مهرتاج رخشان

مهرتاج رخشان تهرانی (۱۲۶۰–۱۳۵۳ ش.) شاعر، نویسنده و فعال سیاسی و اجتماعی بود. او مؤسس مدرسه اُم‌المدارس در تهران و مدیر مدرسه شرعیات در اصفهان بود.

زندگی

بدرالدجی رخشان تهرانی در سال ۱۲۶۰ ش. در تهران متولد شد. پدر او میرزا محمدباقر رضوی قاضی و طبیب دربار قاجار و مادرش حمیده خاتون بود. نام بدرالدجی بعدها به مهرتاج تغییر یافت.

مهرتاج دروس فقه، عربی، تاریخ و زبان انگلیسی را نزد خانواده خود فراگرفت. وی در شانزده سالگی موفق شد در مدرسه دخترانه آمریکایی تهران پذیرفته شود و یکی از نخستین دانش‌آموختگان ایرانی مسلمان آن بود. مهرتاج به زبان‌های انگلیسی، فرانسه و عربی مسلط بود و طبع شاعری داشت. او هرگز ازدواج نکرد و از سال ۱۳۱۱ تا پایان عمر در دماوند به زندگی فرهنگی و آموزشی پرداخت.

فعالیت‌های حرفه‌ای

مهرتاج رخشان در سال ۱۲۸۰ ش. مدرسه اُم‌المدارس را در تهران تأسیس کرد و در آن به تدریس پرداخت. او پس از فارغ‌التحصیلی، در مدیریت مدارس دخترانه در شهرهای مختلف ایران فعالیت کرد و در اداره مکتب‌خانه شرعیات اصفهان نیز مشارکت داشت. او در اعتراض به بی‌عدالتی و فساد اداری از مدیریت مدارس استعفا داد و از سال ۱۳۱۱ تا پایان عمر در دماوند ساکن شد.

فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی

رخشان از پیشگامان جنبش زنان و تأسیس مدارس دخترانه در ایران بود و نظام‌نامه مدارس ایران را برای وزارت معارف تدوین کرد. او عضو هیئت تحریریه نشریه عالم نسوان بود و به بررسی مشکلات زنان محروم، از جمله زنان روسپی توبه کرده، پرداخت.

مبارزات

مهرتاج رخشان در دوره مشروطه و پس از آن در مخالفت با مداخلات خارجی و مبارزه با مصرف کالاهای خارجی فعالیت داشت و زنان دانش‌آموخته مدارسش را به مشارکت در تظاهرات و اقدامات اجتماعی تشویق می‌کرد.

آثار

مهرتاج رخشان تألیفات متعددی از جمله کتاب زنان سخنور و هدایت به راه‌های عدالت و چندین مقاله داشت که چاپ نشدند. او همچنین طرح خانه امید و تساوی حقوق دختران و پسران در تحصیل را پیشنهاد کرد.