عاریه

عاریه در فقه و حقوق اسلامی، واگذاری مال به دیگری برای بهره‌برداری موقت و رایگان، با حفظ عین مال و لزوم بازگرداندن آن پس از رفع نیاز است. این نهاد از عقود جایز به‌شمار می‌آید و در زندگی روزمره، مانند امانت دادن ابزار و وسایل خانگی برای استفاده کوتاه‌مدت، مصداق فراوان دارد. مال عاریه در دست عاریه‌گیرنده امانت است و اصل بر عدم ضمان اوست، مگر در مواردی خاص.

تعریف

عاریه در معنای عمومی آن، چیزی است که از کسی گرفته می‌شود تا نیاز موقتی را برطرف سازد و سپس بازگردانده شود. در اصطلاح فقه، عاریه آن است که کسی مال خود را برای استفاده به دیگری واگذارد، به‌گونه‌ای که عین مال باقی بماند و در برابر این استفاده نیز اجرتی دریافت نشود.

ماهیت فقهی

عاریه از عقود جایز است؛ یعنی عقدی است که الزام و پایداری عقد لازم را ندارد و در اصل، هر یک از دو طرف می‌توانند آن را برهم زنند.

موضوع عاریه

در عاریه، مالی در اختیار دیگری قرار می‌گیرد که بتوان از آن بهره برد، بی‌آنکه اصل آن از میان برود. از این رو، نمونه‌هایی مانند ابزار کار، ظروف، کتاب و لوازم خانگی از مصادیق رایج آن به‌شمار می‌آیند؛ چنان‌که همسایگان برای استفاده موقت از یکدیگر چنین اشیایی می‌گیرند.

ضمان در عاریه

مال عاریه در دست عاریه‌گیرنده امانت است؛ بنابراین، در حالت عادی اگر تلف یا معیوب شود، عاریه‌گیرنده ضامن نیست. با این حال، در برخی موارد ضمان ثابت می‌شود:

1. اگر عاریه‌گیرنده در نگهداری مال اهمال و کوتاهی کند؛
2. اگر مالک شرط ضمان کرده باشد؛
3. اگر مالِ مورد عاریه از طلا و نقره باشد.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «عاریه». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.