سخاوت

سخاوت به معنای جود و بخشش است. در آموزه‌های اسلامی، سخاوت از صفات محوری مؤمنان شمرده شده و فرد سخاوتمند به خدا، مردم و بهشت نزدیک و از دوزخ دور دانسته شده است. ملاک حقیقی سخاوت، صرف مال در راه اطاعت و خشنودی خداست، حتی اگر این بخشش در حد مقدار کمی نان یا آب باشد.

ماهیت

بنا بر روایات اسلامی، سخاوت به معنای دست‌باز بودن در انفاق است و فردی که به وعده جایگزینی الهی (بر اساس آیه ۶۱ سوره سبأ) ایمان دارد، از بذل مال دریغ نمی‌ورزد. علی بن ابی‌طالب در پاسخ به فرزندش حسن، سخاوت را بخشش مال در هر دو حالت توانگری و تنگدستی تعریف کرده است. وی همچنین سخاوت طبع، شیرینی زبان و شکیبایی بر آزار مردم را سه خصلت کلیدی و درهای ورودی به نیکی دانسته است. امام صادق نیز برترین نیکان را افراد دست‌باز و بدترین افراد را بخیلان معرفی کرده و پیامبر اسلام، سخاوت را بذری برای روییدن دوستی در دل‌ها دانسته است.

در تاریخ

سیره پیشوایان دینی نشان‌دهنده اهمیت عملی سخاوت است. محمد باقر عادت داشت که هنگام حضور دوستان و آشنایان، از آنان به گرمی پذیرایی کند، غذای لذیذ، لباس زیبا و کمک مالی به آنان هدیه دهد؛ وی این کار را کار نیکی می‌دانست که در دنیا ثمره‌ای جز خدمت به دوستان ندارد. در روایتی دیگر آمده است که پیامبر اسلام به دلیل صفت سخاوت در فردی که در گفتار لجوج بود و موجب خشم ایشان شده بود، از عقوبت او صرف‌نظر کرد. عیسی بن مریم نیز سخاوت را به آب روان تشبیه کرده که هرگز از جریان بازنمی‌ایستد. همچنین در حدیثی از پیامبر اسلام نقل شده که عذاب سخت از پدر عدی بن حاتم به دلیل خصلت سخاوتش برداشته شد.

درباورهای اسلامی

سخاوت در نگاه اسلامی تنها منحصر به مال نیست، بلکه بالاترین مرتبه آن، نثار جان و مال در راه خداست. در روایتی از محمد باقر نقل شده است که در قیامت، فردی را در موقف حسابرسی حاضر می‌کنند که با دفاع از عملکرد خود در دنیا می‌گوید: «پروردگارا، روزی فراوان دادی و من نیز آن را در اختیار بندگانت قرار دادم تا مشکلاتشان را حل کنم؛ اکنون با کرم خود بر من آسان بگیر». خداوند در پاسخ، راستی او را تأیید کرده و دستور ورودش به بهشت را صادر می‌کند. در مقابل، خصلت بخل در روایات نکوهیده شده و غذای بخیل، مایه درد و بیماری دانسته شده است.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «سخاوت». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.