|
مسابقه سال اسلامیکال |
| همزمان با آغاز ماه رمضان، مسابقه سال اسلامیکال با هدف معرفی اسلامیکال و توسعه مقالات در زمینه اسلامی آغاز شدهاست. علاقهمندان به شرکت در این مسابقه میتوانند تا پایان ماه رمضان ۱۴۴۷ قمری برای آن نامنویسی کنند. فهرستی از مقالات پیشنهادی جهت ایجاد در اینجا وجود دارد |
سید ضیاءالدین طباطبایی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
جز (Shahroudi صفحهٔ سید ضیاء الدین طباطبایی را به سید ضیاءالدین طباطبایی منتقل کرد) |
||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{Infobox officeholder|name=سیّد ضیاءالدّین طباطبایی یزدی|image=Zia'eddin Tabatabaee.jpg|imagesize=|caption=|office=بیست و نهمین [[نخستوزیر ایران]]|term_start=۴ اسفند ۱۲۹۹|term_end=۴ خرداد ۱۳۰۰|1blankname=پادشاه|1namedata=[[احمدشاه]]|predecessor=[[فتحالله خان اکبر]]|successor=[[احمد قوام]]|office3=|term_start3=|term_end3=|predecessor3=|successor3=|birth_date={{تاریخ تولد|۱۲۶۸|||گاهشمار=خورشیدی}}|birth_place=[[شیراز]]، [[ایران]]|death_date={{تاریخ مرگ و سن|۱۳۴۸|۶|۷|۱۲۶۸|||گاهشمار=خورشیدی}}|death_place=[[تهران]]، [[ایران]]|party=[[حزب اراده ملی]]|father=[[سید علی یزدی]]|spouse=}} | |||
== زندگی | '''سید ضیاءالدین طباطبایی''' (۱۲۶۸ شیراز – ۸ شهریور ۱۳۴۸ تهران) روزنامهنگار و سیاستمدار ایرانی بود که پس از کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹ به مدت کوتاهی (کمتر از صد روز) به عنوان نخستوزیر [[ایران]] فعالیت کرد. | ||
== زندگی == | |||
سید ضیاءالدین طباطبایی در سال ۱۲۶۸ خورشیدی در شیراز زاده شد. در خردسالی همراه خانواده به تبریز رفت و پس از پایان تحصیلات، مدتی به فعالیتهای اجتماعی پرداخت. سپس به [[شیراز]] بازگشت و روزنامهٔ «ندای اسلام» را منتشر کرد. پس از به توپ بستن مجلس به دستور [[محمدعلی شاه]]، به همراه پدرش راهی تهران شد و مدتی در [[حرم عبدالعظیم]] متحصن گشت. پس از خلع محمدعلی شاه، روزنامههای تندروی «شرق»، «برق» و سپس «رعد» را منتشر کرد. در آن دوران با حمایت از قرارداد ۱۹۱۹ [[وثوقالدوله]] با [[بریتانیا]]، توجه مقامات بریتانیایی را جلب نمود و به تدریج وارد فعالیتهای سیاسی شد.<ref name=":0">{{یادکرد وب|نویسنده=علی حائری|وبگاه=فقاهت|نشانی=https://lib.eshia.ir/11231/1/394/%D8%AD%D8%B3%D9%86%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D9%86%D8%AE%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C|عنوان=مرگ «سید ضیاءالدین طباطبایی» نخست وزیر کودتای سیاه}}</ref> | سید ضیاءالدین طباطبایی در سال ۱۲۶۸ خورشیدی در شیراز زاده شد. در خردسالی همراه خانواده به تبریز رفت و پس از پایان تحصیلات، مدتی به فعالیتهای اجتماعی پرداخت. سپس به [[شیراز]] بازگشت و روزنامهٔ «ندای اسلام» را منتشر کرد. پس از به توپ بستن مجلس به دستور [[محمدعلی شاه]]، به همراه پدرش راهی تهران شد و مدتی در [[حرم عبدالعظیم]] متحصن گشت. پس از خلع محمدعلی شاه، روزنامههای تندروی «شرق»، «برق» و سپس «رعد» را منتشر کرد. در آن دوران با حمایت از قرارداد ۱۹۱۹ [[وثوقالدوله]] با [[بریتانیا]]، توجه مقامات بریتانیایی را جلب نمود و به تدریج وارد فعالیتهای سیاسی شد.<ref name=":0">{{یادکرد وب|نویسنده=علی حائری|وبگاه=فقاهت|نشانی=https://lib.eshia.ir/11231/1/394/%D8%AD%D8%B3%D9%86%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D9%86%D8%AE%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C|عنوان=مرگ «سید ضیاءالدین طباطبایی» نخست وزیر کودتای سیاه}}</ref> | ||
== نخستوزیری == | == فعالیتهای سیاسی == | ||
=== حمایت از قرارداد ۱۹۱۹ === | |||
قرارداد ۱۹۱۹ که در دوره نخستوزیری [[وثوقالدوله]] بین ایران و انگلیس منعقد شد، در ایران با مخالفتهایی از سوی برخی دولتمردان و افکار عمومی مواجه گردید. در طرف انگلیسی نیز اداره هندوستان و برخی اعضای کابینه با آن مخالفت کردند و این قرارداد عملاً اجرایی نشد. سید ضیاء با وجود آگاهی از مخالفت عمومی، در حمایت از این قرارداد مقالاتی منتشر کرد. وی در یکی از نوشتههای خود آورده بود: «رستاخیز نو ایران از هنگام امضاء قرارداد انگلیس و ایران (۱۹۱۹) آغاز شده است... ما در قرارداد با انگلستان به آرزوی دیرین خود دست یافتهایم.»<ref name=":1">{{یادکرد وب|نشانی=https://historydocuments.ir/?page=post&id=1450|عنوان=نگاهی به زندگینامه و اقدامات سید ضیاءالدین طباطبایی|ناشر=مرکز بررسی اسناد تاریخی}}</ref> | |||
=== فعالیتهای پس از سقوط کابینه وثوقالدوله === | |||
با افزایش نارضایتیها و ورود نیروهای روس به [[انزلی]] در اردیبهشت ۱۲۹۹، وثوقالدوله در ۵ تیر ۱۲۹۹ از نخستوزیری استعفا داد. [[مشیرالدوله]] که از مخالفان قرارداد ۱۹۱۹ بود، از طرف [[احمدشاه قاجار|احمدشاه]] به ریاستالوزرایی منصوب شد. پس از سقوط کابینه وثوقالدوله، کمیته زرگنده (یا کمیته آهن) که برای پیشبرد اهداف دولت انگلیس تشکیل شده بود، در جذب دیگر اعضای کابینه وثوقالدوله ناکام ماند. سید ضیاء که از اعضای این کمیته بود، تلاش کرد آن را در قالبی دیگر احیا کند.<ref name=":1" /> | |||
=== کمیته زرگنده === | |||
[[یحیی دولتآبادی]] در خاطرات خود به فعالیتهای این کمیته اشاره کرده و نوشته است: «مدیر رعد در خانه ییلاقی خود نزدیک سفارت انگلیس در زرگنده است. کمیتهای تشکیل داده مرکب از جمعی از ایرانیان و از ارامنه دوست و همفکر و خیال خود در سیاست داخلی و خارجی. این کمیته مخفی است.»<ref name=":1" /> | |||
به گفته دولتآبادی، کلیه افراد طرفدار قرارداد و برخی از دوستان وثوقالدوله که از مناصب خود کنار رفته بودند، در این کمیته رفت و آمد داشتند و رابط این کمیته با سفارت انگلیس سید ضیاءالدین طباطبایی بود. آنان برای تشکیل کابینه پس از دولت مشیرالدوله برنامهریزی میکردند.<ref name=":1" /> | |||
دولتآبادی در ادامه مینویسد: «کمیته زرگنده که اکنون مرکب است از طرفداران قرارداد و یک عده از دموکراتها و یک جمع از اعتدالیون قدیم که حالا خود را سوسیالیست میخوانند و نظریات انگلیس را هم در تشکیل کابینه و غیره در بر دارد میخواهند رئیس دولتی بر سر کار آورند که با مقاصد خصوصی آنها همراه باشد و با اجرای قرارداد موافق یا غیر مخالف... حتی زمزمه میکنند که بر خلاف رسم و عادت مملکت دو نفر از اعضای معمم کمیته را که سید ضیاءالدین طباطبایی و میرزا محمدصادق طباطبایی باشند در آن کابینه به مقام وزارت رسانیده یکی وزیر عدلیه بگردد و دیگری وزیر معارف و به این ترتیب رفته رفته زمام امور دولت به دست کمیته درآمده مقاصد انگلستان را در اجرای قرارداد برآورند و خود نیز هر یک به مقاصد شخصی برسند. انگلیسیان هم در این نقشه آن را کمک مینمایند.»<ref name=":1" /> | |||
=== نخستوزیری === | |||
با عدم تصویب قرارداد ۱۹۱۹ توسط [[احمدشاه قاجار]]، زمینه برای تغییر حکومت فراهم شد. سید ضیاءالدین با هماهنگی بریتانیا بهعنوان عامل سیاسی و [[رضاخان]] میرپنج (بعدها رضاشاه) بهعنوان فرمانده نظامی، کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹ را رهبری کردند. نیروهای کودتا وارد تهران شدند و احمدشاه ناچار فرمان ریاستالوزرایی سید ضیاءالدین را با اختیارات کامل صادر کرد. دولت او که بعدها به «کابینه سیاه» شهرت یافت، با وجود برخی اقدامات خدماتی، به دلیل کشمکش با احمدشاه و مخالفتهای گسترده داخلی، پس از کمتر از سه ماه سقوط کرد. در ۴ خرداد ۱۳۰۰ فرمان عزل او صادر شد.<ref name=":0" /> | با عدم تصویب قرارداد ۱۹۱۹ توسط [[احمدشاه قاجار]]، زمینه برای تغییر حکومت فراهم شد. سید ضیاءالدین با هماهنگی بریتانیا بهعنوان عامل سیاسی و [[رضاخان]] میرپنج (بعدها رضاشاه) بهعنوان فرمانده نظامی، کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹ را رهبری کردند. نیروهای کودتا وارد تهران شدند و احمدشاه ناچار فرمان ریاستالوزرایی سید ضیاءالدین را با اختیارات کامل صادر کرد. دولت او که بعدها به «کابینه سیاه» شهرت یافت، با وجود برخی اقدامات خدماتی، به دلیل کشمکش با احمدشاه و مخالفتهای گسترده داخلی، پس از کمتر از سه ماه سقوط کرد. در ۴ خرداد ۱۳۰۰ فرمان عزل او صادر شد.<ref name=":0" /> | ||
| خط ۱۴: | خط ۳۱: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{Navbox | {{منابع}}{{Navbox | ||
|name= نخستوزیران ایران | |name= نخستوزیران ایران | ||
|title= [[نخستوزیر ایران|نخستوزیران ایران]] {{کوچک|([[فهرست نخستوزیران ایران|فهرست]])}} | |title= [[نخستوزیر ایران|نخستوزیران ایران]] {{کوچک|([[فهرست نخستوزیران ایران|فهرست]])}} | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۱۲
سیّد ضیاءالدّین طباطبایی یزدی | |
|---|---|
 | |
| بیست و نهمین نخستوزیر ایران | |
| دوره مسئولیت ۴ اسفند ۱۲۹۹ – ۴ خرداد ۱۳۰۰ | |
| پادشاه | احمدشاه |
| پس از | فتحالله خان اکبر |
| پیش از | احمد قوام |
| اطلاعات شخصی | |
| زاده | ۱۲۶۸ شیراز، ایران |
| درگذشته | ۷ شهریور ۱۳۴۸ (۷۹–۸۰ سال) تهران، ایران |
| حزب سیاسی | حزب اراده ملی |
| پدر | سید علی یزدی |
سید ضیاءالدین طباطبایی (۱۲۶۸ شیراز – ۸ شهریور ۱۳۴۸ تهران) روزنامهنگار و سیاستمدار ایرانی بود که پس از کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹ به مدت کوتاهی (کمتر از صد روز) به عنوان نخستوزیر ایران فعالیت کرد.
زندگی
سید ضیاءالدین طباطبایی در سال ۱۲۶۸ خورشیدی در شیراز زاده شد. در خردسالی همراه خانواده به تبریز رفت و پس از پایان تحصیلات، مدتی به فعالیتهای اجتماعی پرداخت. سپس به شیراز بازگشت و روزنامهٔ «ندای اسلام» را منتشر کرد. پس از به توپ بستن مجلس به دستور محمدعلی شاه، به همراه پدرش راهی تهران شد و مدتی در حرم عبدالعظیم متحصن گشت. پس از خلع محمدعلی شاه، روزنامههای تندروی «شرق»، «برق» و سپس «رعد» را منتشر کرد. در آن دوران با حمایت از قرارداد ۱۹۱۹ وثوقالدوله با بریتانیا، توجه مقامات بریتانیایی را جلب نمود و به تدریج وارد فعالیتهای سیاسی شد.[۱]
فعالیتهای سیاسی
حمایت از قرارداد ۱۹۱۹
قرارداد ۱۹۱۹ که در دوره نخستوزیری وثوقالدوله بین ایران و انگلیس منعقد شد، در ایران با مخالفتهایی از سوی برخی دولتمردان و افکار عمومی مواجه گردید. در طرف انگلیسی نیز اداره هندوستان و برخی اعضای کابینه با آن مخالفت کردند و این قرارداد عملاً اجرایی نشد. سید ضیاء با وجود آگاهی از مخالفت عمومی، در حمایت از این قرارداد مقالاتی منتشر کرد. وی در یکی از نوشتههای خود آورده بود: «رستاخیز نو ایران از هنگام امضاء قرارداد انگلیس و ایران (۱۹۱۹) آغاز شده است... ما در قرارداد با انگلستان به آرزوی دیرین خود دست یافتهایم.»[۲]
فعالیتهای پس از سقوط کابینه وثوقالدوله
با افزایش نارضایتیها و ورود نیروهای روس به انزلی در اردیبهشت ۱۲۹۹، وثوقالدوله در ۵ تیر ۱۲۹۹ از نخستوزیری استعفا داد. مشیرالدوله که از مخالفان قرارداد ۱۹۱۹ بود، از طرف احمدشاه به ریاستالوزرایی منصوب شد. پس از سقوط کابینه وثوقالدوله، کمیته زرگنده (یا کمیته آهن) که برای پیشبرد اهداف دولت انگلیس تشکیل شده بود، در جذب دیگر اعضای کابینه وثوقالدوله ناکام ماند. سید ضیاء که از اعضای این کمیته بود، تلاش کرد آن را در قالبی دیگر احیا کند.[۲]
کمیته زرگنده
یحیی دولتآبادی در خاطرات خود به فعالیتهای این کمیته اشاره کرده و نوشته است: «مدیر رعد در خانه ییلاقی خود نزدیک سفارت انگلیس در زرگنده است. کمیتهای تشکیل داده مرکب از جمعی از ایرانیان و از ارامنه دوست و همفکر و خیال خود در سیاست داخلی و خارجی. این کمیته مخفی است.»[۲]
به گفته دولتآبادی، کلیه افراد طرفدار قرارداد و برخی از دوستان وثوقالدوله که از مناصب خود کنار رفته بودند، در این کمیته رفت و آمد داشتند و رابط این کمیته با سفارت انگلیس سید ضیاءالدین طباطبایی بود. آنان برای تشکیل کابینه پس از دولت مشیرالدوله برنامهریزی میکردند.[۲]
دولتآبادی در ادامه مینویسد: «کمیته زرگنده که اکنون مرکب است از طرفداران قرارداد و یک عده از دموکراتها و یک جمع از اعتدالیون قدیم که حالا خود را سوسیالیست میخوانند و نظریات انگلیس را هم در تشکیل کابینه و غیره در بر دارد میخواهند رئیس دولتی بر سر کار آورند که با مقاصد خصوصی آنها همراه باشد و با اجرای قرارداد موافق یا غیر مخالف... حتی زمزمه میکنند که بر خلاف رسم و عادت مملکت دو نفر از اعضای معمم کمیته را که سید ضیاءالدین طباطبایی و میرزا محمدصادق طباطبایی باشند در آن کابینه به مقام وزارت رسانیده یکی وزیر عدلیه بگردد و دیگری وزیر معارف و به این ترتیب رفته رفته زمام امور دولت به دست کمیته درآمده مقاصد انگلستان را در اجرای قرارداد برآورند و خود نیز هر یک به مقاصد شخصی برسند. انگلیسیان هم در این نقشه آن را کمک مینمایند.»[۲]
نخستوزیری
با عدم تصویب قرارداد ۱۹۱۹ توسط احمدشاه قاجار، زمینه برای تغییر حکومت فراهم شد. سید ضیاءالدین با هماهنگی بریتانیا بهعنوان عامل سیاسی و رضاخان میرپنج (بعدها رضاشاه) بهعنوان فرمانده نظامی، کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹ را رهبری کردند. نیروهای کودتا وارد تهران شدند و احمدشاه ناچار فرمان ریاستالوزرایی سید ضیاءالدین را با اختیارات کامل صادر کرد. دولت او که بعدها به «کابینه سیاه» شهرت یافت، با وجود برخی اقدامات خدماتی، به دلیل کشمکش با احمدشاه و مخالفتهای گسترده داخلی، پس از کمتر از سه ماه سقوط کرد. در ۴ خرداد ۱۳۰۰ فرمان عزل او صادر شد.[۱]
تبعید و بازگشت
پس از عزل، ایران را ترک کرد و ۲۲ سال در اروپا زندگی نمود. پس از سقوط رضاشاه در شهریور ۱۳۲۰ به ایران بازگشت و در دورهٔ چهاردهم مجلس شورای ملی بهعنوان نمایندهٔ یزد انتخاب شد. در مجلس رهبری اکثریت را بر عهده گرفت و در نخستوزیری افراد دیگری مانند حکیمی، ساعد و صدر نقش مؤثری ایفا کرد.[۱]
درگذشت
سید ضیاءالدین طباطبایی در اواخر عمر گوشهنشینی اختیار کرد و سرانجام در ۸ شهریور ۱۳۴۸ در سن هشتادسالگی درگذشت. پیکرش در حرم عبدالعظیم در شهر ری به خاک سپرده شد.[۱]