بهاءالدین خرمشاهی

بهاءالدین خرمشاهی
متولد	۱۲ فروردین ۱۳۲۴ قزوین
محل تحصیل	دانشگاه تهران
حرفه	نویسنده، مترجم، قرآن‌پژوه، فرهنگ‌نویس، منتقد ادبی، پژوهشگر ادبیات فارسی

بهاءالدین خرمشاهی (زادهٔ ۱۲ فروردین ۱۳۲۴ در قزوین) نویسنده، مترجم، قرآن‌پژوه، فرهنگ‌نویس، منتقد ادبی و پژوهشگر ادبیات فارسی است. او طی چند دهه فعالیت علمی در حوزه‌هایی مانند حافظ‌پژوهی، مطالعات قرآنی، فرهنگ‌نگاری، تاریخ ادیان و نقد ادبی شناخته شده و از چهره‌های مؤثر معاصر در پیوند مطالعات ادبی و دینی به‌شمار می‌آید.

زندگی و تحصیلات

بهاءالدین خرمشاهی در سال ۱۳۲۴ در قزوین زاده شد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در زادگاه خود گذراند و نخست در رشتهٔ پزشکی پذیرفته شد، اما پس از سه سال از ادامهٔ تحصیل منصرف شد. او سپس با گرایش به ادبیات فارسی مسیر علمی خود را تغییر داد و وارد دانشگاه تهران شد. دورهٔ کارشناسی ارشد کتابداری را حدود سال‌های ۱۳۵۰–۱۳۵۲ به پایان رساند. پس از فراغت از تحصیل، فعالیت حرفه‌ای او با همکاری در «مرکز خدمات کتابداری» آغاز شد.

فعالیت‌ها و حوزه‌های پژوهشی

خرمشاهی در حوزه‌هایی چون نویسندگی، ترجمه، نقد ادبی، قرآن‌پژوهی، فرهنگ‌نویسی، ادبیات تطبیقی و روزنامه‌نگاری فعالیت مستمر داشته است. شهرت او بیش از همه در دو حوزه است:

• حافظ‌پژوهی (حافظ‌شناسی)
• قرآن‌پژوهی

آثار او در تحلیل زبان قرآن، ساختار متن، روش‌های تفسیر و نیز بررسی لایه‌های زبانی و معنایی شعر حافظ مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.

آثار شاخص

• حافظ‌نامه — پژوهشی گسترده دربارهٔ زندگی، شعر و سبک حافظ.
• ذهن و زبان حافظ — تحلیل مفاهیم و ساختار زبانی غزل‌های حافظ.
• فرهنگ موضوعی قرآن (به‌همراه کامران فانی) — اثری مرجع دربارهٔ موضوعات و واژگان قرآن.
• مشارکت در نگارش و تدوین دایرةالمعارف تشیع و آثار پژوهشی دربارهٔ دین، ادیان و علوم انسانی.
• نگارش مقالات علمی در نشریات تخصصی ادبی و دینی.

(اطلاعات نشر، شابک و نوبت چاپ هر اثر در بخش منابع آمده است.)

روش علمی و جایگاه فکری

خرمشاهی در آثار خود به‌روش میان‌رشته‌ای توجه دارد؛ ترکیبی از زبان‌شناسی، ادبیات کلاسیک، الهیات، تاریخ‌نگری و تحلیل فرهنگی. نوشته‌های او در حافظ‌پژوهی و قرآن‌پژوهی برای پژوهشگران منابع مرجع محسوب می‌شود و نقدهای او عمدتاً بر تحلیل زبان، ساختار و بستر تاریخی‌ـ‌اجتماعی متن استوار است.

زندگی شخصی

بنابر گفت‌وگوهای منتشرشده، او در سال ۱۳۵۲ ازدواج کرده و فرزندانش هاتف (۱۳۵۴)، عارف (۱۳۵۸) و حافظ (۱۳۶۳) هستند. دورهٔ خدمت سربازی او نیز حدود سال‌های ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۰ ذکر شده است.

اهمیت علمی

اهمیت خرمشاهی در گسترش نگاه ترکیبی به ادبیات و متون دینی است. او با تدوین فرهنگ‌های موضوعی قرآنی و پژوهش‌های حافظ‌شناسانه، نقش مؤثری در مرجع‌سازی پژوهش‌های ادبی‌ـ‌قرآنی داشته است. آثار او امروز در اختیار دانشگاهیان، پژوهشگران، طلاب و دانشجویان قرار دارد و در جریان مطالعات معاصر ایران مؤثر مانده است.