|
مسابقه دانشدخت |
| اسلامیکال از تاریخ ۱۵ دی تا ۲۰ بهمن، میزبان یک همایه با موضوع زنان است. شما میتوانید در مسابقه مقالهنویسی دانشدخت، شرکت کنید و با نگارش مقاله، از جوایز آن بهرهمند باشید. اگر به موضوعات مربوط با زنان علاقهمندید، این فرصت را از دست ندهید. فهرستی از مقالات پیشنهادی جهت ایجاد یا ویرایش در اینجا وجود دارد. |
حقوق زنان در ایران: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
(ابرابزار) |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات ساختمان مذهبی|ویژگیهای مذهبی=۱- نخستین قبله | {{جعبه اطلاعات ساختمان مذهبی|ویژگیهای مذهبی=۱- نخستین قبله | ||
# مکان معراج | |||
# جایگاه اهمیت | |||
۴- فضای عبادت|رهبری=دولت فلسطین و وقف اسلامی|منطقه=شامات|مختصات=عرض جغرافیا: | ۴- فضای عبادت|رهبری=دولت فلسطین و وقف اسلامی|منطقه=شامات|مختصات=عرض جغرافیا: ۳۱٫۸۰۶۳ درجه شمالی | ||
طوی جغرافیا: | طوی جغرافیا: ۳۵٫۲۷۱۹ درجه شرقی|کشور=فلسطین|سبک معماری=اسلامی|گنجایش=حدود ۵۰۰۰۰ نمازگزار|مساحت داخلی=حدود ۵۲۵۰۰ متر مربع|شمار گنبدها=یک گنبد اصلی و چندین گنبد دیگر|شمار منارهها=۴|مساحت کل=حدود ۱۴۴۰۰۰ متر مربع|مالکلیت=تحت کنترل اسلامی|بلندی بیرونی گنبد=حدود ۳۵ متر|تصویر=عکس مسجد القصی.jpg|سنگنوشتهها=۱- آیات قرآنی | ||
۲- | ۲- سبکهای خطی | ||
۳- نقوش هنری|مصالح ساختمانی=۱- | ۳- نقوش هنری|مصالح ساختمانی=۱- سنگهای محلی | ||
# آجر | |||
# کاشیهای سرامیکی | |||
# گچ | |||
۵- سنگ مرمر|عنوان تصویر=مسجدالقصیُ سال ۱۹۸۰ میلادی}} | ۵- سنگ مرمر|عنوان تصویر=مسجدالقصیُ سال ۱۹۸۰ میلادی}} | ||
= مسجدالقصی = | = مسجدالقصی = | ||
مسجدالاقصی، مجموعهای واقع در بخش قدیمی شهر اورشلیم، در نقطهٔ پایانی سفر محمد در واقعهٔ اسراء قرار دارد و نخستین قبله و سومین مکان مقدس در آیین اسلام بهشمار میرود. این مجموعه، افزون بر اهمیت مذهبی، از نظر معماری و تاریخی نیز ارزش فراوانی دارد. با این حال، به دلیل ادامهٔ درگیریها و آسیبهای ناشی از مناقشات سیاسی و نظامی در منطقه، این میراث فرهنگی در معرض خطر قرار گرفته است.<ref>{{یادکرد وب|تاریخ=۹ اردیبهشت ۱۴۰۱|نشانی=http://www.chtn.ir|عنوان=میراث آریا|کد زبان=fa}}</ref>نام مسجدالقصی در آیهٔ اول سورهٔ '''اسراء''' ذکر شده است.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.parsquran.com|عنوان=سوره الإسراء (۱۷)، آیه ۱}}</ref> | مسجدالاقصی، مجموعهای واقع در بخش قدیمی شهر اورشلیم، در نقطهٔ پایانی سفر محمد در واقعهٔ اسراء قرار دارد و نخستین قبله و سومین مکان مقدس در آیین اسلام بهشمار میرود. این مجموعه، افزون بر اهمیت مذهبی، از نظر معماری و تاریخی نیز ارزش فراوانی دارد. با این حال، به دلیل ادامهٔ درگیریها و آسیبهای ناشی از مناقشات سیاسی و نظامی در منطقه، این میراث فرهنگی در معرض خطر قرار گرفته است.<ref>{{یادکرد وب|تاریخ=۹ اردیبهشت ۱۴۰۱|نشانی=http://www.chtn.ir|عنوان=میراث آریا|کد زبان=fa}}</ref>نام مسجدالقصی در آیهٔ اول سورهٔ '''اسراء''' ذکر شده است.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.parsquran.com|عنوان=سوره الإسراء (۱۷)، آیه ۱}}</ref> | ||
| خط ۱۹: | خط ۲۰: | ||
'''مسجدالاقصی'''، یکی از اماکن مقدس در تاریخ ادیان ابراهیمی (یهودیت، مسیحیت و اسلام) است که در سرزمین شام و شهر بیتالمقدس واقع شده است. بنابر شواهد تاریخی، '''حضرت داوود''' (ع) نخستین بار در محل این مجموعه اقدام به احداث معبدی نمود و '''حضرت سلیمان''' (ع) آن را تکمیل کرد. در آن دوره، این شهر با نامهای '''اورشلیم''' یا '''یوروشالاییم''' شناخته میشد. واژهٔ «اورشلیم» ترکیبی از دو واژهٔ عبری «اور» به معنای آتش، روشنایی و مقدس، و «شلیم» به مفهوم شهر، صلح یا سلامتی است. بعدها این مکان با نامهایی چون '''ایلیاء''' (شهر خدا) و در زمان یهودیان با عنوان '''بیتهامیکداش''' (خانهٔ مقدس) نیز خوانده میشد. نام «ایلیاء» تا زمان ظهور اسلام بر شهر باقی ماند و بهتدریج نامهایی نظیر بیتالمقدس، بیتالقدس، قدس شریف و مدینهٔ مقدس نیز به کار گرفته شدند.<ref>حمیدی، سید جعفر تاریخ اورشلیم، 1364، ص 15-17</ref> | '''مسجدالاقصی'''، یکی از اماکن مقدس در تاریخ ادیان ابراهیمی (یهودیت، مسیحیت و اسلام) است که در سرزمین شام و شهر بیتالمقدس واقع شده است. بنابر شواهد تاریخی، '''حضرت داوود''' (ع) نخستین بار در محل این مجموعه اقدام به احداث معبدی نمود و '''حضرت سلیمان''' (ع) آن را تکمیل کرد. در آن دوره، این شهر با نامهای '''اورشلیم''' یا '''یوروشالاییم''' شناخته میشد. واژهٔ «اورشلیم» ترکیبی از دو واژهٔ عبری «اور» به معنای آتش، روشنایی و مقدس، و «شلیم» به مفهوم شهر، صلح یا سلامتی است. بعدها این مکان با نامهایی چون '''ایلیاء''' (شهر خدا) و در زمان یهودیان با عنوان '''بیتهامیکداش''' (خانهٔ مقدس) نیز خوانده میشد. نام «ایلیاء» تا زمان ظهور اسلام بر شهر باقی ماند و بهتدریج نامهایی نظیر بیتالمقدس، بیتالقدس، قدس شریف و مدینهٔ مقدس نیز به کار گرفته شدند.<ref>حمیدی، سید جعفر تاریخ اورشلیم، 1364، ص 15-17</ref> | ||
'''مسجدالاقصی''' در هر دوره، متناسب با نام شهر و خاستگاه خود، تغییر نام داده و اسامی متفاوتی را تجربه کرده است. از جملهٔ این اسامی میتوان به '''معبد اورشلیم'''، '''معبد ایلیاء''' و '''بقعهٔ ایلیاء''' اشاره کرد.<ref> | '''مسجدالاقصی''' در هر دوره، متناسب با نام شهر و خاستگاه خود، تغییر نام داده و اسامی متفاوتی را تجربه کرده است. از جملهٔ این اسامی میتوان به '''معبد اورشلیم'''، '''معبد ایلیاء''' و '''بقعهٔ ایلیاء''' اشاره کرد.<ref>بیتالمقدس، مرتضی اسعدی، 1367،13و14</ref>مسجدالاقصی پیش از دوران خلافت '''عبدالملک بن مروان''' و پسرش، '''ولید بن عبدالملک''' (دو حاکم بنیامیه)، توسعهٔ چندانی نیافته بود و در آن زمان به «'''حرم قدسی شریف'''» معروف بود. در سال '''۶۹۱ میلادی'''، عبدالملک بن مروان، مسجدالاقصی را در مساحت کنونی آن توسعه داد و مهمترین بنای آن، یعنی '''قبةالصخره'''، را احداث نمود.<ref>بیتالمقدس، بنیامیه و جمهوری اسلامی، رادیو زمانه</ref> | ||
= ارزش و فضیلت = | = ارزش و فضیلت = | ||
'''مسجدالاقصی''' تا پیش از واقعهٔ تغییر قبله در سال دوم هجری قمری، به عنوان '''قبلهٔ نخستین مسلمانان''' شناخته میشد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=المیزان|سال=۱۴۱۷ قمری|نام=سید محمدحسین|نام خانوادگی=طباطبایی|جلد=۱|صفحه=۳۳۱}}</ref>'''ز این رو،''' برخی از شیعیان ایرانی در '''دورهٔ قاجار و پهلوی،''' در جریان سفر حج (یا به صورت مجزا)، اماکن مذهبی '''بیتالمقدس، از جمله مسجدالاقصی،''' را نیز زیارت میکردهاند.<ref>جعفریان، پنجاه سفرنامه حج قاجاری، ۱۳۸۹ش، ص۲۳۰</ref>در منابع حدیثی، '''مسجدالاقصی''' در کنار '''مسجدالحرام'''، '''مسجدالنبی''' و '''مسجد کوفه'''، یکی از چهار مسجد بافضیلت (مساجد اربعه) دانسته شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=من لایحضره الفقیه|سال=۱۴۱۳|نام=محمد بن | '''مسجدالاقصی''' تا پیش از واقعهٔ تغییر قبله در سال دوم هجری قمری، به عنوان '''قبلهٔ نخستین مسلمانان''' شناخته میشد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=المیزان|سال=۱۴۱۷ قمری|نام=سید محمدحسین|نام خانوادگی=طباطبایی|جلد=۱|صفحه=۳۳۱}}</ref>'''ز این رو،''' برخی از شیعیان ایرانی در '''دورهٔ قاجار و پهلوی،''' در جریان سفر حج (یا به صورت مجزا)، اماکن مذهبی '''بیتالمقدس، از جمله مسجدالاقصی،''' را نیز زیارت میکردهاند.<ref>جعفریان، پنجاه سفرنامه حج قاجاری، ۱۳۸۹ش، ص۲۳۰</ref>در منابع حدیثی، '''مسجدالاقصی''' در کنار '''مسجدالحرام'''، '''مسجدالنبی''' و '''مسجد کوفه'''، یکی از چهار مسجد بافضیلت (مساجد اربعه) دانسته شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=من لایحضره الفقیه|سال=۱۴۱۳|نام=محمد بن علی بن بابویه|نام خانوادگی=قمی (معروف به شیخ صدوق)|جلد=۱|صفحه=۲۹}}</ref> فضیلت نماز گزاردن در '''مسجدالحرام'''، '''مسجدالنبی''' و '''مسجدالاقصی''' برابر با هزار نماز در دیگر مساجد دانسته شده است.<ref>تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، ۱۴۰۹ق، ص۶۶۱</ref> | ||
= بازسازی مسجدالقصی = | = بازسازی مسجدالقصی = | ||
'''مسجدالاقصی''' در طول تاریخ و در دورههای مختلف، مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است. حکومتهایی چون '''عباسیان، فاطمیان، ایوبیان و عثمانیان''' از جملهٔ حاکمان تأثیرگذاری هستند که در امر بازسازی این بنا دخیل بودهاند.لازم | '''مسجدالاقصی''' در طول تاریخ و در دورههای مختلف، مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است. حکومتهایی چون '''عباسیان، فاطمیان، ایوبیان و عثمانیان''' از جملهٔ حاکمان تأثیرگذاری هستند که در امر بازسازی این بنا دخیل بودهاند. لازم است ذکر شود که '''منصور دوانیقی''' (حکومت: ۱۳۶–۱۵۸ق) نیز در این زمینه سهمی داشته است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=حمیدی، تاریخ اورشلیم، ۱۳۸۱ش، ص۱۸۳|سال=۱۳۸۱|نام=سید جعفر|نام خانوادگی=حمیدی|صفحه=۱۸۳}}</ref> | ||
= | = آتشسوزی مسجدالقصی = | ||
'''۲۱ اوت (برابر با سی ام مرداد ماه)''' یادآور '''سالگرد آتشسوزی عمدی مسجدالاقصی در سال ۱۹۶۹ میلادی''' است، که این روز همچنین به عنوان '''روز جهانی مسجد''' نیز نامگذاری شده است.رخی تحلیلگران، '''آتشسوزی مسجدالاقصی در سال ۱۹۶۹ میلادی''' را از پیامدهای '''جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل (۱۹۶۷ م / ۱۳۴۶ ش)''' میدانند. این جنگ که منجر به شکست اعراب و تصرف مناطقی همچون نوار غزه و بلندیهای جولان توسط اسرائیل شد، تأثیری عمیق بر ساختار قدرت منطقهای و گفتمان صهیونیسم و یهودیت ایجاد کرد.<ref>'''سقوط: مجموعه مقالات نخستین همایش بررسی علل فروپاشی سلطنت پهلوی'''، تهران، | '''۲۱ اوت (برابر با سی ام مرداد ماه)''' یادآور '''سالگرد آتشسوزی عمدی مسجدالاقصی در سال ۱۹۶۹ میلادی''' است، که این روز همچنین به عنوان '''روز جهانی مسجد''' نیز نامگذاری شده است. رخی تحلیلگران، '''آتشسوزی مسجدالاقصی در سال ۱۹۶۹ میلادی''' را از پیامدهای '''جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل (۱۹۶۷ م / ۱۳۴۶ ش)''' میدانند. این جنگ که منجر به شکست اعراب و تصرف مناطقی همچون نوار غزه و بلندیهای جولان توسط اسرائیل شد، تأثیری عمیق بر ساختار قدرت منطقهای و گفتمان صهیونیسم و یهودیت ایجاد کرد.<ref>'''سقوط: مجموعه مقالات نخستین همایش بررسی علل فروپاشی سلطنت پهلوی'''، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۸۴، صص ۴۳۲–۴۳۳</ref> | ||
[[پرونده:آتش سوزی مسجدالقصی.jpg|بندانگشتی|تصویری از مسجدالاقصی در شعلههای آتش (۳۰ مرداد ۱۳۴۸)]] | [[پرونده:آتش سوزی مسجدالقصی.jpg|بندانگشتی|تصویری از مسجدالاقصی در شعلههای آتش (۳۰ مرداد ۱۳۴۸)]] | ||
آتشسوزی مسجدالاقصی در تاریخ '''۳۰ مرداد ۱۳۴۸ خورشیدی (۲۱ اوت ۱۹۶۹ میلادی)''' توسط '''دنیس روهان'''، شهروند یهودی استرالیاییتبار با گرایشهای متعصبانه، به وقوع پیوست.این واقعه به سرعت با ادعاهایی جدی مبنی بر '''همکاری کامل نهادها و سازمانهای اسرائیلی''' در آن روز همراه شد. این شواهد، که از جمله شامل '''دستور شهرداری رژیم صهیونیستی برای قطع آب مسجدالاقصی در روز حادثه''' و تأخیر در اعزام ماشینهای آتشنشانی اسرائیلی تا زمان فروکش کردن شعلههای آتش بود، به تقویت این دیدگاه انجامید که این اقدام ممکن است توسط خود دولت اسرائیل برنامهریزی شده و روهان تنها به عنوان '''عامل اجرایی''' عمل کرده باشد.'''خسارات وارده به مجموعهٔ حرم:''' در این آتشسوزی، خسارات سنگینی به بخشهای کلیدی مسجد و قبةالصخره وارد آمد.'''قبةالصخره:''' آسیب جدی به '''دو ستون اصلی''' و '''طاق سنگی بزرگ''' واقع در زیر گنبد وارد شد.'''محراب و منبر:''' '''منبر و محراب تاریخی صلاحالدین ایوبی''' طعمهٔ حریق شدند.'''تزئینات:''' گنبد چوبی داخل محراب، '''کاشیهای رنگی دیواره جنوبی''' و کلیهٔ '''مرمرهای رنگی''' نصبشده بر روی آن دچار آسیب شدید شدند.پ'''نجرهها:''' در مجموع '''۴۸ پنجرهٔ''' مسجد تخریب گردیدند.<ref>فروغ مسجد(۲)، | آتشسوزی مسجدالاقصی در تاریخ '''۳۰ مرداد ۱۳۴۸ خورشیدی (۲۱ اوت ۱۹۶۹ میلادی)''' توسط '''دنیس روهان'''، شهروند یهودی استرالیاییتبار با گرایشهای متعصبانه، به وقوع پیوست. این واقعه به سرعت با ادعاهایی جدی مبنی بر '''همکاری کامل نهادها و سازمانهای اسرائیلی''' در آن روز همراه شد. این شواهد، که از جمله شامل '''دستور شهرداری رژیم صهیونیستی برای قطع آب مسجدالاقصی در روز حادثه''' و تأخیر در اعزام ماشینهای آتشنشانی اسرائیلی تا زمان فروکش کردن شعلههای آتش بود، به تقویت این دیدگاه انجامید که این اقدام ممکن است توسط خود دولت اسرائیل برنامهریزی شده و روهان تنها به عنوان '''عامل اجرایی''' عمل کرده باشد.'''خسارات وارده به مجموعهٔ حرم:''' در این آتشسوزی، خسارات سنگینی به بخشهای کلیدی مسجد و قبةالصخره وارد آمد.'''قبةالصخره:''' آسیب جدی به '''دو ستون اصلی''' و '''طاق سنگی بزرگ''' واقع در زیر گنبد وارد شد.'''محراب و منبر:''' '''منبر و محراب تاریخی صلاحالدین ایوبی''' طعمهٔ حریق شدند.'''تزئینات:''' گنبد چوبی داخل محراب، '''کاشیهای رنگی دیواره جنوبی''' و کلیهٔ '''مرمرهای رنگی''' نصبشده بر روی آن دچار آسیب شدید شدند. پ'''نجرهها:''' در مجموع '''۴۸ پنجرهٔ''' مسجد تخریب گردیدند.<ref>فروغ مسجد(۲)، مجموعه سخنرانیها و مقالات برگزیده دومین همایش هفته جهانی مساجد، قم، مؤسسه فرهنگی ثقلین، ۱۳۸۴ ص ۲۶۷</ref> | ||
= واکنشهای سیاسی و نتایج همایش اسلامی = | = واکنشهای سیاسی و نتایج همایش اسلامی = | ||
'''اولین و مهمترین واکنش سیاسی''' از سوی | '''اولین و مهمترین واکنش سیاسی''' از سوی '''خمینی''' صورت پذیرفت. ایشان ضمن محکومیت این اقدام، '''عملکرد فریبکارانهٔ محمدرضا پهلوی''' را نیز مورد انتقاد قرار دادند؛ زیرا شاه پس از این واقعه، با اعلام تقبل هزینهٔ تعمیر مسجد، تلاش کرد واکنشی رسمی از خود نشان دهد. به دنبال این حادثه، '''نشستی با شرکت سران کشورهای اسلامی''' تشکیل گردید که '''محمدرضا پهلوی''' به عنوان اولین سخنران در آنجا به ایراد نطق پرداخت. در این همایش، موضوع آتشسوزی بررسی شد و به پیشنهاد شاه، '''حسن پادشاه مراکش''' به ریاست اجلاس برگزیده شد. با این حال، این نشست دارای نتایج سیاسی قابل توجهی بود: در همین چارچوب، '''طرفداران رویکردهای مبارزهٔ سیاسی''' در قبال مناقشهٔ اسرائیل، موفق شدند کشورهایی مانند '''مصر به رهبری جمال عبدالناصر''' و '''سوریه به رهبری حافظ اسد'''، که بر لزوم '''اقدامات عملی علیه رژیم صهیونیستی''' تأکید داشتند، را '''منزوی سازند.'''<ref>علی حائری و همکاران، '''روزشمار شمسی'''؛ قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، دفتر عقل، 1386، ص 477</ref> | ||
'''۱. موضعگیری امام خمینی (ره) و نقد کنفرانس رباط''' | |||
ایشان ضمن محکومیت شدید عمل آتشسوزی، دو محور اصلی را هدف انتقاد قرار دادند: | |||
'''تقبیح عملکرد شاه:''' ایشان به صراحت '''عمل فریبکارانه شاه''' را نیز تقبیح کردند؛ چرا که شاه پس از حادثه، قصد داشت با پیشنهاد تقبل هزینه تعمیر، ابعاد جنایت را کماهمیت جلوه دهد. | |||
'''انتقاد از کنفرانس اسلامی رباط:''' امام خمینی (ره) نسبت به نتایج کنفرانس سران کشورهای اسلامی که متعاقب این حادثه تشکیل شد، موضعی قاطع گرفتند و اعلام کردند:<blockquote>'''''«کنفرانس اسلامی که در رباط برپا شد منشأ خدمتی به سود مسلمانان نشد، بلکه به دشمنان اسلام کمک کرد؛ زیرا بعضی از شرکتکنندگان در این کنفرانس نیّت صادقانه نداشتند و به علاوه تناقضاتی میان شرکتکنندگان در این کنفرانس وجود داشت.»'''''</blockquote> | |||
==== استراتژی آزادسازی: در رویکردی استراتژیک، ایشان تأکید کردند که تا زمانی که فلسطین اشغالشده آزاد نشده است، مسلمانان نباید مسجدالاقصی را تجدید بنا کنند. هدف از این موضع این بود که «بگذارند جنایت صهیونیسم هماره در برابر چشمان مسلمانان مجسم باشد و مایهٔ حرکتی برای آزادی فلسطین شود.»<ref>جمعی از نویسندگان، ستارگان حرم: اختران حریم معصومه (س)، قم، انتشارات زائر، 1377، ص 14</ref> ==== | |||
==== ۲. واکنش آیتالله غلامرضا سعیدی بیرجندی و تأثیر فرهنگی ==== | |||
آیتالله '''غلامرضا سعیدی بیرجندی''' نیز از جمله علمایی بودند که به این حادثه واکنش نشان دادند. واکنش ایشان نه تنها در قالب محکومیت سیاسی بود، بلکه دارای یک بُعد فرهنگی-رسانهای عمیق نیز بود: | |||
'''تألیف اثر محوری:''' ایشان کتابی با عنوان '''«فریاد فلسطین و حریق مسجدالاقصی»''' را به نگارش درآوردند که به عنوان یکی از '''کارهای بزرگ سیاسی و فرهنگی''' ایشان بهشمار میآید. | |||
'''محتوای کتاب:''' این اثر حاوی مباحث مهمی نظیر «آرزوهای خطرناک اسرائیل و آتشسوزی مسجدالاقصی» بود. | |||
'''برنامهریزی روز جهانی:''' این واقعه توسط کنفرانس اسلامی به عنوان '''«روز عزا»''' و در پی آن، به نام '''«روز اقصی»''' نامگذاری شد.<ref>جمعی از نویسندگان، '''ستارگان حرم: اختران حریم معصومه (س)،''' قم، انتشارات زائر، 1377، ص 14</ref> | |||
منابع | منابع | ||
{{پانویس|۲}} | |||
نسخهٔ ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۴
| حقوق زنان در ایران | |
|---|---|
| پرونده:عکس مسجد القصی.jpg مسجدالقصیُ سال ۱۹۸۰ میلادی | |
| دین | |
| منطقه | شامات |
| رهبری | دولت فلسطین و وقف اسلامی |
| ویژگیهای مذهبی | ۱- نخستین قبله
|
| مکان | |
| کشور | فلسطین |
| مختصات | عرض جغرافیا: ۳۱٫۸۰۶۳ درجه شمالی طوی جغرافیا: ۳۵٫۲۷۱۹ درجه شرقی |
| معماری | |
| سبک | اسلامی |
| گنجایش | حدود ۵۰۰۰۰ نمازگزار |
| مساحت داخلی | حدود ۵۲۵۰۰ متر مربع |
| گنبد(ها) | یک گنبد اصلی و چندین گنبد دیگر |
| بلندی بیرونی گنبد | حدود ۳۵ متر |
| مناره(ها) | ۴ |
| مساحت کل | حدود ۱۴۴۰۰۰ متر مربع |
| سنگنوشتهها | ۱- آیات قرآنی
۲- سبکهای خطی ۳- نقوش هنری |
| مصالح ساختمانی | ۱- سنگهای محلی
|
مسجدالقصی
مسجدالاقصی، مجموعهای واقع در بخش قدیمی شهر اورشلیم، در نقطهٔ پایانی سفر محمد در واقعهٔ اسراء قرار دارد و نخستین قبله و سومین مکان مقدس در آیین اسلام بهشمار میرود. این مجموعه، افزون بر اهمیت مذهبی، از نظر معماری و تاریخی نیز ارزش فراوانی دارد. با این حال، به دلیل ادامهٔ درگیریها و آسیبهای ناشی از مناقشات سیاسی و نظامی در منطقه، این میراث فرهنگی در معرض خطر قرار گرفته است.[۱]نام مسجدالقصی در آیهٔ اول سورهٔ اسراء ذکر شده است.[۲]
مسجدالقصی در لغت
مسجد اقصی . [م َ ج ِ دِ اَ صا] (اِخ) مسجد الاقصی. المسجد الاقصی. اسم بیتالمقدس که مسجدی است درشام. (غیاث) (آنندراج). جامعی است در قدس در کنار جامع عمر. (از اقرب الموارد). مسجد بیتالمقدس. مزگت بیتالمقدس. جامعی است بزرگ در جنوب قبةالصخرة، ولیدبن عبدالملک در فاصلهٔ سالهای ۷۰۵ تا ۷۱۵ م. آن را بساخت. از اماکن بسیار مقدس مسلمین است.[۳]
تاریخچه
مسجدالاقصی، یکی از اماکن مقدس در تاریخ ادیان ابراهیمی (یهودیت، مسیحیت و اسلام) است که در سرزمین شام و شهر بیتالمقدس واقع شده است. بنابر شواهد تاریخی، حضرت داوود (ع) نخستین بار در محل این مجموعه اقدام به احداث معبدی نمود و حضرت سلیمان (ع) آن را تکمیل کرد. در آن دوره، این شهر با نامهای اورشلیم یا یوروشالاییم شناخته میشد. واژهٔ «اورشلیم» ترکیبی از دو واژهٔ عبری «اور» به معنای آتش، روشنایی و مقدس، و «شلیم» به مفهوم شهر، صلح یا سلامتی است. بعدها این مکان با نامهایی چون ایلیاء (شهر خدا) و در زمان یهودیان با عنوان بیتهامیکداش (خانهٔ مقدس) نیز خوانده میشد. نام «ایلیاء» تا زمان ظهور اسلام بر شهر باقی ماند و بهتدریج نامهایی نظیر بیتالمقدس، بیتالقدس، قدس شریف و مدینهٔ مقدس نیز به کار گرفته شدند.[۴]
مسجدالاقصی در هر دوره، متناسب با نام شهر و خاستگاه خود، تغییر نام داده و اسامی متفاوتی را تجربه کرده است. از جملهٔ این اسامی میتوان به معبد اورشلیم، معبد ایلیاء و بقعهٔ ایلیاء اشاره کرد.[۵]مسجدالاقصی پیش از دوران خلافت عبدالملک بن مروان و پسرش، ولید بن عبدالملک (دو حاکم بنیامیه)، توسعهٔ چندانی نیافته بود و در آن زمان به «حرم قدسی شریف» معروف بود. در سال ۶۹۱ میلادی، عبدالملک بن مروان، مسجدالاقصی را در مساحت کنونی آن توسعه داد و مهمترین بنای آن، یعنی قبةالصخره، را احداث نمود.[۶]
ارزش و فضیلت
مسجدالاقصی تا پیش از واقعهٔ تغییر قبله در سال دوم هجری قمری، به عنوان قبلهٔ نخستین مسلمانان شناخته میشد.[۷]ز این رو، برخی از شیعیان ایرانی در دورهٔ قاجار و پهلوی، در جریان سفر حج (یا به صورت مجزا)، اماکن مذهبی بیتالمقدس، از جمله مسجدالاقصی، را نیز زیارت میکردهاند.[۸]در منابع حدیثی، مسجدالاقصی در کنار مسجدالحرام، مسجدالنبی و مسجد کوفه، یکی از چهار مسجد بافضیلت (مساجد اربعه) دانسته شده است.[۹] فضیلت نماز گزاردن در مسجدالحرام، مسجدالنبی و مسجدالاقصی برابر با هزار نماز در دیگر مساجد دانسته شده است.[۱۰]
بازسازی مسجدالقصی
مسجدالاقصی در طول تاریخ و در دورههای مختلف، مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است. حکومتهایی چون عباسیان، فاطمیان، ایوبیان و عثمانیان از جملهٔ حاکمان تأثیرگذاری هستند که در امر بازسازی این بنا دخیل بودهاند. لازم است ذکر شود که منصور دوانیقی (حکومت: ۱۳۶–۱۵۸ق) نیز در این زمینه سهمی داشته است.[۱۱]
آتشسوزی مسجدالقصی
۲۱ اوت (برابر با سی ام مرداد ماه) یادآور سالگرد آتشسوزی عمدی مسجدالاقصی در سال ۱۹۶۹ میلادی است، که این روز همچنین به عنوان روز جهانی مسجد نیز نامگذاری شده است. رخی تحلیلگران، آتشسوزی مسجدالاقصی در سال ۱۹۶۹ میلادی را از پیامدهای جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل (۱۹۶۷ م / ۱۳۴۶ ش) میدانند. این جنگ که منجر به شکست اعراب و تصرف مناطقی همچون نوار غزه و بلندیهای جولان توسط اسرائیل شد، تأثیری عمیق بر ساختار قدرت منطقهای و گفتمان صهیونیسم و یهودیت ایجاد کرد.[۱۲]
آتشسوزی مسجدالاقصی در تاریخ ۳۰ مرداد ۱۳۴۸ خورشیدی (۲۱ اوت ۱۹۶۹ میلادی) توسط دنیس روهان، شهروند یهودی استرالیاییتبار با گرایشهای متعصبانه، به وقوع پیوست. این واقعه به سرعت با ادعاهایی جدی مبنی بر همکاری کامل نهادها و سازمانهای اسرائیلی در آن روز همراه شد. این شواهد، که از جمله شامل دستور شهرداری رژیم صهیونیستی برای قطع آب مسجدالاقصی در روز حادثه و تأخیر در اعزام ماشینهای آتشنشانی اسرائیلی تا زمان فروکش کردن شعلههای آتش بود، به تقویت این دیدگاه انجامید که این اقدام ممکن است توسط خود دولت اسرائیل برنامهریزی شده و روهان تنها به عنوان عامل اجرایی عمل کرده باشد.خسارات وارده به مجموعهٔ حرم: در این آتشسوزی، خسارات سنگینی به بخشهای کلیدی مسجد و قبةالصخره وارد آمد.قبةالصخره: آسیب جدی به دو ستون اصلی و طاق سنگی بزرگ واقع در زیر گنبد وارد شد.محراب و منبر: منبر و محراب تاریخی صلاحالدین ایوبی طعمهٔ حریق شدند.تزئینات: گنبد چوبی داخل محراب، کاشیهای رنگی دیواره جنوبی و کلیهٔ مرمرهای رنگی نصبشده بر روی آن دچار آسیب شدید شدند. پنجرهها: در مجموع ۴۸ پنجرهٔ مسجد تخریب گردیدند.[۱۳]
واکنشهای سیاسی و نتایج همایش اسلامی
اولین و مهمترین واکنش سیاسی از سوی خمینی صورت پذیرفت. ایشان ضمن محکومیت این اقدام، عملکرد فریبکارانهٔ محمدرضا پهلوی را نیز مورد انتقاد قرار دادند؛ زیرا شاه پس از این واقعه، با اعلام تقبل هزینهٔ تعمیر مسجد، تلاش کرد واکنشی رسمی از خود نشان دهد. به دنبال این حادثه، نشستی با شرکت سران کشورهای اسلامی تشکیل گردید که محمدرضا پهلوی به عنوان اولین سخنران در آنجا به ایراد نطق پرداخت. در این همایش، موضوع آتشسوزی بررسی شد و به پیشنهاد شاه، حسن پادشاه مراکش به ریاست اجلاس برگزیده شد. با این حال، این نشست دارای نتایج سیاسی قابل توجهی بود: در همین چارچوب، طرفداران رویکردهای مبارزهٔ سیاسی در قبال مناقشهٔ اسرائیل، موفق شدند کشورهایی مانند مصر به رهبری جمال عبدالناصر و سوریه به رهبری حافظ اسد، که بر لزوم اقدامات عملی علیه رژیم صهیونیستی تأکید داشتند، را منزوی سازند.[۱۴]
۱. موضعگیری امام خمینی (ره) و نقد کنفرانس رباط
ایشان ضمن محکومیت شدید عمل آتشسوزی، دو محور اصلی را هدف انتقاد قرار دادند:
تقبیح عملکرد شاه: ایشان به صراحت عمل فریبکارانه شاه را نیز تقبیح کردند؛ چرا که شاه پس از حادثه، قصد داشت با پیشنهاد تقبل هزینه تعمیر، ابعاد جنایت را کماهمیت جلوه دهد.
انتقاد از کنفرانس اسلامی رباط: امام خمینی (ره) نسبت به نتایج کنفرانس سران کشورهای اسلامی که متعاقب این حادثه تشکیل شد، موضعی قاطع گرفتند و اعلام کردند:
«کنفرانس اسلامی که در رباط برپا شد منشأ خدمتی به سود مسلمانان نشد، بلکه به دشمنان اسلام کمک کرد؛ زیرا بعضی از شرکتکنندگان در این کنفرانس نیّت صادقانه نداشتند و به علاوه تناقضاتی میان شرکتکنندگان در این کنفرانس وجود داشت.»
استراتژی آزادسازی: در رویکردی استراتژیک، ایشان تأکید کردند که تا زمانی که فلسطین اشغالشده آزاد نشده است، مسلمانان نباید مسجدالاقصی را تجدید بنا کنند. هدف از این موضع این بود که «بگذارند جنایت صهیونیسم هماره در برابر چشمان مسلمانان مجسم باشد و مایهٔ حرکتی برای آزادی فلسطین شود.»[۱۵]
۲. واکنش آیتالله غلامرضا سعیدی بیرجندی و تأثیر فرهنگی
آیتالله غلامرضا سعیدی بیرجندی نیز از جمله علمایی بودند که به این حادثه واکنش نشان دادند. واکنش ایشان نه تنها در قالب محکومیت سیاسی بود، بلکه دارای یک بُعد فرهنگی-رسانهای عمیق نیز بود:
تألیف اثر محوری: ایشان کتابی با عنوان «فریاد فلسطین و حریق مسجدالاقصی» را به نگارش درآوردند که به عنوان یکی از کارهای بزرگ سیاسی و فرهنگی ایشان بهشمار میآید.
محتوای کتاب: این اثر حاوی مباحث مهمی نظیر «آرزوهای خطرناک اسرائیل و آتشسوزی مسجدالاقصی» بود.
برنامهریزی روز جهانی: این واقعه توسط کنفرانس اسلامی به عنوان «روز عزا» و در پی آن، به نام «روز اقصی» نامگذاری شد.[۱۶]
منابع
- ↑ «میراث آریا». ۹ اردیبهشت ۱۴۰۱.
- ↑ «سوره الإسراء (۱۷)، آیه ۱».
- ↑ المنجد
- ↑ حمیدی، سید جعفر تاریخ اورشلیم، 1364، ص 15-17
- ↑ بیتالمقدس، مرتضی اسعدی، 1367،13و14
- ↑ بیتالمقدس، بنیامیه و جمهوری اسلامی، رادیو زمانه
- ↑ طباطبایی، سید محمدحسین (۱۴۱۷ قمری). المیزان. ج. ۱. ص. ۳۳۱. تاریخ وارد شده در
|سال=را بررسی کنید (کمک) - ↑ جعفریان، پنجاه سفرنامه حج قاجاری، ۱۳۸۹ش، ص۲۳۰
- ↑ قمی (معروف به شیخ صدوق)، محمد بن علی بن بابویه (۱۴۱۳). من لایحضره الفقیه. ج. ۱. ص. ۲۹.
- ↑ تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، ۱۴۰۹ق، ص۶۶۱
- ↑ حمیدی، سید جعفر (۱۳۸۱). حمیدی، تاریخ اورشلیم، ۱۳۸۱ش، ص۱۸۳. ص. ۱۸۳.
- ↑ سقوط: مجموعه مقالات نخستین همایش بررسی علل فروپاشی سلطنت پهلوی، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۸۴، صص ۴۳۲–۴۳۳
- ↑ فروغ مسجد(۲)، مجموعه سخنرانیها و مقالات برگزیده دومین همایش هفته جهانی مساجد، قم، مؤسسه فرهنگی ثقلین، ۱۳۸۴ ص ۲۶۷
- ↑ علی حائری و همکاران، روزشمار شمسی؛ قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، دفتر عقل، 1386، ص 477
- ↑ جمعی از نویسندگان، ستارگان حرم: اختران حریم معصومه (س)، قم، انتشارات زائر، 1377، ص 14
- ↑ جمعی از نویسندگان، ستارگان حرم: اختران حریم معصومه (س)، قم، انتشارات زائر، 1377، ص 14