طینت

طینت، به معنای سرشت و سرشتِ نخستین انسان است و در برخی روایات برای تبیین تفاوت‌های اخلاقی و روحی انسان‌ها به کار رفته است.

مفهوم

طینت از ریشهٔ «طان» به‌معنای جِبَلَّت و خلقت است. آقا جمال خوانساری طینت را جوهری می‌داند که آفرینشِ نَفْس از آن بوده و متناسب با عِلّیّین یا سِجّین است و ازاین‌رو به بدنِ مادی مربوط نمی‌شود. این واژه در احادیثِ شیعه نمود دارد و محتوای آن بر تفاوتِ ظاهری و دوگانگی در خلقتِ انسان‌هاست. براساسِ احادیثِ شیعه، طینت با کفر و ایمان و سرشت انسان‌ها مرتبط است. سه رویکرد دربارهٔ طینت وجود دارد: دستهٔ اول روایاتِ طینت را از نظر سندی یا متنی نقد، و بر اعتبارِ آنها خدشه وارد کرده‌اند؛ دستهٔ دوم این روایات را به‌خاطر تَقیّه می‌دانند و دستهٔ سوم این موضوع را هماهنگ با قرآن و دیگر احادیث دانسته و برای آن شرح و تفسیرِ عقلانی ارائه کرده‌اند.

در منابع اسلامی

در روایتی از مالک بن دحیه آمده است که در نزد علی بن ابی‌طالب دربارهٔ اختلاف مردم در خوی و خلق سخن به میان آمد. علی علت این تفاوت را طینت و سرشت نخستین آنان دانست و گفت آغاز آفرینش انسان‌ها از مشتی خاک بوده است که از زمین‌های شور و شیرین و از دشت و کوه فراهم آمده بود؛ از همین‌رو، آدمیان در سرشت و ویژگی‌های اخلاقی با یکدیگر تفاوت دارند.

در روایتی از عمار ساباطی نقل شده است که از جعفر صادق پرسیده شد آیا مرده می‌پوسد. وی پاسخ داد که مرده می‌پوسد، تا آنجا که گوشت و استخوانی از او باقی نمی‌ماند، مگر همان طینت که مبدأ آفرینش او بوده است. بنابر این روایت، طینت از میان نمی‌رود و در قبر باقی می‌ماند تا در زمانی دیگر انسان از همان طینت و به صورت نخستین بازآفریده شود.

پانویس

منابع

• نقی‌زاده، حسن (تابستان ۱۳۸۵). «اخبار طینت». مطالعات اسلامی. مشهد (۷۲): ۱۸۳–۲۱۲.
• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «طینت». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.