https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D8%A8_%DA%86%D9%84%D8%A8%DB%8Cکاتب چلبی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-06T15:16:10Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D8%A8_%DA%86%D9%84%D8%A8%DB%8C&diff=162202&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2025-12-08T05:17:30Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه زندگینامه<br />
| اندازه جعبه =<br />
| عنوان = کاتب چلبی<br />
| عنوان ۲ = مصطفی<br />
| نام =<br />
| تصویر =<br />
| اندازه تصویر =<br />
| عنوان تصویر =<br />
| زادروز = [[ذیقعده]] [[۱۰۱۷ (قمری)]]{{-}}[[فوریه]] [[۱۶۰۹ (میلادی)]]<br />
| زادگاه = [[قسطنطنیه]]<br />
| تاریخ مرگ = [[۱۷ ذیحجه]] [[۱۰۶۷ (قمری)]]{{-}}[[۱۶۵۷ (میلادی)]]<br />
| مکان مرگ =<br />
| علت مرگ =<br />
| پیداشدن جسد =<br />
| آرامگاه =<br />
| بناهای یادبود =<br />
| محل زندگی =<br />
| ملیت = ترک<br />
| نامهای دیگر =<br />
| نژاد =<br />
| تابعیت = امپراتوری عثمانی<br />
| پیشه = تاریخنگار و جغرافیدان<br />
| سالهای فعالیت =<br />
| کارفرما =<br />
| نهاد =<br />
| نماینده =<br />
| شناختهشده برای =<br />
| نقشهای برجسته =<br />
| سبک =<br />
| تأثیرگذاران =<br />
| تأثیرپذیرفتگان =<br />
| شهر خانگی =<br />
| لقب = '''حاجی خلیفه'''<br />
| دوره =<br />
| پس از =<br />
| پیش از =<br />
| حزب =<br />
| جنبش =<br />
| مخالفان =<br />
| هیئت =<br />
| دین = اسلام<br />
| مذهب = سنی<br />
| منصب =<br />
| مکتب =<br />
| آثار = ''کشف الظنون''{{-}} ''تقویم التواریخ''{{-}}''[[جهاننما (کتاب)|جهاننما]]''<br />
| همسر =<br />
| شریک زندگی =<br />
| فرزندان =<br />
| والدین = عبدالله<br />
| خویشاوندان سرشناس =<br />
| گفتاورد =<br />
| پانویس =<br />
}}<br />
<br />
'''حاجی خلیفه'''، با نام اصلی '''مصطفی بن عبدالله چلبی'''، و معروف به '''کاتب چلبی''' مورخ ترک [[مستعرب]] سده یازدهم و کاتب برجسته، در [[قسطنطنیه]] متولد شد. او علاوه بر شرکت در جنگها و نظارت بر دیوان محاسبات، آثار مهمی در [[تاریخ]]، [[جغرافیا]] و علوم مختلف تألیف کرد که از جمله آنها میتوان به فذلکه، جامع المتون، کشف الظنون و جهاننما اشاره کرد. این آثار شامل ترجمهها، تفسیرها و جمعآوری اطلاعات تاریخی و جغرافیایی بود و برخی از آنها به ترکی، فارسی و عربی نوشته شدهاند. حاجی خلیفه تا سال ۱۰۶۷ ه.ق زندگی کرد و آثارش در دورههای بعدی به چاپ رسید.<br />
<br />
== زندگی ==<br />
حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله چلبی، مشهور به حاجی خلیفه، مورخ برجسته ترک مستعرب سده یازدهم است که در ماه ذیقعده سال ۱۰۱۷ ه.ق در قسطنطنیه متولد شد. در ۱۴ سالگی به خدمت سلاحداری پدر خود مشغول شد و پس از آن در دیوان محاسبات آناطولی وارد شد و نظارت خراج را در بلاد روم عهدهدار شد. وی از سال ۱۰۳۳ تا ۱۰۴۵ ه.ق با سپاهیان ترک در سرحدات [[آناطولی]] حضور داشت و در چندین محاصره و جنگ مهم، از جمله محاصره [[بغداد]] و جنگهای [[اباظه پاشا]] شرکت کرد.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حاجی خلیفه}}</ref><br />
<br />
پس از درگذشت پدرش در سال ۱۰۳۵ ه. ق، حاجی خلیفه سمت نظارت دیوان سپاهیان سوار را به عهده گرفت و بار دیگر در جنگهای همدان و [[محاصره بغداد]] مشارکت داشت. او در زمستان سال ۱۰۴۳ ه.ق به زیارت [[کعبه]] رفت و از کتابخانههای بزرگ دیدن کرد. در سال ۱۰۵۵ ه.ق در [[جنگ اقریطش]] شرکت کرد و پس از سه سال با کمک طرفدارانش به منصب و لقب خلیفه منصوب شد و از آن زمان به حاجی خلیفه مشهور گردید. حاجی خلیفه تا زمان [[ابراهیم پاشاداماد]] زنده بود و در حدود پنجاه سالگی، در ۱۷ ذیحجه سال ۱۰۶۷ ه.ق درگذشت.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حاجی خلیفه}}</ref><br />
<br />
== آثار ==<br />
آثار او شامل فذلکه، حاشیه بر تفسیر بیضاوی، شرح محمدیه، جامع المتون، تقویم التواریخ، جهاننما، سُلَّم الوصول، تحفهٔ الاخیار، کشف الظنون، لوامع النور، ترجمهها و مجموعههای تاریخی و ادبی متنوع است. این آثار به ترتیب تاریخ تألیف شامل ترکیب تاریخ، جغرافیا، علوم و ترجمههای متون فارسی و عربی بود و برخی از آنها پس از مرگ او در استانبول و سایر مراکز به چاپ رسید.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حاجی خلیفه}}</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۱|اندازه=ریز}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|مقاله=حاجی خلیفه|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}}<br />
<br />
{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=خیر|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی}}<br />
<br />
{{تاریخنگاران عثمانی}}<br />
{{ادبیات ترکیه}}<br />
<br />
{{ترتیبپیشفرض:کاتب}}<br />
[[رده:اسلامشناسان مسلمان سده ۱۷ (میلادی)]]<br />
[[رده:افراد جنگهای ایران و عثمانی اهل عثمانی]]<br />
[[رده:اقتصاددانان اهل ترکیه]]<br />
[[رده:ترکهای عثمانی]]<br />
[[رده:جستارنویسان اهل ترکیه]]<br />
[[رده:جغرافیدانان اهل عثمانی]]<br />
[[رده:حنفیها]]<br />
[[رده:درگذشتگان ۱۰۶۷ (قمری)]]<br />
[[رده:درگذشتگان ۱۶۵۷ (میلادی)]]<br />
[[رده:رویدادنامهنویسان]]<br />
[[رده:زادگان ۱۶۰۹ (میلادی)]]<br />
[[رده:زندگینامهنویسان سده ۱۷ (میلادی)]]<br />
[[رده:کتابشناسان]]<br />
[[رده:ماتریدیه]]<br />
[[رده:نویسندگان اهل استانبول]]</div>Shahroudi