عضدالدوله دیلمی

عضدالدوله دیلمی با نام کامل مغیث‌الدین فناخسرو ابوشجاع بن رکن‌الدوله حسن، از قدرتمندترین پادشاهان سلسله آل‌بویه است که در سال ۳۳۸ قمری به امارت رسید. قلمرو او از سواحل دریای عمان تا شام و مرزهای مصر گسترش یافت و در دوران او بغداد به مرکز فرهنگی و سیاسی تبدیل شد. وی حامی عالمان و دانشمندان بود و آثار عمرانی بسیاری از خود بر جای گذاشت.

زندگی

حکومت و کشورگشایی

عضدالدوله در سال ۳۳۸ قمری زمامداری فارس را به دست گرفت. در آغاز حکومت، او با شورش یاسع بن محمد اسماعیل در کرمان مواجه شد که فرزندش ابوالفوارس با سرکوب آن، فتنه را پایان داد. او همچنین عمان را به متصرفات خود افزود. پس از مرگ معزالدوله در سال ۳۵۶ قمری، جانشین او بختیار (عزالدوله) در اداره امور ناتوان بود و در پی بحران‌های داخلی بغداد و درگیری با ترکان، عضدالدوله در سال ۳۶۴ قمری برای سامان‌دهی امور به بغداد رفت و آن شهر را تحت نفوذ خود درآورد. رفتار او با بختیار، خشم پدرش رکن‌الدوله را برانگیخت و او را مجبور به عقب‌نشینی کرد، اما پس از درگذشت رکن‌الدوله در سال ۳۶۶ قمری، اختلافات برطرف شد و قلمرو او تثبیت گشت.

جایگاه سیاسی و میراث فرهنگی

رکن‌الدوله پیش از مرگ در سال ۳۶۶ قمری، قلمرو آل‌بویه را میان پسرانش تقسیم کرد؛ فارس به عضدالدوله، همدان به فخرالدوله و اصفهان به مؤیدالدوله رسید. عضدالدوله مشهورترین امیر آل‌بویه بود که اقتدار او در سراسر ایران تا شام تثبیت شد و برای نخستین بار در بغداد به نام او خطبه خواندند. او در سال ۳۷۲ قمری بر اثر بیماری صرع درگذشت. از او به عنوان امیری عاقل، فاضل و با سیاست یاد شده که مروج علم و معرفت و دستگیر ضعفا بود. ساخت سد بند امیر در فارس از آثار عمرانی اوست و پیکرش در حرم علی بن ابی‌طالب دفن شد.

دین و مذهب

عضدالدوله شیعی‌مذهب بود، اما در دوران حکومت خود، به ادیان و مذاهب مختلف احترام می‌گذاشت و فقرای آنان را مورد حمایت قرار می‌داد. دربار او مجمع دانشمندان و فضلا بود و شخصاً با علما مباحثه می‌کرد؛ از این رو کتاب‌های بسیاری به نام او تألیف شد.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «عضدالدوله دیلمی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.