https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%ABولایت فقیه در احادیث - تاریخچهٔ نسخهها2026-08-29T19:12:24Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AB&diff=174142&oldid=prevShahroudi: + رده:ولایت فقیه (هاتکت)2026-04-22T15:37:06Z<p>+ <a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87" title="رده:ولایت فقیه">رده:ولایت فقیه</a> (<a href="/fa/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84:%D9%87%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%AA" title="اسلامیکال:هاتکت">هاتکت</a>)</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۳۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l43">خط ۴۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گروهی از پژوهشگران معاصر ،روایات را بیشتر ناظر به وظایف اجتماعی-دینی فقیه میدانند نه یک نظریه حکومتی صریح.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=Fayyad |نام۱=Hassan |عنوان=Shi'i Jurisprudence and Authority |تاریخ=2011 |مکان=Beirut |صفحه=79}}</ref></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گروهی از پژوهشگران معاصر ،روایات را بیشتر ناظر به وظایف اجتماعی-دینی فقیه میدانند نه یک نظریه حکومتی صریح.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=Fayyad |نام۱=Hassan |عنوان=Shi'i Jurisprudence and Authority |تاریخ=2011 |مکان=Beirut |صفحه=79}}</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ولایت فقیه]]</ins></div></td></tr>
</table>Shahroudihttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AB&diff=174139&oldid=prevShahroudi: Shahroudi صفحهٔ ولایت فقیه را به ولایت فقیه در احادیث منتقل کرد2026-04-22T15:36:29Z<p>Shahroudi صفحهٔ <a href="/w/index.php?title=%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87&action=edit&redlink=1" class="new" title="ولایت فقیه (صفحه وجود ندارد)">ولایت فقیه</a> را به <a href="/fa/%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AB" title="ولایت فقیه در احادیث">ولایت فقیه در احادیث</a> منتقل کرد</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۳۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div>
</td></tr></table>Shahroudihttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AB&diff=174137&oldid=prevShahroudi: Shahroudi صفحهٔ احادیث ولایت فقیه را به ولایت فقیه منتقل کرد2026-04-22T15:35:45Z<p>Shahroudi صفحهٔ <a href="/fa/%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AB_%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87" class="mw-redirect" title="احادیث ولایت فقیه">احادیث ولایت فقیه</a> را به <a href="/w/index.php?title=%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87&action=edit&redlink=1" class="new" title="ولایت فقیه (صفحه وجود ندارد)">ولایت فقیه</a> منتقل کرد</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۳۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div>
</td></tr></table>Shahroudihttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA_%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AB&diff=170410&oldid=prevAlvand1546: اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح نویسههای عربی، اصلاح املا2026-03-26T05:34:00Z<p>اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح نویسههای عربی، اصلاح املا</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''احادیث ولایت فقیه''' عنوانی است که در پژوهشهای حدیثی و فقهی برای اشاره به مجموعه ای از روایاتی به کار میرود که دربارهٔ جایگاه علمی،قضایی،دینی یا اجتماعی فقیهان '''عصر غیبت''' سخن میگوید.این روایات عمدتاً در [[منابع حدیثی شیعه]] یافت میشوند و مبنای نظریههای گوناگون دربارهٔ نقش فقیه در [[رهبری دینی]] یا مدیریت امور جامعه قرار گرفتهاند.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=طباطبایی |نام۱=سید محمود |عنوان=فقه سیاسی شیعه |تاریخ=1390 |ناشر=پژوهشگاه حوزه |مکان=قم |صفحه=41}}</ref><br />
<br><br />
== مفهوم شناسی ==<br />
اصطلاح '''«ولایت فقیه»''' اصطلاحی فقهی-کلامی است که پس از [[دوره حدیث]] پدید آمده است.از این رو آنچه در منابع روایی دیده میشود،بیشتر ناظر به:'''وظایف شرعی''' و '''اجتماعی فقیه'''،'''مرجعیت علمی''' و '''جایگاه او در قضاوت''' و '''افتاء''' و'''سامان دهی امور دینی''' است و تفسیرهای جدید از این احادیث در چارپوب نظریههای معاصر انجام میشود.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=Fayyad |نام۱=Hassan |عنوان=Shi'i Jurisprudence and Authority |تاریخ=2011 |مکان=beirut |صفحه=77}}</ref><br />
ولایت فقیه متشکل از دو کلمه است [[ولایت]] به مفهوم سرپرستی و اداره و [[فقیه]] به مفهوم «دین شناس». پس ولایت فقیه یعنی اداره کردن و سرپرستی دین شناسان در جامعه است.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=مظفری |نام۱=آیت |عنوان=اندیشه سیاسی مقام معظم رهبری |تاریخ=1390 |ناشر=زمزم هدایت |مکان=قم |صفحه=93}}</ref><br />
<br><br />
در اصطلاح «[[زعیم]] و ولی فقیه» کسی است که عالم به سیاستهای دینی و برقرار کننده عدالت اجتماعی در میان مردم باشد. طبق اخبار، او دژ اسلام و وارث پیامبران و جانشین پیامبر خدا و همچون پیامبران بنیاسرائیل بوده، بهترین خلق خدا بعد از امامان است. مجاری امور و احکام و دستورها، به دست او بوده و حاکم بر زمامداران است.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=جمعی از نویسندگان |عنوان=دانشنامه مهدویت و امام زمان عجل الله تعالی فرجه |ناشر=پایگاه تخصصی عاشورا |صفحه=733}}</ref> <br><br />
<br />
هرچند موضوع ولایت فقیه ریشهٔ کلامی دارد؛ ولی جنبهٔ فقهی آن سبب شده است فقیهان از روز نخست، در ابواب گوناگون فقهی از آن بحث کنند و موضوع ولایت فقیه را در هریک از مسایل مربوط روشن سازند. در باب [[جهاد]] و [[تقسیم غنایم]]، [[خمس]]، گرفتن و توزیع [[زکات]]، [[سرپرستی انفال]]، نیز اموال غایبان و قاصران، باب [[امر به معروف و نهی از منکر]]، باب [[حدود]] و [[قصاص]] و [[تعزیرات]] و مطلق اجرای احکام انتظامی اسلام، فقها از مسألهٔ ولایت فقیه و گسترهٔ آن بحث کردهاند.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=معرفت |نام۱=محمدهادی |عنوان=ولایت فقیه |تاریخ=1377 |ناشر=موسسه فرهنگی تمهید |مکان=قم |صفحه=مقدمه}}</ref> <ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=سلیمیان |نام۱=خدامراد |عنوان=فرهنگ نامه مهدویت |تاریخ=1383 |ناشر=بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج) |مکان=قم |صفحه=476}}</ref><br><br />
<br />
احادیث ولایت فقیه به معنای روایاتی است که مسألهٔ ولایت فقیه را اثبات میکنند.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=واعظی |نام۱=احمد |عنوان=حکومت اسلامی(درسنامه اندیشه سیاسی اسلام) |تاریخ=1386 |ناشر=مرکز مدیریت حوزه علمیه قم |مکان=قم |صفحه=145}}</ref><br />
==منابع روایی اصلی ==<br />
مهمترین روایاتی که در بحث '''ولایت فقیه''' مورد استناد قرار میگیرند،عبارتند از:<br />
=== [[مقبوله عمر بن حنظله]] ===<br />
این روایت بر مراجعهٔ شیعیان به فقیه جامعالشرایط برای حلّ اختلافات تأکید دارد،منبع اصلی نقل این روایت کتاب الکافی است <ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=کلینی |نام۱=محمد بن یعقوب |عنوان=الکافی ج1 |تاریخ=1407 |ناشر=دارالکتب اسلامیه |مکان=تهران |صفحه=67}}</ref>،[[عمر بن حنظله]]، خود یکی از راویان مشهور شیعه است و راویان مشهور مانند [[زراره]]، [[هشام بن سالم]]، [[عبد اللّه بن بکیر]] و [[عبد اللّه بن مسکان]] و [[صفوان بن یحیی]] از وی روایت کردهاند.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=واعظی |نام۱=احمد |عنوان=حکومت اسلامی (درسنامه اندیشه سیاسی اسلام) |تاریخ=1386 |ناشر=مرکز مدیریت حوزه علمیه قم |مکان=قم |صفحه=153}}</ref><br />
بنابر گفتهٔ برخی پژوهشگران مقبوله عمر بن حنظله، یکی از اصلیترین روایات اثبات کننده ولایت فقیه است.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=واعظی |نام۱=احمد |عنوان=حکومت اسلامی(درسنامهٔ اندیشه سیاسی اسلام) |تاریخ=1386 |ناشر=مرکز مدیریت حوزه علمیه قم |مکان=قم |صفحه=160}}</ref><br />
=== [[مشهوره ابوخدیجه]] ===<br />
یکی دیگر از روایاتی که در این زمینه وجود دارد و توصیه شده است تا شیعیان در منازعات خود به «رجل منک ممن قد علم حلالنا و حرامنا» <ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=عاملی |نام۱=شیخ حر |عنوان=وسائل الشیعه ج18 |ناشر=مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث |مکان=قم |صفحه=100}}</ref>رجوع کنند روایتی است از [[سالم بن مکرم]] ملقب به [[ابی خدیجه]] نقل شده است.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=سبحانی |نام۱=جعفر |عنوان=رساله اجتهاد وتقلید |تاریخ=1433 |ناشر=موسسه امام صادق ع |مکان=قم |صفحه=34}}</ref><br />
=== [[صحیحه ابوخدیجه]] ===<br />
[[سالم بن مکرم]] روایت دیگری را در منابع حدیثی شیعه نقل کرده است که از جهت حدیث شناسی روایت صحیح میباشد و در زمینهٔ اثبات ولایت فقیه مورد استفاده قرار میگیرد.[[شیخ صدوق]] این روایت را در کتاب [[من لا یحضره الفقیه]] با سند خود نقل میکند.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=عاملی |نام۱=شیخ حر |عنوان=وسائل الشیعه ج18 |تاریخ=بی تا |ناشر=موسسه آل البیت علیهم السلام |مکان=قم |صفحه=106}}</ref><br />
=== [[توقیع اسحاق بن یعقوب]] ===<br />
یکی از توقیعاتی که در میان فقهای متأخّر به دلیل وجود چند حکم شرعی در آن،شهرت دارد، توقیعی است که [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]]، آن را هر یک به سند خود از [[محمّد بن یعقوب کلینی]]، صاحب کتاب [[الکافی]]، نقل کردهاند و نوشتهاند که او، آن را از [[اسحاق بن یعقوب]]، روایت کرده و متن آن را پاسخهای امام دوازدهم شیعیان به پرسشهای وی از طریق نایب دوم، جناب [[محمّد بن عثمان عَمری]] است.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=محمدی ری شهری |نام۱=محمد |عنوان=دانشنامه امام مهدی بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ ج4 |تاریخ=1393 |ناشر=موسسه علمی فرهنگی دار الحدیث |مکان=قم |صفحه=315}}</ref><br />
در این توقیع امام مهدی ع وظیفهٔ رجوع به «رواه حدیثنا»(راویان احادیث ما) را در عصر غیبت مطرح میکند.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=طوسی |نام۱=محمد بن حسن |عنوان=کتاب الغیبه |تاریخ=1411 |ناشر=دار المعارف الإسلامیة |مکان=قم |صفحه=177}}</ref><br />
=== روایات «حاکم» ،«فقیه» و«راوی حدیث» ===<br />
در ابواب مختلف حدیثی ،روایاتی درمورد حجیت قول فقیه،وظایف او در فتوا وقضا،و نقش او در ادارهٔ امور شرعی نقل شدهاند.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=نعمانی |نام۱=محمد بن ابراهیم |عنوان=الغیبه |تاریخ=1397 |ناشر=نشر صدوق |مکان=تهران |صفحه=162}}</ref><br />
==محورهای محتوایی ==<br />
روایاتی که به ولایت فقیه مرتبط دانسته شدهاند معمولاً به چند دسته تقسیم میشوند:<br />
===مرجعیت علمی===<br />
پاره ای از روایات مربوط به ولایت فقیه به انتقال دانش دینی و بیان احکام پرداختهاند.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=میر باقری |نام۱=سید محمدمهدی |عنوان=درآمدی بر رویکردهای فقه حکومتی |تاریخ=1398 |ناشر=انتشارات تمدن نوین اسلامی |مکان=قم |صفحه=89}}</ref><br />
=== قضاوت و حل خصومت ===<br />
تعیین فقیه به عنوان داور یا قاضی<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=کلینی |نام۱=محمد بن یعقوب |عنوان=الکافی ج1 |تاریخ=1407 |ناشر=دارالاسلامیه |مکان=تهران |صفحه=68}}</ref><br />
=== نیابت عامه در امور شرعی ===<br />
رسیدگی به نیازهای دینی مردم،اجرای حدود یا حفظ نظم شرعی در شرایط خاص.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=طوسی |نام۱=محمد بن حسن |عنوان=الغیبه |تاریخ=1411 |ناشر=صدوق |مکان=تهران |صفحه=210}}</ref><br />
=== حجیت فتوای فقیه ===<br />
رجوع مکلفان به اهل علم<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=مظفر |نام۱=محمدرضا |عنوان=اصول الفقه |تاریخ=1379 |ناشر=دارالکتب الاسلامیه |مکان=قم |صفحه=101}}</ref><br />
==تحلیلهای فقیهان ==<br />
برداشتها و تجلیلهایی که دانشمندان واندیشوران شیعی از این احادیث ارائه دادهاند متفاوت بوده است :<br />
=== نظریه نیابت محدود ===<br />
بسیاری از فقهای قدیم ،ولایت فقیه را محدود به فتوا،قضاوت و [[امور حسبیه]] میدانستند.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=خوئی |نام۱=سید ابوالقاسم |عنوان=مصباح الفقاهه ج1 |تاریخ=1413 |ناشر=موسسه فیض رهبر |مکان=قم |صفحه=45}}</ref><br />
=== نظریه ولایت مطلقه فقیه ===<br />
شماری از فقیهان متاخر،این روایت را دال بر اختیارات گستردهتر میدانند.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=خمینی |نام۱=سید روحالله |عنوان=البیع ج2 |تاریخ=1374 |ناشر=موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی ره |مکان=تهران |صفحه=36}}</ref><br />
=== نظریه ولایت کارکردی ===<br />
گروهی از پژوهشگران معاصر ،روایات را بیشتر ناظر به وظایف اجتماعی-دینی فقیه میدانند نه یک نظریه حکومتی صریح.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=Fayyad |نام۱=Hassan |عنوان=Shi'i Jurisprudence and Authority |تاریخ=2011 |مکان=Beirut |صفحه=79}}</ref><br />
== منابع ==</div>Alvand1546