<br /> <br /> == هجرت به مکه ==<br /> طبق روایات اسلامی، ابراهیم (ع) به فرمان خدا مأمور شد هاجر و اسماعیل خردسال را از سرزمین شام به ناحیه‌ای خشک و بی‌آب منتقل کند. این سفر با راهنمایی جبرئیل انجام شد و مقصد آن سرزمینی بود که بعدها مکه نام گرفت. ابراهیم، هاجر و فرزندش را در آن مکان به امان خدا سپرد و بازگشت.<br /> <br /> هاجر در این مرحله، زنی تنها با کودکی ناتوان در محیطی دشوار بود، اما بر اساس روایت‌ها، به اراده الهی اعتماد کرد و در برابر شرایط سخت ایستادگی نشان داد.<br /> <br /> == هاجر و ماجرای زمزم ==<br /> پس از پایان یافتن آذوقه، تشنگی اسماعیل شدت گرفت. هاجر برای یافتن آب، هفت بار مسیر میان دو تپه صفا و مروه را پیمود. این تلاش بی‌نتیجه ماند تا آنکه به خواست الهی، آب از زیر پای اسماعیل جوشید. این چشمه که بعدها «زمزم» نام گرفت، موجب نجات جان اسماعیل و آغاز حیات انسانی پایدار در مکه شد.<br /> <br /> واقعه سعی هاجر میان صفا و مروه، بعدها در قالب یکی از مناسک اصلی حج و عمره تثبیت شد و جایگاهی آیینی یافت.<br /> <br /> == نقش هاجر در شکل‌گیری مکه ==<br /> پدید آمدن آب زمزم، امکان سکونت در مکه را فراهم ساخت. قبیله جرهم که از این ناحیه عبور می‌کردند، با اجازه هاجر در کنار این چشمه اقامت گزیدند. بدین ترتیب، هاجر نقشی اساسی در شکل‌گیری نخستین اجتماع انسانی در مکه ایفا کرد.<br /> <br /> اسماعیل در میان جرهمیان پرورش یافت و زبان عربی را آموخت. این پیوند، در منابع تاریخی به‌عنوان آغاز «استعراب» اسماعیل و پیوند او با تبار عربی گزارش شده است.<br /> <br /> == هاجر در روایت قربانی اسماعیل ==<br /> در برخی روایت‌های تفصیلی درباره ماجرای قربانی شدن اسماعیل، از هاجر نیز یاد شده است. در این روایت‌ها آمده است که ابلیس کوشید هاجر را از فرمان الهی بازدارد، اما او بر ایمان خود پای فشرد و از وسوسه روی گرداند. این گزارش‌ها، هاجر را زنی معرفی می‌کنند که در عین دلبستگی مادری، تسلیم اراده الهی بود.<br /> <br /> == وفات و محل دفن ==<br /> بر اساس منابع روایی، هاجر در حدود بیست‌سالگی اسماعیل درگذشت. محل دفن او را در کنار کعبه و در محدوده حجر اسماعیل دانسته‌اند. این نسبت مکانی، در سنت اسلامی نشانه‌ای از جایگاه ویژه هاجر تلقی شده است.<br /> <br /> == جایگاه هاجر در فرهنگ و سنت اسلامی ==<br /> هاجر در فرهنگ اسلامی نماد ایمان، صبر و کنش‌گری در شرایط دشوار به‌شمار می‌آید. نقش او نه‌تنها در تاریخ پیامبران، بلکه در شکل‌گیری شعائر عبادی مسلمانان، به‌ویژه مناسک حج، حضوری ماندگار دارد. از این رو، شخصیت هاجر فراتر از یک چهره تاریخی، به الگویی دینی و فرهنگی تبدیل شده است.</div>

یاس ۳۱۳