کتاب‌شناسی فاطمه زهرا - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: + رده:میراث بر پایه فرد (هات‌کت)

2024-07-21T10:09:44Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۰۹
خط ۸۳:		خط ۸۳:
	[[رده:کتاب‌شناسی شیعه]]		[[رده:کتاب‌شناسی شیعه]]
	[[رده:کتاب‌شناسی اهل سنت]]		[[رده:کتاب‌شناسی اهل سنت]]
			[[رده:میراث بر پایه فرد]]

Shahroudi: /* منابع */

2023-04-25T23:19:21Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۳:۱۹
خط ۵۶:		خط ۵۶:
	* {{یادکرد دانشنامه \| نام خانوادگی = بهرامیان \| نام = علی \| پیوند نویسنده = علی بهرامیان \| مقاله = انساب الاشراف \| دانشنامه = [[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] \| جلد = ۱۰ \| عنوان جلد = البیری–بابا طاهر \| سال = ۱۳۸۰ \| ناشر = [[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] \| مکان = تهران \| شابک = 964-7025-05-X}}		* {{یادکرد دانشنامه \| نام خانوادگی = بهرامیان \| نام = علی \| پیوند نویسنده = علی بهرامیان \| مقاله = انساب الاشراف \| دانشنامه = [[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] \| جلد = ۱۰ \| عنوان جلد = البیری–بابا طاهر \| سال = ۱۳۸۰ \| ناشر = [[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] \| مکان = تهران \| شابک = 964-7025-05-X}}
	* {{یادکرد دانشنامه \| نام خانوادگی = پاکتچی \| نام = احمد \| پیوند نویسنده= احمد پاکتچی \| مقاله = ابن شهرآشوب \| دانشنامه = [[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] \| جلد = ۴ \| عنوان جلد = ابن سینا–ابن مسیر \| سال = ۱۳۷۰ \| ناشر = [[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] \| مکان = تهران \| شابک = 964-7025-39-4}}		* {{یادکرد دانشنامه \| نام خانوادگی = پاکتچی \| نام = احمد \| پیوند نویسنده= احمد پاکتچی \| مقاله = ابن شهرآشوب \| دانشنامه = [[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] \| جلد = ۴ \| عنوان جلد = ابن سینا–ابن مسیر \| سال = ۱۳۷۰ \| ناشر = [[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] \| مکان = تهران \| شابک = 964-7025-39-4}}
			* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی=تحریریه\|نام=\|عنوان=کتابشناسی بیست ساله حضرت زهرا (س)\|ژورنال=گلستان قرآن\|مکان=تهران\|شماره=۲۳\|تاریخ=۱۳۷۹\|صفحه=۴۰–۳۲\|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/56194\|دسترسی پیوند=آبونمان\|توسط=[[نورمگز]]}}
	* {{یادکرد کتاب \| نام خانوادگی = جعفریان \| نام = رسول \| پیوند نویسنده = رسول جعفریان \| عنوان = تاریخ سیاسی اسلام \| ref = تاریخ ۱ \| جلد = ۱ \| عنوان جلد = سیرهٔ رسول خدا \| سال = ۱۳۸۲ \| ناشر = دلیل ما \| مکان = قم \| شابک = 964-7528-42-6}}		* {{یادکرد کتاب \| نام خانوادگی = جعفریان \| نام = رسول \| پیوند نویسنده = رسول جعفریان \| عنوان = تاریخ سیاسی اسلام \| ref = تاریخ ۱ \| جلد = ۱ \| عنوان جلد = سیرهٔ رسول خدا \| سال = ۱۳۸۲ \| ناشر = دلیل ما \| مکان = قم \| شابک = 964-7528-42-6}}
	* {{یادکرد ژورنال \| نام خانوادگی = جعفریان \| نام = رسول \| عنوان = نگاهی گذرا به تاریخ‌نگاری در فرهنگ تشیع \| ژورنال = آینهٔ پژوهش \| مکان = قم \| شماره = ۴۱ \| تاریخ = ۱۳۷۵ \| صفحه = ۲–۱۵ \| پیوند = http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/30544}}		* {{یادکرد ژورنال \| نام خانوادگی = جعفریان \| نام = رسول \| عنوان = نگاهی گذرا به تاریخ‌نگاری در فرهنگ تشیع \| ژورنال = آینهٔ پژوهش \| مکان = قم \| شماره = ۴۱ \| تاریخ = ۱۳۷۵ \| صفحه = ۲–۱۵ \| پیوند = http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/30544}}
خط ۷۷:		خط ۷۸:
	{{پایان پانویس}}		{{پایان پانویس}}

	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی=تحریریه\|نام=\|عنوان=کتابشناسی بیست ساله حضرت زهرا (س)\|ژورنال=گلستان قرآن\|مکان=تهران\|شماره=۲۳\|تاریخ=۱۳۷۹\|صفحه=۴۰–۳۲\|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/56194\|دسترسی پیوند=آبونمان\|توسط=[[نورمگز]]}}
	{{فاطمه-افقی}}		{{فاطمه-افقی}}
	{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=خیر\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}		{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=خیر\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=نیازمند توسعه}}
	[[رده:فاطمه زهرا]]		[[رده:فاطمه زهرا]]
	[[رده:کتاب‌شناسی شیعه]]		[[رده:کتاب‌شناسی شیعه]]
	[[رده:کتاب‌شناسی اهل سنت]]		[[رده:کتاب‌شناسی اهل سنت]]

Shahroudi در ‏۲۵ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۳:۱۵

2023-04-25T23:15:35Z

نمایش تغییرات

Shahroudi: removed Category:کتاب‌های تاریخی شیعه دوازده‌امامی using HotCat

2023-04-25T22:51:16Z

removed Category:کتاب‌های تاریخی شیعه دوازده‌امامی using HotCat

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۲:۵۱
خط ۷۵:		خط ۷۵:
	[[رده:کتاب‌شناسی شیعه]]		[[رده:کتاب‌شناسی شیعه]]
	[[رده:کتاب‌شناسی اهل سنت]]		[[رده:کتاب‌شناسی اهل سنت]]
	~~[[رده:کتاب‌های تاریخی شیعه دوازده‌امامی‏]]~~

Shahroudi در ‏۲۵ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۲:۴۹

2023-04-25T22:49:12Z

@@ خط ۳۹: / خط ۳۹: @@
 چنان‌که پیش‌تر گفته شد، ادبیات شیعی در شعر عربی نیز با شعر حسّان بن ثابت آغاز می‌شود. دراین‌میان اشعاری نیز از علی بن ابی‌طالب در غم ازدست‌دادن فاطمه زهرا نقل شده‌است. رویکردهای رایج به شعر فاطمی در ادبیات عربی عبارتند از: رویکرد روایی و تاریخی، رویکرد عاطفی، رویکرد اخلاقی، رویکرد تخیلی، رویکرد فلسفی و رویکرد روایی و سیاسی. این سروده‌ها به‌صورت پراکنده در کتاب‌هایی مانند ''[[مناقب آل ابی‌طالب]]''، ''ریاضُ الْمَدحِ وَ الرَّثاءِ فی مَدحِ و رَثاءِ النَّبیِّ و آلِهِ الاَطْهار''، ''فاطِمَةُالزّهراءُ فی دیوانِ الشِّعرِ الْعربی'' و ''لِلزّهراءِ شَذَی الْکَلِمات'' گردآوری شده‌است. برخی از این شاعران ادب عرب عبارتند از: [[سید حمیری|سید حِمیَری]]، [[دیک الجن|دیکُ الْجِنّ]]، [[مهیار دیلمی]]، [[قتاده بن ادریس|قَتادَة بن ادریس]]، [[شیخ حر عاملی|شیخ حرّ عاملی]]، [[سید محمدمهدی بحرالعلوم]]، [[محمدحسین غروی اصفهانی]]، [[سید صدرالدین صدر]] و [[محمدحسین کاشف‌الغطاء|محمدحسین کاشِفُ‌الغِطاء]].<ref>{{پک|محمدرضایی|واصلی|۱۳۹۳|ف=فاطمه (س) در شعر عربی|ک=دانشنامهٔ فاطمی|ج=۲|ص=۵۱۶–۵۵۷}}</ref>
-== منابع ==
+== پانویس ==
-{{پانویس|۳|اندازه=ریز}}{{فاطمه-افقی}}
+=== ارجاعات ===
-{{درجه‌بندی|نیازمند پیوند=بله|نیازمند رده=|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=بله|نیازمند استانداردسازی=|نیازمند ویراستاری=|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=بله|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}}
+{{پانویس|۳|اندازه=ریز}}
 [[رده:فاطمه زهرا]]
 [[رده:کتاب‌شناسی شیعه]]
 [[رده:کتاب‌شناسی اهل سنت]]
 [[رده:کتاب‌های تاریخی شیعه دوازده‌امامی‏]]

Shahroudi در ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۱

2023-02-23T10:31:41Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۱
خط ۴۱:		خط ۴۱:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{پانویس\|۳\|اندازه=ریز}}{{فاطمه-افقی}}		{{پانویس\|۳\|اندازه=ریز}}{{فاطمه-افقی}}
			{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=بله\|نیازمند رده=\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=بله\|نیازمند استانداردسازی=\|نیازمند ویراستاری=\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=بله\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}
	[[رده:فاطمه زهرا]]		[[رده:فاطمه زهرا]]
	[[رده:کتاب‌شناسی شیعه]]		[[رده:کتاب‌شناسی شیعه]]
	[[رده:کتاب‌شناسی اهل سنت]]		[[رده:کتاب‌شناسی اهل سنت]]
	[[رده:کتاب‌های تاریخی شیعه دوازده‌امامی‏]]		[[رده:کتاب‌های تاریخی شیعه دوازده‌امامی‏]]

Aboammar: − رده:فاطمه، + رده:فاطمه زهرا (هات‌کت)

2023-01-25T05:53:00Z

− رده:فاطمه، + رده:فاطمه زهرا (هات‌کت)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۵۳
خط ۴۱:		خط ۴۱:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{پانویس\|۳\|اندازه=ریز}}{{فاطمه-افقی}}		{{پانویس\|۳\|اندازه=ریز}}{{فاطمه-افقی}}
	[[رده:فاطمه]]		[[رده:فاطمه زهرا]]
	[[رده:کتاب‌شناسی شیعه]]		[[رده:کتاب‌شناسی شیعه]]
	[[رده:کتاب‌شناسی اهل سنت]]		[[رده:کتاب‌شناسی اهل سنت]]
	[[رده:کتاب‌های تاریخی شیعه دوازده‌امامی‏]]		[[رده:کتاب‌های تاریخی شیعه دوازده‌امامی‏]]

Shahroudi: مقاله جدید

2023-01-21T04:06:48Z

مقاله جدید

صفحهٔ تازه

{{فاطمه}}

به‌گفتهٔ امیرمعزّی، به‌رغمِ منابع مذهبی بسیاری که دربارهٔ فاطمه موجود است، گزارش‌های خالص تاریخی در مورد زندگی او بسیار اندک است و بیشتر گزارش‌ها تنها برگ‌هایی نامهم از زندگی وی را پوشش می‌دهد.<ref>{{پک|Amir–Moezzi|2012|ف=Fāṭema|ک=Iranica|زبان=en|رف=Fāṭema i.}}</ref>

== فاطمه زهرا در آثار تاریخی ==

=== منابع اولیه ===
[[منبع دست اول|منابع دست اول]] شناخت زندگانی فاطمه زهرا عبارت است از [[قرآن]]، گفته‌های محمّد و اهل بیت در قالب [[حدیث]] و آنچه از کردار وی ثبت شده‌است. در ''[[الفهرست (ابن ندیم)|الفهرست]]'' [[ابن ندیم]] نخستین کتاب شیعه، ''[[کتاب سلیم بن قیس هلالی|کتاب سُلَیم بن قِیْس هِلالی]]'' برشمرده شده‌است، که تاریخ آن حدود نیمهٔ دوم سدهٔ اول تا اوایل سدهٔ دوم هجری تخمین زده شده‌است.<ref>{{پک|Modarressi|2003|ک=Tradition and Survival|ص=82–88|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|Sachedina|1981|ک=Islamic messianism|ص=54–55|زبان=en}}</ref> علاوه بر آن، کتاب‌های [[سیره نبوی]] شامل زندگی‌نامه‌های سنتی نوشته‌شده توسط مسلمانان و گفتارهای منسوب به پیامبر اسلام است<ref>{{پک|Reeves|2003|ک=Muhammad in Europe|ص=6–7|زبان=en}}</ref> که در سده‌های دوم تا چهارم هجری نگاشته شده‌است.<ref>{{پک|Nasr|2017|ف=Muhammad|ک=Britannica|زبان=en}}</ref> به‌نوشتهٔ [[رسول جعفریان]] سیرهٔ نبوی شامل دو بخش بود که یکی به زندگی اجداد محمّد و زندگی [[محمد در مکه]] می‌پرداخت و بخش دوم به حوادث پس از [[هجرت محمد]] از [[مکه]] به [[مدینه]] یعنی زندگی [[محمد در مدینه]] اختصاص داشت، که به «[[المغازی|مَغازی]]» مشهور است.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۲|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ج=۱|ص=۳۶|رف=تاریخ ۱}}</ref> در این میان، قدیمی‌ترین کتاب سیره در دسترس، نوشتهٔ [[ابن اسحاق]] (درگذشته حدود ۱۵۰ ه‍.ق) با عنوان [[سیرت رسول‌الله (ابن اسحاق)|زندگی رسول خدا]] (نوشته‌شده در ۱۲۰ تا ۱۳۰ سال پس از درگذشت محمّد) است که متن اصلی آن از بین رفته‌است،<ref>{{پک|Zeitlin|2007|ک=The Historical Muhammad|ص=1–2|زبان=en}}</ref> اما بخش‌هایی از آن در آثار تاریخ‌نگاران بعدی، مانند ''[[سیره نبوی (ابن هشام)|اَلسّیرَةُ النَّبَویّة]]'' [[ابن هشام]] (درگذشته ۲۱۳ یا ۲۱۸ ه‍.ق) و ''[[تاریخ طبری]]'' [[محمد بن جریر طبری|طبری]] به‌جای مانده‌است.<ref>{{پک|مؤذن جامی|۱۳۷۸|ف=ابن هشام، ابو محمد عبدالملک|ک=دائرةالمعارف اسلامی|ج=۵|ص=۱۱۸–۱۱۹}}</ref><ref>{{پک|Nigosian|2004|ک=Islam: Its History|ص=6|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|Donner|1998|ک=Narratives of Islamic Origins|ص=132|زبان=en}}</ref> مورّخان [[اهل سنت]] سیرهٔ ابن اسحاق را به‌عنوان یک روایت مقبول از زندگی محمّد پذیرفته‌اند و دیگر اخباری را که گردآورده‌اند در حاشیهٔ آن قرار داده‌اند.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۲|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ج=۱|ص=۴۰|رف=تاریخ ۱}}</ref> اگرچه نه همهٔ محققین، اما بسیاری از آنان درستی و صحّت این زندگی‌نامه‌های قدیمی را پذیرفته‌اند، با این وجود میزان درستی آن‌ها قابل تعیین نیست.<ref>{{پک|Nigosian|2004|ک=Islam: Its History|ص=6|زبان=en}}</ref> از دیگر سیره‌نویسان بنام، [[واقدی|محمّد بن عمر واقدی]] (درگذشته ۲۰۷ یا ۲۰۹ ه‍.ق) مؤلّف کتاب ''[[المغازی (واقدی)|اَلمَغازی]]'' و نیز منشی او، [[محمد بن سعد بن منیع]] (درگذشته ۲۳۰ ه‍.ق) مشهور به ابن سعد بغدادی، نویسندهٔ ''[[طبقات الکبری|طَبَقاتُ الْکُبریٰ]]'' هستند.<ref>{{پک|Montgomery Watt|1953|ک=Muhammad at Mecca|ص=14|زبان=en}}</ref> ''المغازی'' از مهم‌ترین آثار [[واقدی|محمّد بن عمر واقدی]] است. در مقایسه با سیرهٔ ابن اسحاق، این کتاب از نظر وسعت و ارائهٔ جزئیات بر اثر ابن اسحاق برتری دارد. واقدی برای نوشتن مَغازی پیامبر اسلام، از تمام منابع شفاهی و مکتوب، اطلاعات نسب‌شناسان و بازدید از مناطق جنگی این نبردها استفاده کرده‌است.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۲|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ج=۱|ص=۵۹|رف=تاریخ ۱}}</ref>

=== منابع ثانویه ===
منابع ثانویه برای کشف و فهم تاریخی رویدادهای زندگی فاطمه، آثار تاریخی مورخان است.<ref>{{پک|Montgomery Watt|1953|ک=Muhammad at Mecca|ص=14|زبان=en}}</ref> ''[[انساب الاشراف|اَنسابُ الاَشراف]]'' [[احمد بن یحیی بلاذری]] (درگذشته ۲۷۹ ه‍.ق) دربردارندهٔ اخبار تاریخی بسیاری دربارهٔ جنگ‌های صدر اسلام و اصحاب حدیث و به‌طور ویژه، برخی اطلاعات خاص دربارهٔ برخی مطالب موردنظر شیعه است، مانند وقایع رویداد خانهٔ فاطمه زهرا، [[غدیر خم]]، روایاتی دربارهٔ فضایل علی بن ابی‌طالب یا برخی موارد در نکوهش [[عثمان]] را بیان کرده‌است.<ref>{{پک|بهرامیان|۱۳۸۰|ف=انساب الاشراف|ک=دائرةالمعارف اسلامی|ج=۱۰|ص=۳۷۰–۳۷۳}}</ref> ''[[تاریخ یعقوبی]]'' که به نام نویسندهٔ آن، [[یعقوبی]] (درگذشته ۲۸۴ ه‍.ق) است، مهم‌ترین اثر او نیز به‌شمار می‌رود. ''تاریخُ الرُّسُلِ و الْمُلوک'' معروف به ''[[تاریخ طبری]]'' (نوشته میان سال‌های ۲۸۳ تا ۲۹۰ ه‍.ق و بازنگری تا ۳۰۳ ه‍.ق) اثر [[محمد بن جریر طبری]] (درگذشته ۳۱۰ ه‍.ق) از کتاب‌های مقبول عام است که سبب اتکای تاریخ‌نگاران پس از او مانند [[ابن مسکویه|اِبن مِسْکَوَیْه]]، [[عزالدین بن اثیر|ابن اثیر]] و [[ابن کثیر]] بر این کتاب شده‌است.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۲|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ج=۱|ص=۱۲۵–۱۲۷|رف=تاریخ ۱}}</ref> ''[[مناقب آل ابی‌طالب]]'' (نوشته کمی پس از ۵۵۳ ه‍.ق) از آثار ابن شهرآشوب (درگذشته ۵۸۸ ه‍.ق) است. این کتاب با ذکر مناقب پیامبر اسلام آغاز می‌شده، با امامان شیعه ادامه یافته و به ذکر [[صحابه]] و [[تابعین]] پایان می‌پذیرفته‌است، اما نسخه‌های موجود با ذکر بخش [[حسن عسکری]] به انجام می‌رسد.<ref>{{پک|پاکتچی|۱۳۷۰|ف=ابن شهرآشوب|ک=دائرةالمعارف اسلامی|ج=۴|ص=۹۱}}</ref> [[رسول جعفریان]] به‌طور خاص در میان کتاب‌های حدیثی، ''[[کتاب کافی]]'' (نوشته حدود اوایل سدهٔ چهارم هجری) را واجد اطلاعات تاریخی می‌داند.<ref>{{پک|جعفریان|آذر و دی ۱۳۷۵|ف=نگاهی گذرا به تاریخ‌نگاری در فرهنگ تشیع|ک=آینه پژوهش}}</ref>

منابع زندگی فاطمه زهرا گاهی بخشی از زندگی را دربردارد، مانند منابعی که به ازدواج و درگذشت فاطمه زهرا یا مسئلهٔ فدک پرداخته‌اند. برخی از این منابع اولیه از این قرار هستند: ''تَزویجُ فاطِمَة'' [[ابن ابی‌الدنیا|عبدالله بن محمّد بن ابِی‌الدّنیا]] (درگذشته ۲۸۱ ه‍.ق)، ''اَخبارُ فاطِمَةٍ و نَشْأَتُها و مَوْلِدُها'' [[دینار غلابی|محمّد بن زکریّا بن دینار غَلّابی]] (درگذشته ۲۹۸ ه‍.ق)، ''اَلظَّلامَةُ الْفاطِمیَّة'' [[ناصرالحق اطروش|حسن بن علی اُطروش]] (درگذشته ۳۰۴ ه‍.ق)، ''تَزویجُ فاطِمَةٍ بِنتِ الرَّسول'' منسوب به [[محمد باقر]] به‌همراه ''تَزویجُ فاطِمَةٍ بِنتِ رَسولِ الله لِعَلیِّ بنِ اَبی‌طالب'' گردآوری [[محمد بن هارون رویانی]] (درگذشته ۳۰۷ ه‍.ق)، ''[[السقیفة|اَلسَّقیفة]]'' [[جوهری بصری]] (درگذشته ۳۲۳ ه‍.ق)، ''تَزویجُ فاطِمَة'' [[عبدالعزیز بن یحیی جلودی|عبدالعزیز بن یحیی جَلّودی]] (درگذشته ۳۳۲ ه‍.ق)، ''مَوْلِدُ فاطِمَة'' [[شیخ صدوق]] (درگذشته ۳۸۱ ه‍.ق)، ''وَفاةُ فاطِمَةِالزَّهراء'' [[ابوالحسن بکری مصری|ابوالحسن بَکری مصری]] (درگذشته ۹۵۳ ه‍.ق)، ''وَفاةُالزَّهراء'' [[سید هاشم بحرانی|سیّد هاشم حسینی بَحرانی]] (درگذشته ۱۱۰۷ ه‍.ق).<ref>{{پک|معموری|۱۳۹۳|ف=کتاب‌شناسی فاطمه (س)|ک=دانشنامهٔ فاطمی|ج=۲|ص=۵۶۸–۵۷۰}}</ref>

منابع پرداخته به خطبهٔ فدکیه عبارتند از: ''[[المنثور و المنظوم|بَلاغاتُ النِّساء]]'' [[ابن طیفور]] (درگذشته ۲۸۰ ه‍.ق)، ''[[السقیفة|اَلسَّقیفة]]'' [[جوهری بصری]] (درگذشته ۳۲۳ ه‍.ق)، ''[[الشافی|اَلشّافی]]'' [[سید مرتضی علم‌الهدی|سیّد مرتضی]] (درگذشته ۴۳۶ ه‍.ق)، ''[[الاحتجاج]]'' [[احمد بن علی بن ابی‌طالب طبرسی|طبرسی]]، ''[[شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید|شرح نهج البلاغه]]'' [[ابن ابی‌الحدید]] (درگذشته ۶۵۶ ه‍.ق)، ''[[الطرائف|اَلطَّرائِف]]'' [[سید بن طاووس]] (درگذشته ۶۶۴ ه‍.ق)، ''[[کشف الغمه فی معرفه الائمه|کَشْفُ الْغُمَّة فی مَعرِفَةِ الأئِمَّة]]'' [[علی بن عیسی اربلی|علی بن عیسی اِربِلی]] (درگذشته ۶۹۳ ه‍.ق).<ref>{{پک|معموری|۱۳۹۳|ف=کتاب‌شناسی فاطمه (س)|ک=دانشنامهٔ فاطمی|ج=۲|ص=۵۶۵}}</ref>

منابعی که در آن‌ها به مناقب و فضائل فاطمه زهرا پرداخته شده از این قرار هستند: ''اَلفَضائِل'' [[جابر بن یزید جعفی|جابر بن یزید جُعْفی]] (درگذشته ۱۲۸ ه‍.ق)، ''مَناقبُ اَهلِ الْبَیْت'' [[عباد بن یعقوب رواجنی کوفی|عبّاد بن یعقوب رَواجِنی کوفی]] (درگذشته ۲۵۰ ه‍.ق)، ''فَضائِلُ اَهلِ الْبَیْت'' [[محمد بن ابی حاتم|ابن ابی‌حاتم رازی]] (درگذشته ۳۲۷ ه‍.ق)، ''مناقب فاطِمَةِالزَّهراء'' [[حاکم نیشابوری]] (درگذشته ۴۰۵ ه‍.ق)، ''مناقب فاطِمَةِالزَّهراء و ولدها'' [[محمد بن جریر بن رستم طبری|محمّد بن جُرَیْر طبری]] (درگذشته پس از ۴۱۱ ه‍.ق)، ''اَلرَّوضَةُالزَّهراء فی مَناقِبِ فاطِمَةِالزَّهراء'' [[محمد بن احمد خزاعی|ابوسعید محمد بن احمد خُزاعی]]، ''اَلثّاقِب فِی الْمَناقِب'' [[عمادالدین طوسی|ابن حمزه طوسی]] (درگذشته ۵۶۰ ه‍.ق)، ''اَلثُّغور الْباسِمَة فی فَضائِل السَّیِدَةُ فاطِمَة'' [[جلال‌الدین سیوطی]] (درگذشته ۹۱۱ ه‍.ق)، ''اِتْحافُ السّائِل بِما لِفاطِمَةِ مِنَ الْمَناقِب و الْفَضائِل'' [[محمد بن علی مناوی|محمّد بن علی مَناوی]] (درگذشته ۱۰۳۱ ه‍.ق).<ref>{{پک|معموری|۱۳۹۳|ف=کتاب‌شناسی فاطمه (س)|ک=دانشنامهٔ فاطمی|ج=۲|ص=۵۶۶–۵۶۷}}</ref>

== فاطمه زهرا در آثار پژوهشی ==
آثار دربارهٔ فاطمه زهرا از آغاز [[تاریخ تدوین حدیث|دورهٔ تدوین حدیث]]، مورد توجه بوده‌است. دراین‌میان، اهل سنّت بیشتر به گردآوری احادیث و روایات فاطمه زهرا و شیعه بیشتر به ماجرای درگذشت او توجه کرده‌اند. در یک دسته‌بندی کلی، این آثار را در پنج بخش می‌توان جای داد: نخست مُسندها و آثار روایی و شرح سخنان، دوم کتاب‌های مناقب و فضایل، سوم زندگی‌نامه‌ها، چهارم کتاب‌های تحلیلیِ اخلاقی، تربیتی از زندگی فاطمه زهرا و پنجم کتابشناسی‌ها.<ref>{{پک|معموری|۱۳۹۳|ف=کتاب‌شناسی فاطمه (س)|ک=دانشنامهٔ فاطمی|ج=۲|ص=۵۶۱}}</ref>

در دستهٔ مسندها و آثار روایی و شرح سخنان، بیشتر آثار متعلّق به اهل سنّت است. برخی از این آثار اکنون موجود نیستند مانند: ''مُسنَد فاطمة'' [[علی بن عمر دارقطنی|علی بن عمر دارَقُطنی]]، ''مسند فاطِمَةُالزّهراء'' [[عمر بن احمد شاهین]]، ''وَ مَن رُویَ عَنْ فاطِمَةٍ مِن اولادِها'' [[ابن عقده|ابن عُقده]] و ''[[السقیفة|السّقیفة]]'' [[جوهری بصری]]. در میان آثار موجود، مسندهایی هست که مسند فاطمه زهرا بخشی از آن‌هاست مانند: ''[[مسند اسحاق بن راهویه|مسند]]'' [[اسحاق بن راهویه|اسحاق بن راهْوَیْه]]، ''[[مسند احمد بن حنبل|مسند]]'' [[احمد بن حنبل]]، ''[[مسند ابویعلی موصلی|مسند]]'' [[ابویعلی موصلی|ابویَعلیٰ موصلی]] و ''[[المعجم الکبیر|اَلْمُعجَمُ الْکَبیر]]'' [[طبرانی|طَبَرانی]]. ''[[مسند فاطمةالزهراء]]'' [[جلال‌الدین سیوطی]] کتابی مستقل و جامع‌ترین اثر حدیثی اهل سنت در زمینهٔ روایات فاطمه زهراست. در کتاب‌های تاریخ اهل بیت نیز احادیثی از فاطمه زهرا موجود است، مانند: ''الذُّرّیَةُالطّاهِرَةُالنَّبَویَّة'' [[ابوبشر دولابی|محمد بن احمد دولابی]]. در مجموعهٔ حدیث شیعه، کهن‌ترین مسند موجود دربارهٔ فاطمه زهرا، ''دلائلُ الامامة'' طبری است. در عصر حاضر، در حوزهٔ حدیثی شیعه، نگارش مسند مورد توجه واقع شده و از آن میان آثار دربارهٔ فاطمه زهرا — به‌خاطر اقتضای رجوع به الگوی زن مسلمان در سیره و سخنان فاطمه زهرا — بیش از آثار دربارهٔ دیگر چهارده معصوم است. برخی از مهم‌ترین این آثار عبارتند از: ''مسند فاطِمَةُالزّهراء'' [[عزیزالله عطاردی قوچانی]]، ''مسند فاطِمَةُالزّهراء'' سید حسین شیخ‌الاسلامی، ''نَهجُ‌الْحَیاة (فرهنگ سخنان فاطمه)'' [[محمد دشتی]] و ''مسند فاطمه'' مهدی جعفری. به‌جز مسندها، در آثار مُصَنَّف شیعه نیز احادیث فاطمه زهرا به‌صورت پراکنده آمده‌است. ازاین‌میان می‌توان به ''[[بحارالانوار]]'' [[محمدباقر مجلسی]] و ''[[عوالم العلوم]]'' [[عبدالله بحرانی اصفهانی]] اشاره کرد.<ref>{{پک|معموری|۱۳۹۳|ف=کتاب‌شناسی فاطمه (س)|ک=دانشنامهٔ فاطمی|ج=۲|ص=۵۶۱–۵۶۵}}</ref>

در حوزهٔ کتاب‌های مناقب و فضایل، برخی از مهم‌ترین عبارتند از: ''اَلْفَضائِل'' [[جابر بن یزید جعفی]]، ''مناقبُ فاطِمَةُالزّهراء و وُلْدِها'' [[محمد بن جریر بن رستم طبری|طبری]]، ''فَضائِلُ اَهلُ‌الْبَیْت'' [[محمد بن ابی حاتم|ابن ابی‌حاتم رازی]]، ''اَلرَّوضَةُالزَّهراءُ فی مَناقبِ فاطِمَةِالزّهراء'' [[محمد بن احمد خزاعی|ابوسعید محمد بن احمد]]، ''[[الخصائص الفاطمیة|اَلْخَصائِصُ الْفاطِمیَّة]]'' [[باقر کجوری]]، ''مناقب فاطمةالزهراء'' [[حاکم نیشابوری]]، ''اَلثّاقِبُ فِی الْمَناقِب'' [[عمادالدین طوسی|ابن حمزه طوسی]]، ''مَناقبُ آلِ ابی‌طالب'' ابن شهرآشوب. برخی نویسندگان شیعه نیز مناقب فاطمه زهرا را با استفاده از کتاب‌های حدیث اهل سنت گردآوری کرده‌اند، مانند: ''شَرحُ اِحقاقُ الْحَقِّ وَ اِزهاقُ الْباطِل'' [[سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی]]، ''مناقبُ الزّهراءِ، اَلْمُسْتَخْرَجَةُ مِنَ الْکُتُبِ الصِّحاح'' غلامرضا کسائی کاوکانی، ''فضایل فاطمه زهرا از نگاه دیگران'' [[ناصر مکارم شیرازی]] و ''فاطمه زهرا از نظر روایات اهل سنّت'' محمد واصف. در دورهٔ کنونی، کتاب‌های فضایل به جنبه‌های مختلف مناقب فاطمه زهرا پرداخته‌اند، مانند: ''فاطِمَةُالزّهراء بَهجَةُ قَلبِ الْمُصْطَفیٰ'' احمد رحمانی همدانی.<ref>{{پک|معموری|۱۳۹۳|ف=کتاب‌شناسی فاطمه (س)|ک=دانشنامهٔ فاطمی|ج=۲|ص=۵۶۵–۵۶۸}}</ref>

در خصوص موضوع هجوم به خانه فاطمه و مصائب فاطمه زهرا در این خصوص، آثار متعددی نگاشته شده‌است. از جمله آنها می‌توان به کتاب الهجوم علی بیت فاطمه اثری از عبدالزهرا مهدی اشاره کرد که در آن سعی شده‌است تا روایات و منابع در خصوص این موضوع غربال شوند.<ref>{{پک|لباف|۱۳۸۳|ک=میراث جاودان|ص=۸–۹}}</ref> کتاب دیگر، اثری از جعفر مرتضی عاملی است که به نام ''ماساة الزهرا'' به زبان عربی و در دو جلد منتشر شده‌است.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ف=لیبرال‌ها و انقلابی‌ها|ک=شهروند}}</ref> این کتاب بعدها با عنوان ''رنج‌های حضرت زهرا'' به کوشش محمد سپهری، به زبان فارسی برگردان شد.<ref>{{پک|مرتضی عاملی|۱۳۸۷|ک=رنج‌های حضرت زهرا|ص=۲۸–۲۹}}</ref> محمدباقر کچوری در بخشی از کتاب ''خصائص الفاطمیه'' خود نیز، یک کتاب‌شناسی از موضوع مصیبت‌های فاطمه آورده‌است.<ref>{{پک|هیئت تحریریه|۱۳۷۹|ف=قلم در خدمت فاطمه|ک=کلیات کتاب ماه}}</ref> کتاب ''مقتل فاطمه زهرا'' اثر ناصر شهیدی دیگر کتابی است که به صورت تخصصی به مساله «شهادت فاطمه زهرا» پرداخته‌است. مولفاتی نیز در موضوع محسن بن علی در کتاب‌شناسی‌های فاطمه زهرا عنوان شده‌است که در آنها به مناسبت از مصائب فاطمه یاد شده‌است. از این میان کتاب ''المحسن بن فاطمه علیها السلام'' اثر عبدالمحسن عبدالزهرا و ''حضرت محسن علیه السلام'' اثر محمدباقر انصاری است که داستانگونه، ماجرای هجوم به خانه فاطمه را عنوان کرده‌است. مصائب فاطمه در ماجرای رویداد خانه فاطمه با توجه قرار گرفتن نزد شاعران، سبب نوشته شدن آثاری در این موضوع شده‌است. کتاب‌هایی چون ''شرار عشق'' اثر محمد رادمحمدی، ''دیوان العبرات الفاطمیه'' به کوشش مکتبة الامین و ''گلچین عصمت'' اثر محسن حافظی از این میان هستند.<ref>{{پک|هیئت تحریریه|۱۳۸۰|ف=کتاب‌شناسی حضرت زهرا|ک=گلستان قرآن}}</ref>

در بخش زندگی‌نامه آثار بسیاری با رویکردهای روایی–تاریخی، تربیتی–اخلاقی و مذهبی–کلامی نوشته شده‌است. برخی از مهم‌ترین این آثار عبارتند از: ''السّقیفة و فدک'' جوهری بصری، ''فَدَکٌ فِی التّاریخ'' [[سید محمدباقر صدر]]، ''بحارالانوار'' محمدباقر مجلسی و ''عوالم العلوم'' بحرانی اصفهانی، ''فاطمةالزهراء بهجة قلب مصطفی'' احمد رحمانی همدانی، ''شرح احقاق الحق و ازهاق الباطل'' سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی، ''[[منتهی‌الآمال|مُنتَهیُ‌الآمال]]'' [[عباس قمی]]، ''فاطِمَةُالزّهراء مِنَ الْمَهدِ اِلَی اللَّحَد'' [[سید محمدکاظم قزوینی]]، ''زندگی‌نامهٔ فاطمه زهرا'' [[سید جعفر شهیدی]].<ref>{{پک|معموری|۱۳۹۳|ف=کتاب‌شناسی فاطمه (س)|ک=دانشنامهٔ فاطمی|ج=۲|ص=۵۶۸–۵۷۱}}</ref> در حوزهٔ کتاب‌های تحلیلیِ اخلاقی–تربیتی نیز می‌توان به ''اَلزَّهراءالْقُدوَة'' [[محمدحسین فضل‌الله]] و ''فاطمه زهرا بانوی نمونهٔ اسلام'' [[ابراهیم امینی]] اشاره کرد.<ref>{{پک|معموری|۱۳۹۳|ف=کتاب‌شناسی فاطمه (س)|ک=دانشنامهٔ فاطمی|ج=۲|ص=۵۷۱–۵۷۲}}</ref>

مهم‌ترین کتابشناسی‌ها دربارهٔ فاطمه زهرا نیز عبارتند از: ''فاطمةالزهراء بهجة قلب مصطفی'' احمد رحمانی همدانی، ''زخم خورشید: کاوشی در زندگی فاطمه زهرا'' مهدی حسینیان قمی، ''فاطمه در آئینهٔ کتاب'' اسماعیل انصاری زنجانی.<ref>{{پک|معموری|۱۳۹۳|ف=کتاب‌شناسی فاطمه (س)|ک=دانشنامهٔ فاطمی|ج=۲|ص=۵۷۲–۵۷۳}}</ref>

در مطالعات آکادمیک غربی، در ابتدای سدهٔ بیستم [[هنری لمنس|هِنری لَمِنس]] کتاب ''Fatima et les filles de Mahomet'' را نگاشت که مبنای مقاله وی در ویراست نخست ''[[دانشنامهٔ اسلام]]'' قرار گرفت و تصویری منفی از فاطمه زهرا ترسیم کرد. این دیدگاه، بعدها مورد نقد پژوهشگران غربی قرار گرفت. در مقابل لمنس، [[لویی ماسینیون]] در ''La Mubâhala de Medine et l’Hyperdulie de Fatima'' و ''Der gnostische Kult der Fatima im schiitischen Islam'' تصویری عرفانی از فاطمه زهرا به دست داد که مبتنی بر نگرش شیعیان بود و به جنبهٔ تاریخی توجه نداشت. [[محمد علی امیرمعزی]] و جین کالمرد مقاله‌ای را در خصوص نقش فاطمه در معنویّت، مناسک و فرهنگ عامهٔ شیعی با عنوان «فاطمه دختر پیامبر محمّد» نگاشتند. [[لئورا وچا ولیری]] در ویراست دوم ''دانشنامهٔ اسلام'' مقالهٔ فاطمه را با رویکرد تفکیک وجهِ تاریخی از وجهِ اعتقادی فاطمه نگاشت. در آغاز سدهٔ بیست و یکم، باربل بینهاور کهلر مقاله‌ای با عنوان «Fāṭima bint Muḥammad Metamorphosen einer frühislamischen Frauengestalt» نگاشت و کوشید تا شکل‌گیری تصویر سنّی و شیعی از فاطمه زهرا را در جریان منازعات سیاسی–اعتقادی و نیز رویکردهای عرفانی و مناسکی توصیف کند. بینهاور کهلر و [[ورنا کلم]] در مقالهٔ «فاطمه، فاطمه است» به ادراکِ مدرن از فاطمه به‌عنوان الگویی برای آگاهی و تعهّد سیاسی–اجتماعی زنان معاصر پرداخته‌اند. همچنین، ورنا کلم، در مقالهٔ فاطمه در ویراست سوم ''دانشنامهٔ اسلام''، توصیفی نقّادانه از نگرش‌ها و پژوهش‌های مختلف دربارهٔ فاطمه در طول تاریخ را ارائه کرده‌است.<ref>{{پک|Klemm|2016|ف=Fāṭima bt. Muḥammad|ک=Encyclopedia of Islam|زبان=en}}</ref>

=== گسترهٔ ادبی ===
در حوزهٔ ادبیات فارسی و عربی، در برخی نوشته‌های تفسیری و سفرنامه‌های فارسی و بنا به ضرورت نقل آیات و احادیث، به موضوعات پیرامونی فاطمه زهرا نیز اشاره شده‌است. بااین‌حال، آثار منظوم دربارهٔ فاطمه زهرا از غنا و کیفیت بیشتری برخوردارند. [[ادبیات شیعی]] — که آثار دربارهٔ فاطمه زهرا را نیز دربرمی‌گیرد — از [[صدر اسلام]] و با سرودهٔ [[زبان عربی|عربی]] [[حسان بن ثابت|حَسّان بن ثابت]] در روز [[غدیر خم]] آغاز شد و در سدهٔ چهارم هجری در [[زبان فارسی]] نیز گسترش یافت. دراین‌میان پنج رویکرد در سروده‌های فاطمی جریان دارد: رویکرد روایی و تاریخی، رویکرد فلسفی و کلامی، رویکرد تخیلی و شاعرانه، رویکرد عاطفی و شخصی و رویکرد چندوجهی و فاخر. این رویکردها در قالب‌های [[قصیده]]، [[غزل]]، [[ترکیب‌بند]]، [[مسمط|مُسَمَّط]]، [[رباعی]] و [[شعر نو]] تبلور یافته‌است.<ref>{{پک|بصیری|شفیعیان|۱۳۹۳|ف=فاطمه (س) در شعر فارسی|ک=دانشنامهٔ فاطمی|ج=۲|ص=۴۸۳–۴۸۶}}</ref>

برخی از شاعران زبان فارسی که در سروده‌های خود به موضوعات پیرامونی فاطمه زهرا پرداخته‌اند عبارتند از: [[دقیقی]]، [[فردوسی]]، [[غضائری رازی]]، [[ناصرخسرو]]، [[سنایی]]، [[قوامی رازی]]، [[عطار نیشابوری]]، [[سعدی]]، [[خواجوی کرمانی]]، [[حسین واعظ کاشفی]]، [[بابا فغانی شیرازی]]، [[هلالی جغتائی]]، [[اهلی شیرازی]]، [[وحشی بافقی]]، [[محتشم کاشانی]]، [[عاشق اصفهانی]]، [[قاآنی شیرازی]]، [[جیحون یزدی]]، [[صفای اصفهانی]]، [[ادیب‌الممالک فراهانی]]، [[محمدتقی بهار]]، [[محمدحسین غروی اصفهانی]]، [[صغیر اصفهانی]]، [[مهدی الهی قمشه‌ای]]، [[سید محمدحسین شهریار|شهریار]]، [[سید روح‌الله خمینی]]، [[حسن حسن‌زاده آملی]]، [[حمید سبزواری]]، [[مشفق کاشانی]]، [[محمدحسین بهجتی اردکانی]]، [[محمود شاهرخی]]، [[نصرالله مردانی]]، [[قیصر امین‌پور]]، [[سهیل محمودی]]، [[عبدالجبار کاکایی]]، [[احمد عزیزی]]، [[محمدرضا آقاسی]]، [[غلامرضا قدسی]]، [[جواد محدثی]]، [[علیرضا قزوه]]، [[حمیدرضا شکارسری]]، [[سپیده کاشانی]] و [[نیره سعیدی]].<ref>{{پک|بصیری|شفیعیان|۱۳۹۳|ف=فاطمه (س) در شعر فارسی|ک=دانشنامهٔ فاطمی|ج=۲|ص=۴۸۹–۵۱۲}}</ref>

چنان‌که پیش‌تر گفته شد، ادبیات شیعی در شعر عربی نیز با شعر حسّان بن ثابت آغاز می‌شود. دراین‌میان اشعاری نیز از علی بن ابی‌طالب در غم ازدست‌دادن فاطمه زهرا نقل شده‌است. رویکردهای رایج به شعر فاطمی در ادبیات عربی عبارتند از: رویکرد روایی و تاریخی، رویکرد عاطفی، رویکرد اخلاقی، رویکرد تخیلی، رویکرد فلسفی و رویکرد روایی و سیاسی. این سروده‌ها به‌صورت پراکنده در کتاب‌هایی مانند ''[[مناقب آل ابی‌طالب]]''، ''ریاضُ الْمَدحِ وَ الرَّثاءِ فی مَدحِ و رَثاءِ النَّبیِّ و آلِهِ الاَطْهار''، ''فاطِمَةُالزّهراءُ فی دیوانِ الشِّعرِ الْعربی'' و ''لِلزّهراءِ شَذَی الْکَلِمات'' گردآوری شده‌است. برخی از این شاعران ادب عرب عبارتند از: [[سید حمیری|سید حِمیَری]]، [[دیک الجن|دیکُ الْجِنّ]]، [[مهیار دیلمی]]، [[قتاده بن ادریس|قَتادَة بن ادریس]]، [[شیخ حر عاملی|شیخ حرّ عاملی]]، [[سید محمدمهدی بحرالعلوم]]، [[محمدحسین غروی اصفهانی]]، [[سید صدرالدین صدر]] و [[محمدحسین کاشف‌الغطاء|محمدحسین کاشِفُ‌الغِطاء]].<ref>{{پک|محمدرضایی|واصلی|۱۳۹۳|ف=فاطمه (س) در شعر عربی|ک=دانشنامهٔ فاطمی|ج=۲|ص=۵۱۶–۵۵۷}}</ref>

== منابع ==
{{پانویس|۳|اندازه=ریز}}{{فاطمه-افقی}}
[[رده:فاطمه]]
[[رده:کتاب‌شناسی شیعه]]
[[رده:کتاب‌شناسی اهل سنت]]
[[رده:کتاب‌های تاریخی شیعه دوازده‌امامی‏]]