عاق والدین
عاقّ والدین به معنای آزاردهنده پدر و مادر و نافرمان است. این واژه از ریشه «عقوق» به معنای شکافتن و پاره کردن گرفته شده و از آن جهت به فرد نافرمان عاقّ میگویند که رشته اطاعت والدین را پاره کرده است. در آموزههای اسلامی، عقوق والدین از صفات نکوهیده شمرده شده و در قرآن و روایات مختلف، بر پرهیز از کمترین آزار به والدین تأکید شده است.
ریشهشناسی و معنا
واژه «عاقّ» اسم فاعل از ماده «عقوق» است که در لغت به معنای شکافتن، بریدن و پاره کردن است. فرزند نافرمان را از آن رو عاقّ مینامند که پیوند اطاعت و فرمانبرداری از والدین را گسسته است.[۱]
در منابع اسلام
قرآن
در قرآن، نیکی به والدین در کنار موضوع پرستش خدا ذکر شده است. در آیه ۲۳ سوره اسراء آمده است که اگر یکی از والدین یا هر دو به پیری رسیدند، نباید به آنها «اُف» گفت یا با تندی با آنان برخورد کرد، بلکه باید با سخنی شایسته با آنها حرف زد.[۲]
در روایات
محمد بن عبدالله در سخنانی به آثار عقوق والدین اشاره کرده است. او گفت: «به پدر و مادر نیکی کن و به بهشت بسنده کن، و اگر عاقّ آنها بودی به دوزخ اکتفا کن.» همچنین از او نقل شده است که هر کس صبح کند در حالی که والدینش از او خشمگین باشند، دو در از آتش به روی او گشوده میشود. او دیدار خود در قیامت را بر عاقّ والدین، میگسار و کسی که با شنیدن نامش صلوات نفرستد، حرام دانست. شخصیتهای دینی دربارهٔ آثار و مصادیق این صفت توضیحاتی دادهاند:[۳]
- جعفر صادق: او گفت هر کس با نگاه خشمآلود به پدر و مادر خود بنگرد، حتی اگر آنها به او ستم کرده باشند، خدا نمازی را از او قبول نمیکند. همچنین او گفت که اگر کلمهای آسانتر از «اُف» وجود داشت، در قرآن از آن نهی میشد. جعفر صادق بوی بهشت را بر عاقّ والدین حرام دانست.[۳]
- علی بن ابیطالب: او گفت هر کس پدر و مادر خود را اندوهگین سازد، در حقیقت عاقّ آنها شده است.[۴]
- علی بن موسی: او محرومیت از توفیق طاعت را از پیامدهای عقوق والدین دانست.[۵]
احادیث قدسی
در برخی روایات آمده است که اگر عاقّ والدین اعمال تمام پیامبران را هم انجام دهد، عملی از او پذیرفته نمیشود. همچنین گفته شده است که رضایت و خشم خدا در گرو رضایت و خشم والدین است. جعفر صادق همچنین گفت فرزندی که عاقّ شده باشد، روزهاش مورد توجه نیست تا زمانی که تسلیم والدین شود.[۶]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «عاقّ». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.