https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AFکتاب احمد - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T09:04:16Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF&diff=94935&oldid=prevShahroudi: − رده:ویکیسازی رباتیک (هاتکت)2024-10-29T03:37:10Z<p>− <a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DA%A9" class="mw-redirect" title="رده:ویکیسازی رباتیک">رده:ویکیسازی رباتیک</a> (<a href="/fa/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84:%D9%87%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%AA" title="اسلامیکال:هاتکت">هاتکت</a>)</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۹ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۳:۳۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l83">خط ۸۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابهای آموزشی و پرورشی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابهای آموزشی و پرورشی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابهای دوره قاجاریان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کتابهای دوره قاجاریان]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ویکیسازی رباتیک]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>Shahroudihttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF&diff=94933&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2024-10-29T03:36:32Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات کتاب<br />
| عنوان = ''سفینهٔ طالبی، یا، کتاب احمد''<br />
| عنوان اصلی =<br />
| برگرداننده =<br />
| ویراستار =<br />
| به کوشش =<br />
| تصویر =Ketab-e- Ahmad.jpg<br />
| زیرنویس تصویر = صفحهٔ اول کتاب، چاپ اول، استانبول: ۱۳۱۱ (ق)<br />
| نویسنده = [[عبدالرحیم طالبوف]]<br />
| تصویرگر =<br />
| طراح جلد =<br />
| زبان = فارسی<br />
| مجموعه =<br />
| موضوع =<br />
| سبک = آموزشی<br />
| ناشر = مطبعه خورشید<br />
| ناشر فارسی =<br />
| محل انتشارات = [[استانبول]]<br />
| تاریخ نشر = چاپ اول: ۱۳۱۱ و ۱۳۱۲ قمری<br />
| تاریخ نشر فارسی =<br />
| محل ناشر فارسی =<br />
| تاریخ نگارش =<br />
| نوع رسانه =<br />
| صفحه = جلد اول: ۲۲۸ صفحه{{سخ}}جلد دوم: ۱۱۶ صفحه<ref name=رضایی/><br />
| قطع =<br />
| شمارگان =<br />
| نوبت چاپ =<br />
| تعداد جلد = ۲<br />
| شابک =<br />
| کتابخانهٔ ملی ایران =<br />
| دیوئی =<br />
| کتابخانه کنگره =<br />
| پس از =<br />
| پیش از =<br />
}}<br />
'''''سفینهٔ طالبی، یا، کتاب احمد''''' کتابیست نوشتهٔ [[عبدالرحیم طالبوف]]، روشنفکر و نویسندهٔ پیش از [[جنبش مشروطه ایران|مشروطه]]، که در سال ۱۳۱۱ و ۱۳۱۲ قمری در [[استانبول]] به چاپ رسیده است. ساخت کتاب مبتنی بر گفت و شنود است. نویسنده با فرزند خیالیاش، احمد، دربارهٔ موضوعات علمی، اجتماعی، سیاسی و فلسفی گفتگو میکنند. ''کتاب احمد'' یکی از اولین کتب تربیتی برای نوجوانان در [[زبان فارسی]] به حساب میآید.<ref>{{پک|میرعابدینی|۱۳۷۷|ک=صد سال داستاننویسی ایران|ص=۲۴ و ۲۵}}</ref><br />
<br />
== انتشار کتاب ==<br />
در برخی منابع ''کتاب احمد'' در دو جلد تعریف شده است. جلد اول، به گفتهٔ مؤلّف، در سال ۱۳۰۷ قمری نوشته شد و در سال ۱۳۱۱ قمری در استانبول منتشر شد. این مجلّد، مشتمل بر ۱۸ فصل یا ۱۸ صحبت است. جلد دوم به فاصلهٔ یک سال از جلد اول، در سال ۱۳۱۲ قمری، به چاپ رسید.<ref name=تیموری>{{پک|تیموری|موحدی|۱۳۹۴|ف=ابعاد تربیتی نصایح الاطفال و کتاب احمد |ک=پیام بهارستان}}</ref> هر دو کتاب مصوّرند و در مجموع از ۲۲ فصل (یا صحبت) تشکیل شدهاند. در جلد اول مقدمهای از مؤلّف و اظهارنظری از [[ناظمالدوله]] و چند نفر دیگر دربارهٔ محسنات کتاب آمده است.<ref name=رضایی>{{پک|رضایی شیرازی|۱۳۸۰|ف=نگاهی به کتاب سفینه طالبی یا کتاب احمد |ک=کتاب ماه تاریخ و جغرافیا}}</ref> این کتاب نیز، مانند بسیاری دیگر از آثار طالبوف با هزینهٔ شخصی چاپ شده است.<ref name=آدمیت>{{پک|آدمیت|ک=اندیشههای طالبوف تبریزی|ص=۴}}</ref><br />
<br />
پس از [[انقلاب مشروطه]]، طالبوف که به سیاست علاقهمند شده بود، کتاب دیگری نوشت به نام ''[[مسائلالحیات]]''، در باب سیاستورزی در جهان و جنگهای مدرن. او در این کتاب از مفاهیمی چون حقوق فردی، آزادی و برابری سخن به میان آورده و مختصری دربارهٔ دولتهای مشروطه مثل [[انگلیس]] و [[ژاپن]] و [[فرانسه]] نوشته است. برخی این کتاب را جلد سوم ''کتاب احمد'' خواندهاند.<ref name=ایرانیکا/><br />
<br />
== پیشزمینه چاپ کتاب ==<br />
بسیاری این کتاب را متأثر از ''[[امیل]]'' [[ژان ژاک روسو]] میدانند<ref>{{پک|میرعابدینی|۱۳۷۷|ک=صد سال داستاننویسی ایران|ص=۲۴}}</ref> خود نویسنده نیز در صحبت هشتم مینویسد: «... مؤلّف فرانسه که بیشتر مطالب دیباچهٔ این کتابچه را احمد از زبان (امیل) او نقل میکند و مرهون طرح کتاب اوست…» و روشن است که منظور از مؤلّف فرانسه در اینجا [[ژان ژاک روسو|روسو]] است<ref name=تیموری/> اما تردیدی نیست که خاستگاه آموزشی طالبوف و روسو تفاوتهای عمده دارد.<ref name=ایرانیکا>{{پک/بن | 1911 | ک=ṬĀLEBUF, ʿABD-AL-RAḤIM – Encyclopaedia Iranica | زبان=en}}</ref><br />
<br />
یکی از معلمان مدرسهٔ [[دارالفنون]] به نام میرزا کاظم خان، پیش از انتشار ''کتاب احمد''، کتاب «صحبت سادهٔ طبیعی و هیئت» نوشتهٔ «یکی از نسوان با فضل فرانسه» را به فارسی ترجمه کرد و در روزنامهٔ علمی منتشر کرد. در این ترجمه، نویسنده، نام فرزندان واقعی خود، احمد و محمود را، در داستان آورده و از زبان آنها سؤالاتی مطرح کرده و خود به آنها پاسخ داده است. اما نشریه تعطیل شد و احمد، فرزند واقعی میرزا کاظم خان جوانمرگ شد و به این ترتیب این کتاب هم ناتمام ماند. بعید نیست طالبوف از این ترجمه مطلع بوده باشد.<ref>{{پک|آدمیت|ک=اندیشههای طالبوف تبریزی|ص=۶}}</ref><br />
<br />
== واکنشها به انتشار کتاب ==<br />
طالبوف، بعد از انتشار این کتاب، در میان ایرانیانِ درسخوانده شهرت قابل توجهی به دست آورد، از دانشآموز گرفته تا مردم [[طبقه متوسط]]، دولت و مشروطهخواهان. پس تعجبی نداشت که آثار او اعتراضاتی را برانگیزد. [[ناصرالدین شاه قاجار]] او را «کافردین» خواند و معتقد بود که او ایران را تمسخر میکند. اما فرزندش [[مظفرالدین شاه]] نظر مثبتی به او داشت<ref>{{پک|آدمیت|ک=اندیشههای طالبوف تبریزی|ص=۸ و ۹}}</ref> تا جایی که در سفری به تهران به حضور [[مظفرالدین شاه قاجار]] پذیرفته شد و مورد عنایت شاه قرار گرفت. همین شهرت سبب شد در [[دوره نخست مجلس شورای ملی|اولین دورهٔ مجلس شورای ملی]]، مردم تبریز بهطور غیابی او را به عنوان نمایندهٔ خود انتخاب کردند. هرچند اتهام بدعت از سوی برخی روحانیون و ناامیدی طالبوف از رژیم مشروطهخواه جدید سبب شد بر کرسی نمایندگی ننشیند. چاپهای متعدد ''کتاب احمد'' در داخل و خارج ایران حکایت از محبوبیت این اثر دارد.<ref name=ایرانیکا/> این کتاب در مدارس جدید تبریز به عنوان کتاب آموزشی تدریس میشد.<ref>{{پک|آدمیت|ک=اندیشههای طالبوف تبریزی|ص=۶}}</ref><br />
<br />
== نثر، سبک و ساختار ==<br />
طالبوف از پیشگامان سادهنویسی بود و از تکلّف پرهیز میکرد.<ref name=تیموری/> او مبتکر سادهنویسی در زبان علم نبود، اما در این کار ذوق فراوان داشت و تأثیر زیادی گذاشت.<ref>{{پک|آدمیت|ک=اندیشههای طالبوف تبریزی|ص=۵ و۶}}</ref>بر خلاف گرایش رایج در میان روشنفکران همعصر خود، با عربیزدایی از زبان فارسی هم مخالف بود. طالبوف معتقد بود زبان فارسی واژگان لازم را برای آموزش علوم نوین در اختیار ندارد و از این نظر نسبت به [[زبان عربی|عربی]] و [[زبان فرانسوی|فرانسوی]] در مرتبهٔ نازلتری قرار دارد.<ref name=ایرانیکا/><br />
<br />
ساخت ''کتاب احمد'' بسیار ساده است. احمد پیوسته سؤال میپرسد و طالبوف با خونسردی پاسخ میدهد. این پرسشها گسترهٔ وسیعی از موضوعات را دربرمیگیرند، از مسائل علمی گرفته تا سؤالهای بنیادین در باب سیاست.<ref name=امنخانی/> گرچه موضوع این کتاب مطالب علمیست اما شیوهٔ روایت آن با درسنامهها تفاوت دارد. نویسنده با داستانسرایی و خیالپردازی توجه مخاطب کودک و نوجوانِ کتاب را به مضمون اصلی جلب میکند،<ref name=تیموری/> به زبان ساده دانش اروپاییان را برای فرزندش شرح میدهد و دلایل پیشرفت غرب و عقبماندگی ایران را نشان میدهد.<ref name=رضایی/><br />
در ابتدای هر گفتار چند پرسش مطرح میشود، سپس طی ماجرایی خیالی که در زندگی روزمرهٔ پدر و پسر رخ داده به این پرسشها پاسخ داده میشود.<ref name=تیموری/> مضامین مطرح شده در کتاب، بسیار متنوعند: از اکتشافات [[آنتونی فان لیوونهوک| فان لیوونهوک]] و [[لوئی پاستور|پاستور]] در [[میکروبیولوژی]] گرفته تا مکانهای تاریخی مانند [[دیوار بزرگ چین]] یا [[اهرام ثلاثه مصر]]، و گیاهان و حیواناتی که در ایرانِ آن روزگار شناخته شده نبودند. در چند جا نیز انتقادات سیاسی و اجتماعی مطرح شده است.<ref name=ایرانیکا/> پرسشهایی که در هر بخش مطرح میشوند از یک سنخ نیستند و بر اساس موضوع طبقهبندی نشدهاند بلکه آمیزهای هستند از موضوعات مختلف. گاهی نویسنده حکایتهای جذاب و آموزندهای را نیز چاشنی داستان میکند.<ref name=تیموری/><br />
<br />
نکتهٔ جالب توجه اینجاست که اولین فصل کتاب دربارهٔ دین است. گمان میرود نویسنده به عمد فصل اول را به دین اختصاص داده باشد تا ا از واکنش تند مقامات مذهبی در امان باشد.<ref name=ایرانیکا/><br />
<br />
== اهداف آموزشی ==<br />
[[پرونده:Mirza-Abdul-Rahim-Talibov-Tabrizi.jpg|بندانگشتی|راست|میرزا عبدالرحیم طالبوف تبریزی (۱۲۱۳–۱۲۸۹ یا ۱۲۹۰ ه.ش)]]<br />
طالبوف در این کتاب دو هدف را دنبال میکند: اول آشنا کردن جامعه با دانش و علوم جدید، دوم نهادینه کردن نگاه انتقادی در جامعه و به ویژه در کودکان. بر خلاف سنت قدیم آموزش که انتقاد و چون و چرا را برنمیتافت، طالبوف در کتاب خود کوشید پرسشگری را تشویق کند و گفتگو با کودک را به عنوان تنها روش بهنجار رفتار با کودک آموزش دهد.<ref name=امنخانی>{{پک|امنخانی و خوجه|۱۳۹۵|ف=ادبیات کودک و ایدئولوژیهای معاصر|ک=فصلنامه پژوهش زبان و ادبیات فارسی}}</ref> او در مقدمهٔ کتاب مینویسد:<br />
{{گفتاورد|حق سبحان و تعالی و تعالی جبلت آدمی را بر آن داشته است که همیشه از پی دانستن اسباب هر چیز برآید و زبان از بهر پرسیدن هر چیز بگشاید. فقط انسان به همین واسطه که جویای سبب میشود و از پی استکشاف حقایق اشیا برمیآید، موضوع تکالیف شرعی و ممتاز از جانوران وحشی شده است… هر طفلی به محض اینکه به زبان میآید، برحسب یک تعلیم الهی، هرچه را میبیند، از حقیقت و سبب آن جویا میشود وکشف ماهیت آن را میخواهد. اگر مربیان و معلمان او دانا باشند و حقایق هر چیز را به او خاطر نشان کنند، به همانطور آن نهال انسانیت که تازه از دل او سر بر زده، نشو و نما گرفته، میوهٔ سعادت و کام دل بار میآورد و آنچه از کمال منتظر و سعادت اصلی خداوند متعال دربارهٔ او به ارادهٔ ازلی مقدر فرموده، به آن مایل میگردد؛ ولی اگر بهعکس، مربیان و اولیای آن طفل بیچاره بحکم یک بدبختی آسمانی، مردمانی جاهل و بیخبر باشند، سوزن در چشم دانش و تازیانه بر روی خنگِ طلب آن کودک بدبخت زده، چشم بصیرتش را کور و پای سمندش را لنگ ساخته و نهال برومند امید او را از ریشه برمیکنند.|طالبوف|کتاب احمد، ۱۳۵۶:۱۴}}<br />
<br />
== نقد کتاب ==<br />
برخی منتقدان، نظیر [[غلامرضا رشید یاسمی]]، اشاره کردهاند که پرسشها و نظراتی که از زبان شخصیت خیالی احمد روایت میشود با سن او تناسب ندارد. همچنین برخی آموزشهای پدر از نظر علمی معتبر نیست و بیشتر نشاندهندهٔ باورهای رایج در زمان نوشته شدن اثر است.<ref name=رشیدیاسمی>{{پک|رشید یاسمی|۱۳۰۲|ف=انتقاد ادبی: طالبوف و کتاب احمد |ک=ایرانشهر}}</ref> برخی دیگر سبک و قالب کتاب را نوآورانه دانستهاند. [[فریدون آدمیت]] بیان منسجم و زبان سادهٔ او را در شرح [[علوم طبیعی]] و مبانی [[فلسفهٔ سیاسی]] ستوده است. به باور او اگر تناقضی در آثار طالبوف دیده میشود، ریشهاش را باید در حوادث زمانه و تجربه او جست.<ref>{{پک|آدمیت|ک=اندیشههای طالبوف تبریزی|ص=چهار}}</ref><ref name=تیموری/><br />
<br />
== پانویس ==<br />
<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=میرعابدینی |نام۱=حسن |پیوند نویسنده۱=حسن میرعابدینی |عنوان=صد سال داستاننویسی ایران |تاریخ=۱۳۷۷ |ناشر=[[نشر چشمه]] |مکان=تهران |شابک=۹۷۸-۹۶۴-۶۱۹۴-۴۹-۶ |صفحات= |تاریخ بازبینی= |زبان=فارسی}}<br />
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی۱=آدمیت |نام۱=فریدون|پیوند نویسنده۱=فریدون آدمیت|عنوان=اندیشههای طالبوف تبریزی |تاریخ=۱۳۶۳ |ناشر=دماوند|مکان=تهران |شابک= |صفحات= |تاریخ بازبینی= |زبان=فارسی}}<br />
* {{یادکرد ژورنال |نام خانوادگی۱=امنخانی |نام۱=عیسی |نام خانوادگی۲=خوجه |نام۲= عایشه|تاریخ= پاییز ۱۳۹۵|عنوان=ادبیات کودک و ایدئولوژیهای معاصر |پیوند=http://www.magiran.com/p1737469 |ژورنال=فصلنامه پژوهش زبان و ادبیات فارسی |دوره= |شماره= پیاپی ۴۲|صفحات=۱۳۹ |doi= |تاریخ بازبینی=۱۳۹۹-۰۵-۲۰}}<br />
* {{یادکرد ژورنال |نام خانوادگی۱=رضایی شیرازی |نام۱=فاطمه |نام خانوادگی۲= |نام۲= |تاریخ= اسفند ۱۳۸۰|عنوان=نگاهی به کتاب سفینه طالبی یا کتاب احمد |پیوند=http://ensani.ir/file/download/article/20120426105436-4034-436.pdf |ژورنال=کتاب ماه تاریخ و جغرافیا |دوره= |شماره= ۵۳|صفحات=۴۳–۴۷ |doi= |تاریخ بازبینی=۱۳۹۹-۰۵-۲۰}}<br />
* {{یادکرد ژورنال |نام خانوادگی۱=تیموری |نام۱=فاطمه |نام خانوادگی۲=موحدی|نام۲=محمدرضا |تاریخ= پاییز و زمستان ۱۳۹۴|عنوان=ابعاد تربیتی نصایح الاطفال و کتاب احمد (رویکردی تربیتی به آثار ادبی دوره قاجار) |پیوند=http://magiran.com/p1655147 |ژورنال=پیام بهارستان |دوره=۸|شماره= ۲۶|صفحات=۱۱ |doi= |تاریخ بازبینی=۱۳۹۹-۰۵-۲۰}}<br />
* {{یادکرد ژورنال |نام خانوادگی۱=رشید یاسمی |نام۱=غلامرضا |نام خانوادگی۲= |نام۲= |تاریخ= اسفند ۱۳۰۲|عنوان=انتقاد ادبی: طالبوف و کتاب احمد|پیوند=http://ensani.ir/file/download/article/20120426114815-4036-77.pdf |ژورنال=ایرانشهر |دوره=۲ |شماره= ۵ و ۶|صفحات=۲۸۳–۲۹۷ |doi= |تاریخ بازبینی=۱۳۹۹-۰۵-۲۰}}<br />
{{چپچین}}<br />
* {{یادکرد وب | عنوان=ṬĀLEBUF, ʿABD-AL-RAḤIM – Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=1911-03-11 | پیوند=https://iranicaonline.org/articles/talebuf | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2020-08-11}}<br />
{{پایان چپچین}}<br />
[[رده:جنبش مشروطه ایران]]<br />
[[رده:کتابهای آموزشی و پرورشی]]<br />
[[رده:کتابهای دوره قاجاریان]]<br />
[[رده:ویکیسازی رباتیک]]</div>Shahroudi