تاریخ زنان: تفاوت میان نسخهها
(صفحهای تازه حاوی «= زن در تاریخ = موضوع «جايگاه زن در اسلام» از موضوعات مهم و چالش برانگيز در مطالعات اسلامي به شمار ميآيد. نگرش اصلاحي اسلام به مسئله زن از سويي و ابهام در فهم برخي از آيات قرآن و احكام شرعي خاص، از جمله حجاب، سرپرستي شوهر و لزوم تبعيت زن از وي، ح...» ایجاد کرد) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۲۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''تاریخ زنان''' یکی از بخشهای مطالعات زنان است که به بررسی امور زنان در طول تاریخ انسان میپردازد. | |||
== زن در دورههای تاریخی == | |||
در | === زن در روم باستان === | ||
درجامعه اولیه روم،زن دارایی شوهر محسوب می شد و تحت کنترل او بود. طبق قوانین روم در آن زمان،زن اگر خطایی مرتکب می شد مرد می توانست او را [[کتک]] بزند ،طلاق بدهد و یا حتی به قتل برساند. زنانی که از طبقات بالای جامعه بودند در صورت خشونت بیش از حد همسر،[[حق طلاق]] داشتند و زنان طبقات پایین از چنین حقی محروم بودند.وقتی زنی به ازدواج مردی در می آمد تمام اموالی که به او تعلق داشتند به عنوان جهیزیه متعلق به شوهرش می شدند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=ناگفته های صورتی|ناشر=قم،نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها،دفتر نشر معارف 1402}}</ref> | |||
=== زن در یونان باستان === | |||
در [[یونان باستان]]،اعتقاد داشتند که انسان ها کامل ترین نوع حیوان و در میان انسان ها مردان کامل تر از زنان هستند به این دلیل که مردان گرم و زنان سرد هستند.گفته شده است که [[ارسطو]] فیلسوف معروف یونانی بر این اندیشه بود که زنان منشأ بی نظمی و شر هستند و موجوداتی کاملاً بی فایده هستند. [[فیثاغورث]]،ریاضی دان برجسته یونانی اینطور گفته است:«یک منشأخوبی وجود دارد که نظم ،نور و مرد را ایجاد کرده است و یک منشأ بدی وجود دارد که بی نظمی،تاریکی و زن را ایجاد کرده است».[[زنان آتن]] حق مالکیت محدودی داشتند چون شهروند کامل محسوب نمی شدند. در کتاب ناگفته های صورتی زیر نظر سید محمدحسین راجی آورده شده است که ویل دورانت در جلد دوم تاریخ تمدن می نویسد:«عقیده جاری در یونان مبنی بر این بود که نیروی توالد تنها از آن مرد است و زن جز حمل طفل و پرستاری وظیفه ای ندارد».<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=همان}}</ref> | |||
=== زن در ایران باستان === | |||
در [[ایران باستان]] اموال زن در اختیار شوهر بود و زن بدون اجاره شوهر،حق تصرف در اموال خود را نداشت. وضعبت ازدواج از در اختیار زنان نبوده و از حقوق ثابت مردان بوده است.مردان در حد توان مالی شان زن می گرفتند و هیچ محدودیتی از نظر تعداد همسر نداشتند.در ایران باستان ازدواج با محارم را جایز می شمردند و معتقد بودند ازدواج با محارم،گناهان کبیره را از بین می برد.از رفتارهای زشت دوران [[ساسانیان]] این بود که همسران خود را به یکدیگر قرض می دادندو این حق در اختیار مرد بود و رضایت زن در آن شرط نبود.فرزندانی که از این زن متولد می شدند به شوهر اول او تعلق داشتند و به عنوان نیروی کار و برده او محسوب می شدند و گاهی نیز آنان را می فروخت.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=همان}}</ref> | |||
=== زن در عصر جاهلیت === | |||
[[پرونده:Captured in the desert encampment (1).png|بندانگشتی]] | |||
درباره جایگاه زن در [[عصر جاهلیت]] دو اعتقاد و نظر وجود دارد .گروهی معتقدند زن در عصر جاهلیت جایگاه ممتازی داشت و نقش فعال وتأثیرگذاری در خانواده و جامعه ایفا می کرد به اعتقاد این گروه زن در عصر جاهلیت داراد استقلال رأی و اراده بود و اوضاع روشن و مناسبی داشت.بازگشت نسب بعضی از قبائل عرب به زنان،شهرت بسیاری از بزرگان عرب با نام مادرانشان،مشاوره با زنان درباره مسائل جنگی و پذیرش امان دادن زنان به سربازان دشمن دلایل عمده این اعتقاد هستند.البته شاید بازگشت انتساب نسب به مادر به دلیل [[ازدواج های اشتراکی]] و وجود زنان چند شوهر باشد در آن زمان باشد بقیه دلایل و شواهد هم که وقایع کم نظیرند و نمی توان آن را ملاک جایگاه کلی زن در آن زمان محسوب کرد.گروه دیگری که شمارشان بیشتر است معتقدند زن در عصر جاهلیت اوضاع اسف باری داشته و دلایلی که ارائه می دهند مثل کراهت از دختردار شدن ، زنده به گور کردن دختران،نداشتن حق انتخاب همسر،محرومیت از ارث و به ارث رفتن زن مانند کالا ،گواه بر این اعتقاد آنان است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ اسلام در آینه پژوهش|ناشر=مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(رحمةالله علیه)|جلد=24}}</ref> | |||
مرد | بیان شده است که در زمان جاهلیت مرد صاحب اختیار و مالک خانواده بود و زن در ردیف مردها انسان تلقی نمی شد بلکه به عنوان یک انسان درجه دو محسوب می شد.براساس روایتی ، در زمان جاهلیت اعراب زن را در ردیف کالا می شمردند و بعد از مرگ شوهر (در صورتیکه از خود پسری نداشت) به ارث دیگر پسران آن مرد از زن های دیگر در می آمد.فرزندان نیز از حقوق انسانی برخوردار نبودند و در برخی جنگ ها ، پدرانشان آنان را نزد دشمن به رهن می گذاشتند که بیشتر اوقات منجر به کشته شدن آنان می شد.با این حال پسران بر دختران ترجیح داشتند چون پسران در آینده تبدیل به جنگجویان و مدافعان قبیله می شدند و دختران در زمان جنگ چیزی جز مزاحمت و سنگینی نداشتند و در صورت اسارت موجب بی آبرویی قبیله می شدند.نفرت داشتن از فرزند [[دختر]] گاهی منجر به زنده به گور کردن آنان می شد. البته در میزان شیوع این عمل شنیع اختلاف است.بعضی آن را نادر و بعضی دیگر آن را در بیشتر قبایل شایع می دانند. به هر حال تصریح قرآن کریم به این عمل زشت دلالت بر سنگینی این مسأله دارد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=همان}}</ref> | ||
در عصر جاهلیت،بیشتر حق انتخاب همسر با مرد بود و زن کمتر نقشی در این مورد ایفا می کرد. در آن زمان حق اول برای ازدواج با دختر،پسرعموی او بود و در صورتیکه پسر عموی دختر قصد ازدواج با او را داشت،دیگران اجازه نداشتند برای ازدواج با او پیشقدم شوند.البته به مرور زمان برای کسب شرافت و موقعیت بهتر ازدواج با دیگر قبایل رایج شد و ازدواج های داخلی کمتر شد.در زمان جاهلیت مرد برای [[تعدد زوجات]] هیچ محدودیتی نداشت و لزومی نداشت که عدالت را بین آنان رعایت کند بلکه هر کدام نزد او محبوب تر بود موقعیت و وضع بهتری نسبت به بقیه داشت.حق طلاق با مرد بود و به آسانی انجام می گرفت و در بیشتر موارد مرد از روی غضب و و برای انتقام جویی و تنبیه زن و یا قبیله زن ، او را طلاق می داد.زن نیز بعد از طلاق اجازه ازدواج با مرد دیگری نداشت چون [[تعصب]] افراطی مرد این اجازه را نمی داد. البتع در بعضی موارد مرد در ازای گرفتن مالی به ازدواج همسر سابقش با مرد دیگری رضایت می داد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=همان}}</ref> | |||
=== زن در قرون وسطی === | |||
در [[جوامع اروپایی]] در قرون وسطی زنان،[[حق تحصیل]] و شرکت در امورسیاسی را نداشتند و مردان حق داشتند هر طور که می خواهند با آنان رفتار کنند . زنان به خاطر برخی تخلفات مثل تهدید شوهر،زنا و یا حتی بحث کردن با شوهر و نق زدن،زنده زنده سوزانده می شدند. در قرن پانزده میلادی،قانون عمومی انگلستان به مرد این حق را می داد که برای حفظ نظم خانواده،همسرش را کتک بزند.در سال پانصد و هشتاد و شش میلادی،در فرانسه کنفرانسی شکل گرفت مبنی بر اینکه «آیا زن انسان است یا نه؟» و بعد از بررسی های زیاد به این نتیجه رسیدند که:«زن انسان است اما انسان حقیری که برای خدمت به مردان خلق شده است». گفته شده است که تحقیر زنان در اروپای قدیم،به ویژه در [[قرون وسطی]]،پدیده ای عمومی بوده است.به عنوان مثال درباره تنبیه و تحقیر زنان غرغرو،سرزنشگر و پر سروصدا مطالب فراوانی دیده شده است.یکی از این تنبیه ها که به چهارپایه سرزنشگر معروف بود تا قرن هفدهم در انگلستان مورد استفاده قرار می گرفت. این تنبیه شامل یک صندلی چوبی یا آهنی بود که به تیر چوبی بلندی متصل بود و معمولاُ در کنار استخر یا رودخانه قرار داشت و در آب فرو می رفت و مجرم را به این صندلی می بستند. حین انجام این مجازات،سقوط های مکرر معمولاُ مرگبار بودند و قربانی در اثر شوک یا غرق شدگی از دنیا می رفت.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=ناگفته های صورتی|ناشر=قم،نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها،دفتر نشر معارف 1402}}</ref> | |||
=== زن پس از عصر روشنگری === | |||
[[انقلاب صنعتی]] در اروپا،تغییرات بزرگی برای وضعیت زنان ایجاد کرد و فرصت های شغلی و امکان دریافت دستمزد در ازای کار بیرون از خانه را برای زنان فراهم کرد.با این حال، باز زنان به شکل جدیدی مورد استثمار و سرکوبی توسط سرمایه داران مرد قرار گرفتند.با به رسمیت شناختن حق مالکیت و استقلال اقتصادی زنان،آنان را تشویق به اشتغال در صنعت کردند و در واقع هدف سرمایه داران از این کار ،استثمار نیروی کار ارزان و قابل کنترل بود.زنان برای انجام کارهای مشابه،اغلب نصف یا کمتر از مردان،حقوق می گرفتندبراساس برخی گزارشات،تفاوت قیمت ها تا چهار برابر نیز بوده است.زنان گاهی اوقات تا چهارده ساعت در روز،تحت شرایط خطرناک و ناسالم کار می کردند و در محل کار مورد آزار جسمی و جنسی توسط کارفرمایان مرد قرار می گرفتند.صاحبان صنایع،از جذابیت جنسی به عنوان ابزاری برای تبلیغات و توسعه فروش محصولات خود استفاده کردند.یکی از اولین نمونه های استفاده از جذابیت جنسی زنان،تبلیغات شرکت «تنباکو پی یرل» در سال 1871 است که تصویر یک زن برهنه را روی بسته محصول خود استفاده کرد.نمونه های متعددی ار این سوءاستفاده از زنان، وجود دارد.این استثمار،بیش از پیش به نگاه ابزاری به زنان دامن زد و این ظلم را امتداد و تقویت کرد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=همان}}</ref> | |||
== منابع == | |||
<references /> | |||
[[رده:تاریخ زنان]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۱۸
تاریخ زنان یکی از بخشهای مطالعات زنان است که به بررسی امور زنان در طول تاریخ انسان میپردازد.
زن در دورههای تاریخی
زن در روم باستان
درجامعه اولیه روم،زن دارایی شوهر محسوب می شد و تحت کنترل او بود. طبق قوانین روم در آن زمان،زن اگر خطایی مرتکب می شد مرد می توانست او را کتک بزند ،طلاق بدهد و یا حتی به قتل برساند. زنانی که از طبقات بالای جامعه بودند در صورت خشونت بیش از حد همسر،حق طلاق داشتند و زنان طبقات پایین از چنین حقی محروم بودند.وقتی زنی به ازدواج مردی در می آمد تمام اموالی که به او تعلق داشتند به عنوان جهیزیه متعلق به شوهرش می شدند.[۱]
زن در یونان باستان
در یونان باستان،اعتقاد داشتند که انسان ها کامل ترین نوع حیوان و در میان انسان ها مردان کامل تر از زنان هستند به این دلیل که مردان گرم و زنان سرد هستند.گفته شده است که ارسطو فیلسوف معروف یونانی بر این اندیشه بود که زنان منشأ بی نظمی و شر هستند و موجوداتی کاملاً بی فایده هستند. فیثاغورث،ریاضی دان برجسته یونانی اینطور گفته است:«یک منشأخوبی وجود دارد که نظم ،نور و مرد را ایجاد کرده است و یک منشأ بدی وجود دارد که بی نظمی،تاریکی و زن را ایجاد کرده است».زنان آتن حق مالکیت محدودی داشتند چون شهروند کامل محسوب نمی شدند. در کتاب ناگفته های صورتی زیر نظر سید محمدحسین راجی آورده شده است که ویل دورانت در جلد دوم تاریخ تمدن می نویسد:«عقیده جاری در یونان مبنی بر این بود که نیروی توالد تنها از آن مرد است و زن جز حمل طفل و پرستاری وظیفه ای ندارد».[۲]
زن در ایران باستان
در ایران باستان اموال زن در اختیار شوهر بود و زن بدون اجاره شوهر،حق تصرف در اموال خود را نداشت. وضعبت ازدواج از در اختیار زنان نبوده و از حقوق ثابت مردان بوده است.مردان در حد توان مالی شان زن می گرفتند و هیچ محدودیتی از نظر تعداد همسر نداشتند.در ایران باستان ازدواج با محارم را جایز می شمردند و معتقد بودند ازدواج با محارم،گناهان کبیره را از بین می برد.از رفتارهای زشت دوران ساسانیان این بود که همسران خود را به یکدیگر قرض می دادندو این حق در اختیار مرد بود و رضایت زن در آن شرط نبود.فرزندانی که از این زن متولد می شدند به شوهر اول او تعلق داشتند و به عنوان نیروی کار و برده او محسوب می شدند و گاهی نیز آنان را می فروخت.[۳]
زن در عصر جاهلیت
.png)
درباره جایگاه زن در عصر جاهلیت دو اعتقاد و نظر وجود دارد .گروهی معتقدند زن در عصر جاهلیت جایگاه ممتازی داشت و نقش فعال وتأثیرگذاری در خانواده و جامعه ایفا می کرد به اعتقاد این گروه زن در عصر جاهلیت داراد استقلال رأی و اراده بود و اوضاع روشن و مناسبی داشت.بازگشت نسب بعضی از قبائل عرب به زنان،شهرت بسیاری از بزرگان عرب با نام مادرانشان،مشاوره با زنان درباره مسائل جنگی و پذیرش امان دادن زنان به سربازان دشمن دلایل عمده این اعتقاد هستند.البته شاید بازگشت انتساب نسب به مادر به دلیل ازدواج های اشتراکی و وجود زنان چند شوهر باشد در آن زمان باشد بقیه دلایل و شواهد هم که وقایع کم نظیرند و نمی توان آن را ملاک جایگاه کلی زن در آن زمان محسوب کرد.گروه دیگری که شمارشان بیشتر است معتقدند زن در عصر جاهلیت اوضاع اسف باری داشته و دلایلی که ارائه می دهند مثل کراهت از دختردار شدن ، زنده به گور کردن دختران،نداشتن حق انتخاب همسر،محرومیت از ارث و به ارث رفتن زن مانند کالا ،گواه بر این اعتقاد آنان است.[۴]
بیان شده است که در زمان جاهلیت مرد صاحب اختیار و مالک خانواده بود و زن در ردیف مردها انسان تلقی نمی شد بلکه به عنوان یک انسان درجه دو محسوب می شد.براساس روایتی ، در زمان جاهلیت اعراب زن را در ردیف کالا می شمردند و بعد از مرگ شوهر (در صورتیکه از خود پسری نداشت) به ارث دیگر پسران آن مرد از زن های دیگر در می آمد.فرزندان نیز از حقوق انسانی برخوردار نبودند و در برخی جنگ ها ، پدرانشان آنان را نزد دشمن به رهن می گذاشتند که بیشتر اوقات منجر به کشته شدن آنان می شد.با این حال پسران بر دختران ترجیح داشتند چون پسران در آینده تبدیل به جنگجویان و مدافعان قبیله می شدند و دختران در زمان جنگ چیزی جز مزاحمت و سنگینی نداشتند و در صورت اسارت موجب بی آبرویی قبیله می شدند.نفرت داشتن از فرزند دختر گاهی منجر به زنده به گور کردن آنان می شد. البته در میزان شیوع این عمل شنیع اختلاف است.بعضی آن را نادر و بعضی دیگر آن را در بیشتر قبایل شایع می دانند. به هر حال تصریح قرآن کریم به این عمل زشت دلالت بر سنگینی این مسأله دارد.[۵]
در عصر جاهلیت،بیشتر حق انتخاب همسر با مرد بود و زن کمتر نقشی در این مورد ایفا می کرد. در آن زمان حق اول برای ازدواج با دختر،پسرعموی او بود و در صورتیکه پسر عموی دختر قصد ازدواج با او را داشت،دیگران اجازه نداشتند برای ازدواج با او پیشقدم شوند.البته به مرور زمان برای کسب شرافت و موقعیت بهتر ازدواج با دیگر قبایل رایج شد و ازدواج های داخلی کمتر شد.در زمان جاهلیت مرد برای تعدد زوجات هیچ محدودیتی نداشت و لزومی نداشت که عدالت را بین آنان رعایت کند بلکه هر کدام نزد او محبوب تر بود موقعیت و وضع بهتری نسبت به بقیه داشت.حق طلاق با مرد بود و به آسانی انجام می گرفت و در بیشتر موارد مرد از روی غضب و و برای انتقام جویی و تنبیه زن و یا قبیله زن ، او را طلاق می داد.زن نیز بعد از طلاق اجازه ازدواج با مرد دیگری نداشت چون تعصب افراطی مرد این اجازه را نمی داد. البتع در بعضی موارد مرد در ازای گرفتن مالی به ازدواج همسر سابقش با مرد دیگری رضایت می داد.[۶]
زن در قرون وسطی
در جوامع اروپایی در قرون وسطی زنان،حق تحصیل و شرکت در امورسیاسی را نداشتند و مردان حق داشتند هر طور که می خواهند با آنان رفتار کنند . زنان به خاطر برخی تخلفات مثل تهدید شوهر،زنا و یا حتی بحث کردن با شوهر و نق زدن،زنده زنده سوزانده می شدند. در قرن پانزده میلادی،قانون عمومی انگلستان به مرد این حق را می داد که برای حفظ نظم خانواده،همسرش را کتک بزند.در سال پانصد و هشتاد و شش میلادی،در فرانسه کنفرانسی شکل گرفت مبنی بر اینکه «آیا زن انسان است یا نه؟» و بعد از بررسی های زیاد به این نتیجه رسیدند که:«زن انسان است اما انسان حقیری که برای خدمت به مردان خلق شده است». گفته شده است که تحقیر زنان در اروپای قدیم،به ویژه در قرون وسطی،پدیده ای عمومی بوده است.به عنوان مثال درباره تنبیه و تحقیر زنان غرغرو،سرزنشگر و پر سروصدا مطالب فراوانی دیده شده است.یکی از این تنبیه ها که به چهارپایه سرزنشگر معروف بود تا قرن هفدهم در انگلستان مورد استفاده قرار می گرفت. این تنبیه شامل یک صندلی چوبی یا آهنی بود که به تیر چوبی بلندی متصل بود و معمولاُ در کنار استخر یا رودخانه قرار داشت و در آب فرو می رفت و مجرم را به این صندلی می بستند. حین انجام این مجازات،سقوط های مکرر معمولاُ مرگبار بودند و قربانی در اثر شوک یا غرق شدگی از دنیا می رفت.[۷]
زن پس از عصر روشنگری
انقلاب صنعتی در اروپا،تغییرات بزرگی برای وضعیت زنان ایجاد کرد و فرصت های شغلی و امکان دریافت دستمزد در ازای کار بیرون از خانه را برای زنان فراهم کرد.با این حال، باز زنان به شکل جدیدی مورد استثمار و سرکوبی توسط سرمایه داران مرد قرار گرفتند.با به رسمیت شناختن حق مالکیت و استقلال اقتصادی زنان،آنان را تشویق به اشتغال در صنعت کردند و در واقع هدف سرمایه داران از این کار ،استثمار نیروی کار ارزان و قابل کنترل بود.زنان برای انجام کارهای مشابه،اغلب نصف یا کمتر از مردان،حقوق می گرفتندبراساس برخی گزارشات،تفاوت قیمت ها تا چهار برابر نیز بوده است.زنان گاهی اوقات تا چهارده ساعت در روز،تحت شرایط خطرناک و ناسالم کار می کردند و در محل کار مورد آزار جسمی و جنسی توسط کارفرمایان مرد قرار می گرفتند.صاحبان صنایع،از جذابیت جنسی به عنوان ابزاری برای تبلیغات و توسعه فروش محصولات خود استفاده کردند.یکی از اولین نمونه های استفاده از جذابیت جنسی زنان،تبلیغات شرکت «تنباکو پی یرل» در سال 1871 است که تصویر یک زن برهنه را روی بسته محصول خود استفاده کرد.نمونه های متعددی ار این سوءاستفاده از زنان، وجود دارد.این استثمار،بیش از پیش به نگاه ابزاری به زنان دامن زد و این ظلم را امتداد و تقویت کرد.[۸]