جشن تکلیف

استجابت دعا

دعا در اسلام، تنها مجموعه‌ای از کلمات و عبارات نیست؛ بلکه جوهره‌ای از طلب، نیاز و اظهار وابستگی انسان به آفریدگار است. در قرآن کریم، خداوند در آیات متعددی به اهمیت دعا و استجابت آن اشاره می‌کند. یکی از مشهورترین آیات در این زمینه، آیه ۶۰ سوره غافر است که می‌فرماید: "و قال ربّکم ادعونی استجب لکم" (و پروردگارتان گفت: مرا بخوانید تا برای شما اجابت کنم). این آیه به صراحت، وعده الهی برای استجابت را بیان می‌کند.بقره ۱۸۶

شرایط استجابت

استجابت دعا در نگاه دینی، پدیده‌ای مشروط و دارای قواعد است و صرفاً با طلب زبانی محقق نمی‌شود. شرایطی که در منابع دینی برای استجابت دعا ذکر شده‌اند، عبارتند از:

• ​خلوص نیت: دعا باید از عمق وجود و با نیتی خالصانه برای خدا باشد. امام صادق(ع) در حدیثی می‌فرمایند: اِذا اَرادَ اَحَدُكُمْ اَنْ يُسْتَجابَ لَهُ فَلْيُطَيِّبْ كَسْبَهُ وَ لْيَخْرُجْ مِنْ مَظالِمِ النّاسِ، وَ اِنَّ اللّه َ لايَرْفَعُ اِلَيْهِ دُعاءُ عَبْدٍ وَ فى بَطْنِهِ حَرامٌ اَوْ عِنْدَهُ مَظْلَمَةٌ لاَِحَدٍ مِنْ خَلْقِهِ؛ هر كس بخواهد دعايش مستجاب شود، بايد كسب خود را حلال كند و حقّ مردم را بپردازد. دعاى هيچ بنده اى كه مال حرام در شكمش باشد يا حق كسى بر گردنش باشد، به درگاه خدا بالا نمى رود

• تلاش و عمل: دعا نباید جایگزین تلاش و کوشش انسان باشد. پیامبر اسلام(ص) در روایتی فرموده‌اند: "الدَّاعي بلا عَمَلٍ كالرّامِي بِلاَ وَتَرٍ" (دعاکننده بدون عمل، مانند تیراندازی است که تیر او کمان ندارد).

• ​دوری از گناه: گناه، مانعی برای استجابت دعا است. امیرالمؤمنین علی(ع) در دعای کمیل می‌فرمایند: "اللهم اغفر لی الذنوب التی تحبس الدعاء" (خدایا! آن گناهانی را که مانع استجابت دعا می‌شوند، ببخش).

• ​استفاده از لقمه حلال: لقمه حرام و مال شبهه‌ناک، اثری مخرب بر روح و روان انسان دارد و مانع استجابت دعا می‌شود. پیامبر(ص) فرموده‌اند: "من اکل لقمة حراماً لم یستجب له دعوة اربعین صباحاً" (کسی که لقمه‌ای حرام بخورد، دعایش تا چهل روز مستجاب نمی‌شود). [ بحارالانوار ج 66 ص 313 ح 7.]

حکمت‌های تأخیر در استجابت

گاهی اوقات، با وجود رعایت شرایط، دعا به سرعت مستجاب نمی‌شود. این امر، حکمت‌های متعددی دارد که مهم‌ترین آنها عبارتند از:

• ​حکمت الهی: خداوند ممکن است به دلیل مصلحت و خیر انسان، دعای او را به شکل دیگری یا در زمانی دیگر مستجاب کند.

• ​آزمون بندگی: تأخیر در استجابت، فرصتی برای صبر و تسلیم بیشتر در برابر اراده الهی است.

• ​آمادگی انسان: گاهی، مستجاب شدن یک دعا نیازمند رشد و بلوغ روحی خاصی در انسان است.

• ​سایت حوزه: مقاله "حکمت‌های تأخیر در استجابت دعا"، موجود در وبسایت حوزه علمیه قم

منابع

• مجلسی، محمدباقر (۱۳۱۵). بحارالانوار.
• مجلسی، محمدباقر (۱۳۱۵). بحارالانوار.