زندیه

زندیه نام سلسله‌ای از پادشاهان ایران در سده دوازدهم هجری است که پس از کشته‌شدن نادرشاه قدرت گرفتند. بنیان‌گذار این سلسله کریم‌خان زند بود و حکومت آنان تا سال ۱۲۰۹ هجری قمری ادامه یافت و سرانجام به دست آقامحمدخان قاجار پایان یافت.

شکل‌گیری

سلسله زندیه به کریم‌خان زند منسوب است که از طایفه زند، شاخه‌ای از لرهای فیلی، برخاسته بود. این طایفه در نواحی اطراف قلعه پری از توابع ملایر زندگی می‌کردند. در دوره نادرشاه، گروهی از این طایفه سرکوب و بخشی از آنان به نواحی خراسان مانند ابیورد و درگز کوچانده شدند. پس از کشته شدن نادرشاه و آغاز دوره آشوب در ایران، کریم‌خان زند توانست از این وضعیت استفاده کند و قدرت سیاسی به دست آورد.

دوره حکومت

حکومت زندیه از حدود سال ۱۱۶۳ تا ۱۲۰۹ هجری قمری ادامه داشت. در این دوره بخش بزرگی از ایران زیر فرمان آنان قرار داشت و تنها ناحیه خراسان عمدتاً در اختیار شاهرخ افشاری باقی مانده بود. کریم‌خان زند نخستین فرمانروای این سلسله بود و آخرین پادشاه آن لطفعلی‌خان زند به‌شمار می‌آید. در منابع تاریخی نام چند تن از فرمانروایان این سلسله ذکر شده است، از جمله کریم‌خان زند، ابوالفتح‌خان، علی‌مرادخان، محمدعلی‌خان، صادق‌خان، جعفرخان و در پایان لطفعلی‌خان زند که در سال ۱۲۰۹ هجری قمری کشته شد.

دوره کریم‌خان زند

در دوره حکومت کریم‌خان بسیاری از شهرهای قلمرو او رونق یافتند و به ویژه شهر شیراز که پایتخت حکومت او بود توسعه پیدا کرد. در این دوره بناهایی مانند ارگ کریم‌خان، بازار وکیل و مسجد وکیل در شیراز ساخته شد و این شهر به یکی از مراکز مهم سیاسی و فرهنگی تبدیل گردید.

از شاعران شناخته‌شده این دوره می‌توان به لطفعلی‌بیگ آذر، سید احمد هاتف، سلیمان بیگدلی و صباحی اشاره کرد که در فضای فرهنگی آن زمان فعالیت داشتند.

پایان سلسله

پس از مرگ کریم‌خان زند، میان مدعیان حکومت از خاندان زند و نیز آقامحمدخان قاجار درگیری‌های طولانی رخ داد. این کشمکش‌ها نزدیک به دوازده سال ادامه یافت و در نهایت با پیروزی آقامحمدخان قاجار و شکست لطفعلی‌خان زند، حکومت زندیه پایان یافت.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «زندیه». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.