واجب تعبدی

تعریف لغوی و اصطلاحی

۱. معنای لغوی

تعبُّد: در لغت به معنای عبادت، بندگی گزیدن و دعوت به طاعت و فرمان‌برداری است.

۲. معنای اصطلاحی

واجبی است که انجام آن به‌تنهایی موجب ادای تکلیف نمی‌شود، بلکه برای تحققِ اثر شرعی و ساقط شدنِ وجوب، مستلزم «قصد قربت» و نیت تقرب به خداوند است.

واجب تعبدی

واجب تعبدی حکمی است که انجام آن مستلزم «قصد قربت» (نیت انجام عمل برای تقرب به خداوند) است؛ به‌گونه‌ای که بدون این نیت، عمل فاقد ارزش شرعی و از نظر حکمِ وجوب، بی‌اعتبار خواهد بود.

از ریشه‌ی لفظ «تعبدی» چنین برمی‌آید که مقصود از این اصطلاح، همان «عبادت» است؛ بنابراین، تمامی عبادات می‌توانند مصداقی برای این مفهوم باشند. برای نمونه، نماز و روزه تنها زمانی از نظر شرعی صحیح و معتبر هستند که با «قصد قربت» انجام شوند. اما اگر این اعمال بدون نیت تقرب به خداوند، مثلاً به قصد آموزش دادن به دیگران، یا از روی ریا و برای خودنمایی انجام شوند، فاقد ارزش عبادی بوده و باطل خواهند بود.

واجب تعبدی می‌تواند «عینی» یا «کفایی» باشند. از ترکیب این تقسیم، دو قسم واجب پدید می‌آید که نمونه‌های آن‌ها به شرح زیر است:

۱. واجب عینی تعبدی: مانند نمازهای یومیه و روزه‌ی واجب.

۲. واجب کفایی تعبدی: مانند نماز میت و غسل دادن میت.