حجامت

حجامت شیوه‌ای سنتی در طب سنتی است که با ایجاد شکاف‌های ریز بر پوست و مکش خون به وسیله شیشه یا شاخ انجام می‌شود. در روایات اسلامی بر آن تأکید شده و برای برخی بیماری‌ها سودمند دانسته شده است.

معنای و کاربرد

حجامت عبارت است از بیرون کشیدن خون از بدن به وسیله شیشه یا شاخ، پس از آنکه با تیغ شکاف‌های ریز بر پوست ایجاد شود. در منابع روایی، این عمل برای درمان برخی بیماری‌های مربوط به خون و نیز برای تقویت جریان آن مفید شمرده شده است.

انواع

حجامت انواع مختلفی نسبت به روش حجامت و محل انجام حجامت دارد. حجامت‌ها عموما از ناحیه پشت کمر و شانه انجام می‌شود، اما حجامت از سر و پیشانی، حجامت بالا یا پشت ران، حجامت قوزک پا،‌ حجامت پشت گوش، مثانه، گردن و بالای شانه نیز مرسوم است.

در علم پزشکی

طب سنتی

در طب سنتی، ۵ روش برای خارج کردن خون از بدن تعریف شده است که حجامت یکی از آنهاست. در طب سنتی، حجامت به دو روش تیغ‌زنی و بدون تیغ انجام می‌گرفت.

طب نوین

در طب نوین،‌ انجام حجامت برای افراد زیر ۲ سال و بالای ۶۰ سال اکیدا ممنوع اعلام شده است. همچنین شرایط خاصی برای انجام آن تعریف شده است. در میان پزشکان، بسیاری بر این باورند که حجامت اقدامی علمی نیست و مضراتی نیز به همراه دارد و از همین رو با مخالفت‌هایی همچون نهادهای متولی امر بهداشت همراه شده است.

در اسلام

منابع شیعی

در احادیث آمده است که هرگاه کسی نزد پیامبر اسلام از سردرد شکایت می‌کرد، او به حجامت توصیه می‌کرد. همچنین از علی النقی، امام دهم شیعیان نقل شده که پیامبر اسلام هرگاه دچار درد می‌شد، به حجامت پناه می‌برد. در روایتی از محمد آمده است که حجامت سر شفای هفت بیماری است: جنون، جذام، پیسی، خواب‌آلودگی، تاری چشم، سردرد و دندان‌درد. همچنین نقل شده است که حجامت موجب افزایش عقل و نیروی حافظه می‌شود؛ هرچند حجامت در گودی پشت سر را سبب فراموشی دانسته‌اند. از علی بن ابی‌طالب روایت شده است که حجامت بدن را سالم و خرد را استوار می‌سازد. از جعفر صادق نیز نقل است که محمد، ابوطیبه، حجام خود، را فرمان داد تا از وسط سرش حجامت کند و سپس یک صاع خرما به او عطا کرد. در روایات دیگری از امامان شیعه، زمان و موضع حجامت نیز بیان شده است؛ از جمله اینکه حجامت در پایان روز دوشنبه را برای دفع کامل درد سودمند دانسته‌اند. همچنین از محمد نقل شده که در سر، میان دو شانه و پشت حجامت می‌کرد و هر یک را با تعبیری خاص می‌نامید. از جعفر صادق نیز محل حجامت سر و پرهیز از حجامت در حال ناشتا بودن نقل شده است.

پانویس

منابع

• نیمروزی، مجید؛ کردافشار، غلامرضا؛ جلادت، امیرمحمد (۱۳۹۱). «مروری بر کاربردها و عوارض حجامت در طب سنتی ایران». تاریخ پزشکی. تهران (۱۲): ۱۶۰-۱۸۲ – به واسطهٔ نورمگز.
• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «حجامت». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.