عیاش بن ابی‌ربیعه

عیاش بن ابی‌ربیعه مخزومی از صحابه پیامبر اسلام و برادر مادری ابوجهل بود که پیش از هجرت به مدینه مسلمان شد و پس از تحمل شکنجه‌های قریش و بازگشت اجباری به مکه، سرانجام مجدداً به مدینه هجرت کرد. ماجرای قتل ناخواسته برادرش حارث به دست او سبب نزول آیه قتل خطا در قرآن شد.

زندگی

عیاش بن ابی‌ربیعه مخزومی با کنیه ابوعبدالله از اهل مکه بود. او پیش از هجرت پیامبر اسلام به مدینه مسلمان شد و از بیم آزار و اذیت بستگانش، مکه را ترک کرد و پیش از هجرت پیامبر، راهی مدینه شد. پس از رفتن او، مادرش اسماء بنت مخزمه سوگند یاد کرد تا زمانی که عیاش بازنگردد غذا نخورد، آب ننوشد، سر خود را نشوید و در سایه قرار نگیرد.

بازگرداندن به مکه و شکنجه

ابوجهل و حارث که برادران مادری عیاش بودند، پس از آگاهی از سوگند مادر در پی او به مدینه رفتند و او را از وضعیت مادرش آگاه کردند. آنان تعهد دادند که مانع از دین‌داری وی نشوند و به او آسیبی نرسانند تا سرانجام رضایت او را برای بازگشت جلب کردند. با خروج از مدینه، دستان او را بستند و هر یک صد تازیانه بر او زدند و شکنجه‌اش کردند تا جایی که از دین اسلام برائت جست.

هجرت دوباره و قتل خطا

پس از هجرت محمد به مدینه، عیاش همراه دیگر مسلمانان دوباره به این شهر هجرت کرد و اسلام آورد. برادرش حارث نیز پس از مدتی راهی مدینه شد و اسلام آورد، اما عیاش از مسلمان شدن او آگاهی نداشت. روزی عیاش او را در پشت مسجد قبا دید، به وی حمله برد و او را به قتل رساند. او پس از آگاهی از مسلمان بودن حارث به شدت پشیمان شد، گریست و ماجرا را نزد پیامبر اسلام شرح داد. در پی این واقعه، آیه نود و دوم سوره نساء درباره حکم قتل خطایی نازل شد.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «عیاش بن ابی‌ربیعه». دایره‌المعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.