ژاله آموزگار

ژاله آموزگار (زاده ۱۲ آذر ۱۳۱۸) استاد (بازنشسته) فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تهران است.

زندگی

ژاله آموزگار استادتمام رشته فرهنگ و زبان‌های باستانی در دانشگاه تهران است که او، لقب «بزرگ‌بانوی مطالعات ایرانِ باستان» را داده‌اند. وی، اسطوره‌شناس، مترجم، نویسنده، پژوهشگر بنیاد فرهنگ ایران، عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی و عضو شورای عالی علمی مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی است و عضویت هیئت مشورتی انجمن ایران‌شناسی فرانسه در ایران و عضویت گروه انتخاب کتاب را در کارنامه خود دارد. ژاله آموزگار دکترای زبان‌های باستانی خود را از دانشگاه سوربن فرانسه دریافت کرد و با رتبه علمی استادی، عضو هیئت علمی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران است. این بانوی پرتلاش عرصه فرهنگ و زبان‌های باستانی، در سال ۱۳۸۵ با بالاترین درجه استادی، بازنشسته شده است.

ایران‌پژوهان و محققان این حوزه، آموزگار را پیشاهنگ در مطالعات ایران‌باستان، به ویژه بازشناسایی متون پهلوی و اساطیر ایرانی و ادبیات زردشتی می‌دانند و معتقدند که آثار تألیفی و تحقیقی او ابزار کاری برای تدریس و یادگیری هرچه بهتر متون باستانی است که مطالب آن با ساده‌ترین و رساترین زبان، بیان شده است. با پژوهشی در کارنامه علمی فعالیت‌های دکتر آموزگار می‌توان دریافت که تألیف، ترجمه و نگارش مقاله در باب اساطیر، زبان‌ها و ادیان ایران باستان، متون پهلوی و ادبیات فارسی زرتشتی از جمله مهم‌ترین زمینه‌های کاری دکتر آموزگار است و همکاری با بنیاد فرهنگ ایران را می‌توان نقطه عطف زندگی ایشان محسوب کرد. آثار و نوشته‌های دکتر آموزگار که برخی با همکاری دکتر تفضلی نوشته شده است، کمک فراوانی به شناخت هرچه بیشتر متون باستانی ایران کرده است. کتاب‌هایی چون زبان پهلوی، ادبیات و دستور آن و شناخت اساطیر ایران از آن دست کتاب‌هاست که به صورت روشمند و با زبانی ساده و قابل فهم نوشته شده و به عنوان مرجع و منبع موثق مورد استناد بسیاری از محققان و پژوهشگران در این عرصه و به عنوان کتاب درسی در دانشگاه‌های داخلی و خارجی تدریس می‌شود.

مدارج علمی

مدارج علمی او را چنین گزارش کرده‌اند:

• ابتدایی و متوسطه، دبیرستان ایراندخت، خوی، تا ۱۳۳۴
• دیپلم، دبیرستان ایراندخت، تبریز، ۱۳۳۵
• کارشناسی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز، ۱۳۳۸–۱۳۳۵ (فارغ‌التحصیل با رتبه اول)
• دوره دکتری (با بورس شاگردان اول فرهنگ و زبان‌های باستانی)، دانشگاه سوربن، پاریس، فرانسه، 1346-1342 شمسی/ 1968-1964 میلادی

فعالیت‌ها

از جمله فعالیت‌ها آموزگار می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• پژوهشگر بنیاد فرهنگ ایران از ۱۳۴۷ تا ۱۳۴۹
• استادیار گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تهران از ۱۳۴۹ تا ۱۳۶۲
• دانشیار گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تهران از ۱۳۶۲ تا ۱۳۷۳
• استاد گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تهران از ۱۳۷۳ تا ۱۳۸۵
• استاد بازنشسته دانشگاه تهران با رتبه ۲۹ استادی ۱۳۸۵
• استاد گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشکده زبان و ادبیات دانشگاه آزاد تهران (واحد علوم و تحقیقات)
• عضو شورای عالی علمی مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی
• عضو وابسته فرهنگستان زبان ایران، ۱۳۸۶
• عضو گروه واژه‌گزینی فرهنگستان زبان ایران، ۱۳۸۷
• عضویت هیئت آئین کتاب و جوایز بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار
• عضو گروه انتخاب کتاب:Ehsan Yarshater Book Prize for Ancient Iranian Studies
• عضو هیئت تحریریه نشریه نامه انسان‌شناسی؛ دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
• عضو هیئت تحریریه نشریه مطالعات ایرانی؛ نشریه مرکز تحقیقات فرهنگ و زبان‌های ایرانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان
• عضو هیئت تحریریه نشریه نامه ایران باستان؛ مجله بین‌المللی مطالعات ایرانی، مرکز نشر دانشگاهی، وزارت علوم، تحقیقات و فن‌آوری
• عضو هیئت تحریریه نشریه پیک نور؛ مجله دانشکده ادبیات دانشگاه پیام نور
• عضو هیئت تحریریه نشریه پژوهشنامه ادیان؛ مجله گروه ادیان و عرفان دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات
• عضو هیئت تحریریه نشریه زبان‌شناخت؛ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

افتخارات

• ۱۳۶۹ - جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی
• ۱۳۶۹ - جایزه کتاب برگزیده سال دانشگاه‌های کشور
• ۱۳۸۱ - تقدیرنامه رئیس بنیاد ایران‌شناسی
• ۱۳۸۲ - مراسم بزرگداشت در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی
• ۱۳۸۲ - تقدیرنامه دانشگاه تهران
• ۱۳۸۳ - تقدیرنامه از سوی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی وقت (احمد مسجد جامعی)
• ۱۳۸۶ - جایزه کتاب فصل برای نگارش کتاب دینکرد پنجم
• ۱۳۸۹ - جایزه Lifetime Achievement Award, The International Society for Iranian Studies
• ۱۳۹۲ - انتخاب به عنوان پراستنادترین نویسندگان مقالات ایرانی در حوزه علوم انسانی (مقالات نمایه شده در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام؛ ISC)
• ۱۳۹۵ - نشان فردوسی و تقدیرنامه از سوی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی وقت در دانشگاه فردوسی مشهد
• ۱۳۹۵ - دریافت نشان لژیون دونور در سفارت فرانسه در تهران
• ۱۳۹۵ - جایزه «سرو ایرانی»، دومین آئین نکوداشت کوشندگان میراث فرهنگی ملموس و ناملموس، انجمن‌های دانشگاهی و فرهنگی غیردولتی
• ۱۳۹۸ - پیشکسوت نمونه دانشگاه تهران

از برای آموزگار، تعدادی یادبود و زندگی‌نامه نگارش یافته است از جمله:

• ارج‌نامه ژاله آموزگار، ایران‌نامه، به کوشش پروانه پورشریعتی و محمد توکلی، دانشگاه تورنتو، سال ۲۹، شماره ۲، تابستان ۱۳۹۳/۲۰۱۴
• جشن‌نامه دکتر ژاله آموزگار، مجله بخارا، شماره ۷۷ و ۷۸، تهران، مهر ـ دی ۱۳۸۹
• زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی دکتر ژاله آموزگار (اسطوره‌شناس و متخصص زبان‌های باستانی)، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران، دی 1382
• کتاب فانوس تابان. مصاحبه تاریخ شفاهی. ژاله آموزگار یگانه. مصاحبه، تدوین و تحقیق پیمانه صالحی. سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۹۸
• فیلم حکایت دل؛ آموزگار سخن در اساطیر ایران. اکران اول ۹۸/۳/۳

آثار

کتاب

1. کتاب پنجم دینکرد: آوانویسی، ترجمه، تعلیقات، واژه‌نامه، متن پهلوی (۱۳۸۸). ژاله آموزگار، احمد تفضلی. تهران: معین
2. زبان، فرهنگ، اسطوره؛ مجموعه مقالات (۱۳۹۰). تهران: معین
3. موله، ماریژان (۱۳۹۱). ایران باستان. ترجمه ژاله آموزگار. تهران: توس
4. آریانوس، فلاویوس (۱۳۹۳). لشکرکشی اسکندر به ایران. ترجمه همایون صنعتی‌زاده، زیرنظر ژاله آموزگار. تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار
5. اسطوره زندگی زردشت (۱۳۹۴) تألیف ژاله آموزگار، احمد تفضلی. تهران: چشمه
6. تاریخ اساطیری ایران (۱۳۹۵). تهران: سمت، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی
7. یادگار زریران: متنی حماسی از دوران کهن (۱۳۹۵). تهران: معین
8. لوکوک، پیر (۱۳۹۵). کتیبه‌های هخامنشی. ترجمه نازیلا خلخالی؛ زیر نظر ژاله آموزگار. تهران: نشر و پژوهش فرزان روز
9. از گذشته‌های ایران (زبان، فرهنگ، اسطوره) (۱۳۹۶). تهران: معین
10. زبان پهلوی، ادبیات و دستور آن (۱۳۹۷). تألیف ژاله آموزگار، احمد تفضلی. تهران: معین
11. تصحیح و ترجمه سوتکرنسک و ورشت مانسرنسک از دینکرد ۹ (۱۳۹۷). احمد تفضلی. به کوشش ژاله آموزگار. تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی
12. واژگان آذری و فارسی در زبان مردم تبریز (۱۳۹۸). یحیی ذکاء. زیرنظر ژاله آموزگار. تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی و پژوهش‌های ایرانی و اسلامی: مرکز نشر دانشگاهی
13. مقالات احمد تفضلی (۱۳۹۸). گردآوری ژاله آموزگار. تهران: توس
14. کریستن‌سن، آرتور (۱۳۹۸). نمونه‌های نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانه‌ای ایران، ترجمه ژاله آموزگار، احمد تفضلی. تهران: نشر چشمه
15. ارداویرافنامه (ارداویرازنامه) (۱۳۹۹). تهران: معین: انجمن ایرانشناسی فرانسه
16. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام (۱۴۰۰). احمد تفضلی؛ به کوشش ژاله آموزگار. تهران: سخن
17. مینوی خرد (۱۴۰۰). ترجمه احمد تفضلی؛ به کوشش ژاله آموزگار. تهران: توس
18. هینلز، جان (۱۴۰۰). شناخت اساطیر ایران. ترجمه ژاله آموزگار، احمد تفضلی. تهران: نشر چشمه
19. Pahlavi et Persan: études sur la langue et la littérature mazdéennes, de Sar Dar Nasr et le Sar Dar Bondaheš, 1967

مقاله‌ها

1. “Bahrâm-Paždu”, Encyclopaedia Iranica, Ed.E.Yarshater, Mazda Pub. -“Čangranhača Nâma”, Encyclopaedia Iranica, Ed.E.Yarshater, Mazda Pub
2. “Anushiravna b.Marzban Ravari”, Encyclopaedia Iranica, Ed.E.Yarshater, Yarshater, Mazda Pub
3. “Congratulation” (pers. Tabrik, šâd- bâš), Encyclopaedia Iranica, Ed.E.Yarshater, Yarshater, Mazda Pub. -“Cooking in Pahlavi literature”, Encyclopaedia Iranica, Ed.E.Yarshater, Yarshater, Mazda Pub
4. “Borj- Nāma”, Encyclopaedia Iranica, Ed.E.Yarshater, Yarshater, Mazda Pub
5. “La magie de la parole dans la mythologie iranienne’’, Logman, 39, 2003-2004
6. “Paymān’’, the spirit of wisdom [mēnōg xrad], Essay in Memory of Ahmad Tafazzoli Ed. Daryaee, M. Omid salar. 2004, p.32-43
7. “Purdāvud, Ebrāhim”, Encyclopaedia Iranica, Ed.E.Yarshater, Yarshater, Under Publication

پیوندهای بیرونی

1. دانشگاه تهران
2. سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران
3. پایگاه مجلات تخصصی نور