سحرگاه

سحر یا سحرگاه، به بخش پایانی شب، پیش از طلوع فجر اطلاق می‌شود که برخی آن را معادل یک‌ششم پایانی شب دانسته‌اند. این زمان در فرهنگ اسلامی جایگاهی ممتاز برای استغفار، نیایش و خلوت با معبود دارد و قرآن «مستغفرین بالاسحار» را در زمره صابران و پارسایان برشمرده است.

لغت‌شناسی

سحر در لغت به معنای پگاه و زمان پیش از صبح است و جمع آن «اسحار» می‌باشد. از نظر قواعد صرفی، کلمه سحر اگر به معنای سحرِ یک شب معین و خاص باشد، غیرمنصرف (معدول از السحر) تلقی می‌شود؛ اما اگر به معنای عمومی سحر و پگاه به کار رود، منصرف خواهد بود. نمونه این کاربرد در آیه ۳۴ سوره قمر مشاهده می‌شود که به صورت منصرف («بِسَحَرٍ») آمده است.

در قرآن و روایات

قرآن در آیات گوناگون به اهمیت این زمان و نقش آن در سلوک عبادی اشاره کرده است. در آیات ۱۷ سوره آل‌عمران و ۱۵ تا ۱۸ سوره ذاریات، خداوند ویژگی‌های نیکوکاران و بهشتیان را تبیین کرده و آنان را کسانی می‌داند که تنها بخش اندکی از شب را به خواب اختصاص داده و سحرگاهان از درگاه الهی طلب آمرزش می‌کرده‌اند. همچنین در تفسیر آیه ۹۸ سوره یوسف، صادق بیان کرده است که وقتی فرزندان یعقوب از پدر درخواست استغفار کردند، وی اجابت این خواسته و دعا برای آنان را به وقت سحر موکول کرد تا از فضیلت این زمان بهره‌مند شوند.

در سنت نبوی و روایات اهل‌بیت، سحرگاه بهترین زمان برای تقرب به پروردگار معرفی شده است. جعفر صادق در گفتگو با فضل بن ابی‌قره، سحر را برترین وقت برای دعا دانسته و به آیات استغفار در سحر استناد نموده است. همچنین در روایتی از پیامبر اسلام آمده است که هرگاه بنده در دل شب با مولای خود خلوت و راز و نیاز کند، خداوند نور خود را در قلب او قرار می‌دهد. در این حالت، پروردگار خطاب به فرشتگان، به بنده خود که در زمان غفلت دیگران به عبادت برخاسته مباهات کرده و آمرزش او را اعلام می‌دارد.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «سحر». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.