سعید بن جبیر
سعید بن جبیر بن هشام از بزرگان تابعین، دانشمندان کوفه و از یاران نزدیک سجاد بود. او در دورهای که همراهی آشکار با سجاد دشوار و خطرناک بود، بر وفاداری خود باقی ماند و سرانجام به دستور حجاج بن یوسف در سال ۹۵ قمری کشته شد. در منابع، علم، استقامت و حاضرجوابی او در برابر حجاج بازتابی گسترده یافته است.
زندگی
سعید بن جبیر بن هشام، حبشیالاصل و کوفی، از موالی بنیاسد و از بزرگان تابعین بود. در منابع از او به عنوان دانشمندی بلندآوازه و شخصیتی مستقیمالحال یاد شده است. او از اصحاب سجاد بود و در دورهای که جز گروهی اندک جرئت مصاحبت آشکار با او را نداشتند، در شمار وفاداران استوار سجاد قرار داشت. در برخی گزارشها، از او به عنوان یکی از پنج تن استوارایمان یاد شده که در آن روزگار بر همراهی با سجاد پایدار ماندند.[۱]
اهمیت علمی سعید بن جبیر در میان عالمان پس از او نیز بازتاب یافته است. احمد بن حنبل دربارهٔ او گفته است که حجاج وی را در زمانی کشت که همه مردم به دانش او نیازمند بودند. این داوری نشان میدهد که سعید نه فقط در حلقه شیعیان، بلکه در فضای گستردهتر علمی جهان اسلام نیز جایگاهی ممتاز داشته است.[۲]
در منابع، گفتوگوی او با حجاج به عنوان نمونهای از پایداری و حاضرجوابی او نقل شده است. آوردهاند که چون او را نزد حجاج بردند، حجاج با تحقیر گفت: «تو شقی بن کسیر هستی؟» و با این تعبیر خواست نام او را واژگون کند. سعید پاسخ داد: «مادرم که مرا سعید نامید، مرا بهتر شناخته است.» سپس حجاج از او دربارهٔ ابوبکر و عمر پرسید که آیا در بهشتاند یا در دوزخ. سعید گفت: «چون به بهشت درآیم، خواهم دانست.» حجاج از او دربارهٔ خلفا و اینکه کدامیک را بیشتر دوست دارد پرسید، و سعید پاسخ داد که او نماینده آنان نیست و محبوبتر نزد او کسی است که بیشتر مورد رضای خدا باشد. چون حجاج پرسید کدامیک بیشتر مورد رضای خداست، سعید گفت: «خدا خود داناتر است.» آنگاه حجاج گفت: «نخواستی سخن مرا بپذیری»، و سعید پاسخ داد: «نخواستم سخنت را رد کنم.» این پاسخها در منابع به عنوان نشانه دقت، استقامت و پرهیز او از افتادن در دام پرسشهای جهتدار نقل شده است.[۳]
قتل
وفاداری سعید بن جبیر به سجاد و موضع او در برابر حاکمیت اموی، سرانجام موجب تعقیب او از سوی حجاج بن یوسف شد. او از کوفه گریخت و به مکه رفت و مدتی در آنجا پنهان بود، اما خالد قسری او را یافت و دستگیر کرد و نزد حجاج فرستاد. حجاج نیز در واسط، در سال ۹۵ قمری، فرمان قتل او را صادر کرد و بدینگونه سعید بن جبیر به دست حکومت اموی کشته شد.[۴]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «سعید بن جبیر». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.